28.10 Schemat Bernoulliego
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Rzucamy 15 razy sześcienną kostką do gry. Oblicz prawdopodobieństwo wypadnięcia:
a) 5 razy
b) co najmniej jeden raz
takiej liczby oczek, która jest podzielna przez 3.
a) $P_{15}(5) = \binom{15}{5} \left(\frac{1}{3}\right)^{5} \left(\frac{2}{3}\right)^{10}$
b) $P(A) = 1 - \left(\frac{2}{3}\right)^{15}$
Mamy do czynienia ze schematem Bernoulliego dla $n=15$ prób.
Zdarzeniem, którego prawdopodobieństwo sukcesu obliczamy, jest wyrzucenie liczby oczek podzielnej przez 3. Zbiór możliwych wyników w pojedynczym rzucie to $\Omega = \{1, 2, 3, 4, 5, 6\}$. Liczby podzielne przez 3 w tym zbiorze to $3, 6$. Są 2 takie liczby.
Prawdopodobieństwo sukcesu ($p$) w jednej próbie (jednym rzucie) wynosi:\[p = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}\]Prawdopodobieństwo porażki ($q$), czyli wyrzucenia liczby niepodzielnej przez 3, wynosi:\[q = 1 - p = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}\]Wzór na prawdopodobieństwo uzyskania dokładnie $k$ sukcesów w $n$ próbach to:\[P_n(k) = \binom{n}{k} p^k q^{n-k}\]a) Obliczamy prawdopodobieństwo wypadnięcia liczby podzielnej przez 3 dokładnie $k=5$ razy w $n=15$ rzutach.\[P_{15}(5) = \binom{15}{5} \left(\frac{1}{3}\right)^{5} \left(\frac{2}{3}\right)^{15-5} = \binom{15}{5} \left(\frac{1}{3}\right)^{5} \left(\frac{2}{3}\right)^{10}\]b) Obliczamy prawdopodobieństwo wypadnięcia liczby podzielnej przez 3 co najmniej jeden raz. Jest to zdarzenie przeciwne do zdarzenia, że taka liczba nie wypadnie ani razu.
Niech $A$ oznacza zdarzenie polegające na wyrzuceniu co najmniej jednej liczby podzielnej przez 3. Zdarzeniem przeciwnym $A'$ jest niewyrzucenie ani jednej takiej liczby (czyli $k=0$ sukcesów).\[P(A) = 1 - P(A')\]\[P(A') = P_{15}(0) = \binom{15}{0} \left(\frac{1}{3}\right)^0 \left(\frac{2}{3}\right)^{15-0} = 1 \cdot 1 \cdot \left(\frac{2}{3}\right)^{15} = \left(\frac{2}{3}\right)^{15}\]Zatem:\[P(A) = 1 - \left(\frac{2}{3}\right)^{15}\]
Zadanie 2 (2 pkt)
Prawdopodobieństwo trafienia przez strzelca w cel w pojedynczym strzale jest stałe i równe $0,7$.
a) Strzelec oddał $5$ strzałów do celu. Oblicz prawdopodobieństwo trafienia w cel co najmniej $4$ razy.
b) Ile co najmniej strzałów do celu musi oddać strzelec, aby prawdopodobieństwo trafienia w cel co najmniej raz było większe od $0,99$?
a) Prawdopodobieństwo trafienia w cel co najmniej $4$ razy wynosi $0,52822$.
b) Strzelec musi oddać co najmniej $4$ strzały.
Korzystamy ze schematu Bernoulliego. Prawdopodobieństwo sukcesu (trafienia w cel) w pojedynczej próbie wynosi $p = 0,7$. Prawdopodobieństwo porażki (nietrafienia w cel) wynosi $q = 1 - p = 1 - 0,7 = 0,3$.
a) Mamy $n=5$ prób. Chcemy obliczyć prawdopodobieństwo co najmniej $4$ sukcesów, czyli sumę prawdopodobieństw $4$ sukcesów i $5$ sukcesów.
Prawdopodobieństwo $k$ sukcesów w $n$ próbach dane jest wzorem:\[P_n(k) = \binom{n}{k} p^k q^{n-k}\]Prawdopodobieństwo $4$ trafień:\[P_5(4) = \binom{5}{4} (0,7)^4 (0,3)^{5-4} = 5 \cdot 0,2401 \cdot 0,3 = 0,36015\]Prawdopodobieństwo $5$ trafień:\[P_5(5) = \binom{5}{5} (0,7)^5 (0,3)^{5-5} = 1 \cdot 0,16807 \cdot 1 = 0,16807\]Sumujemy te prawdopodobieństwa:\[P(k \ge 4) = P_5(4) + P_5(5) = 0,36015 + 0,16807 = 0,52822\]b) Szukamy najmniejszej liczby strzałów $n$, dla której prawdopodobieństwo trafienia co najmniej raz jest większe od $0,99$.
Zdarzenie 'trafienie co najmniej raz' jest zdarzeniem przeciwnym do zdarzenia 'brak trafień'.
Niech $A$ oznacza zdarzenie 'trafienie co najmniej raz', a $A'$ oznacza zdarzenie 'brak trafień'.\[P(A) = 1 - P(A')\]Prawdopodobieństwo braku trafień w $n$ strzałach wynosi:\[P(A') = P_n(0) = (0,3)^n\]Mamy więc nierówność:\[1 - (0,3)^n > 0,99\]\[-(0,3)^n > -0,01\]\[(0,3)^n < 0,01\]Sprawdzamy kolejne potęgi $0,3$:
$(0,3)^1 = 0,3$
$(0,3)^2 = 0,09$
$(0,3)^3 = 0,027$
$(0,3)^4 = 0,0081$
Nierówność $(0,3)^n < 0,01$ jest spełniona dla $n=4$. Najmniejsza liczba strzałów to $4$.
Zadanie 3 (1 pkt)
Z działa oddano $6$ strzałów do celu. Prawdopodobieństwo trafienia w cel w każdym strzale jest równe $0,5$. Aby cel został uznany za zniszczony, powinien zostać trafiony co najmniej cztery razy. Oblicz prawdopodobieństwo zniszczenia celu.
Prawdopodobieństwo zniszczenia celu wynosi $0,34375$.
Jest to zadanie na schemat Bernoulliego. Liczba prób $n$ wynosi $6$. Prawdopodobieństwo sukcesu (trafienia) w każdej próbie to $p=0,5$. W związku z tym prawdopodobieństwo porażki (chybienia) wynosi $q = 1 - p = 1 - 0,5 = 0,5$. Cel jest zniszczony, jeśli liczba trafień $k$ jest większa lub równa 4, czyli $k=4$, $k=5$ lub $k=6$. Obliczamy prawdopodobieństwo dla każdego z tych przypadków.
Wzór na prawdopodobieństwo w schemacie Bernoulliego:\[ P_n(k) = \binom{n}{k} p^k q^{n-k} \]Obliczamy prawdopodobieństwo dla 4 trafień ($k=4$):\[ P_6(4) = \binom{6}{4} (0,5)^4 (0,5)^{6-4} = \frac{6!}{4!2!} \cdot (0,5)^6 = 15 \cdot 0,015625 = 0,234375 \]Obliczamy prawdopodobieństwo dla 5 trafień ($k=5$):\[ P_6(5) = \binom{6}{5} (0,5)^5 (0,5)^{6-5} = \frac{6!}{5!1!} \cdot (0,5)^6 = 6 \cdot 0,015625 = 0,09375 \]Obliczamy prawdopodobieństwo dla 6 trafień ($k=6$):\[ P_6(6) = \binom{6}{6} (0,5)^6 (0,5)^{6-6} = \frac{6!}{6!0!} \cdot (0,5)^6 = 1 \cdot 0,015625 = 0,015625 \]Sumujemy prawdopodobieństwa, aby znaleźć całkowite prawdopodobieństwo zniszczenia celu ($P_Z$):\[ P_Z = P_6(4) + P_6(5) + P_6(6) = 0,234375 + 0,09375 + 0,015625 = 0,34375 \]
Zadanie 4 (3 pkt)
W urnie jest 5 kul białych i 7 czarnych. Z urny losujemy 2 kule, oglądamy je i z powrotem wrzucamy do urny. Doświadczenie to powtarzamy 6 razy. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia:
a) 4 razy wylosowano co najmniej jedną kulę białą,
b) co najmniej raz wylosowano co najmniej jedną kulę białą,
c) co najwyżej raz wylosowano co najmniej jedną kulę białą.
a) $15 \cdot \left(\frac{15}{22}\right)^4 \left(\frac{7}{22}\right)^2$
b) $1 - \left(\frac{7}{22}\right)^6$
c) $\frac{97}{22} \left(\frac{7}{22}\right)^5$
Mamy do czynienia ze schematem Bernoulliego. Liczba prób wynosi $n=6$. Zdefiniujmy zdarzenie 'sukces' jako wylosowanie co najmniej jednej kuli białej w pojedynczym losowaniu 2 kul.
Najpierw obliczmy prawdopodobieństwo sukcesu ($p$). Łączna liczba kul w urnie to $5+7=12$. Zdarzeniem przeciwnym do sukcesu jest wylosowanie 2 kul czarnych. Prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego ($q$) wynosi:\[q = \frac{\binom{7}{2}}{\binom{12}{2}}\]Obliczamy kombinacje:\[\binom{7}{2} = \frac{7!}{2!(7-2)!} = \frac{7 \cdot 6}{2 \cdot 1} = 21\]\[\binom{12}{2} = \frac{12!}{2!(12-2)!} = \frac{12 \cdot 11}{2 \cdot 1} = 66\]Zatem:\[q = \frac{21}{66} = \frac{7}{22}\]Prawdopodobieństwo sukcesu $p$ wynosi:\[p = 1 - q = 1 - \frac{7}{22} = \frac{15}{22}\]Teraz możemy obliczyć prawdopodobieństwa dla poszczególnych podpunktów, korzystając ze wzoru Bernoulliego $P_n(k) = \binom{n}{k} p^k q^{n-k}$.
a) Dokładnie 4 sukcesy ($k=4$) w 6 próbach ($n=6$):\[P_6(4) = \binom{6}{4} \left(\frac{15}{22}\right)^4 \left(\frac{7}{22}\right)^{6-4} = \binom{6}{2} \left(\frac{15}{22}\right)^4 \left(\frac{7}{22}\right)^2\]\[\binom{6}{2} = \frac{6 \cdot 5}{2 \cdot 1} = 15\]\[P_6(4) = 15 \cdot \left(\frac{15}{22}\right)^4 \left(\frac{7}{22}\right)^2\]b) Co najmniej jeden sukces ($k \ge 1$). Jest to zdarzenie przeciwne do zerowej liczby sukcesów ($k=0$):\[P(k \ge 1) = 1 - P_6(0) = 1 - \binom{6}{0} \left(\frac{15}{22}\right)^0 \left(\frac{7}{22}\right)^6 = 1 - \left(\frac{7}{22}\right)^6\]c) Co najwyżej jeden sukces ($k \le 1$), czyli 0 sukcesów lub 1 sukces:\[P(k \le 1) = P_6(0) + P_6(1)\]\[P_6(0) = \left(\frac{7}{22}\right)^6\]\[P_6(1) = \binom{6}{1} \left(\frac{15}{22}\right)^1 \left(\frac{7}{22}\right)^5 = 6 \cdot \frac{15}{22} \left(\frac{7}{22}\right)^5 = \frac{90}{22} \left(\frac{7}{22}\right)^5\]\[P(k \le 1) = \left(\frac{7}{22}\right)^6 + \frac{90}{22} \left(\frac{7}{22}\right)^5 = \left(\frac{7}{22}\right)^5 \left(\frac{7}{22} + \frac{90}{22}\right) = \left(\frac{7}{22}\right)^5 \frac{97}{22}\]
Zadanie 5 (4 pkt)
W pierwszej urnie jest 5 białych kul i 5 czarnych, w drugiej - 8 białych kul i 2 czarne, w trzeciej - 4 białe kule i 6 czarnych. Rzucamy sześcienną kostką do gry. Jeśli wypadnie jedno lub dwa oczka - losujemy dwie kule z pierwszej urny, jeśli trzy lub cztery oczka - losujemy dwie kule z drugiej urny, w pozostałych przypadkach - losujemy dwie kule z trzeciej urny. Kule po obejrzeniu są zwracane do urny. Doświadczenie powtarzamy 12 razy. Oblicz prawdopodobieństwo otrzymania 10 razy kul o różnych kolorach.
Prawdopodobieństwo wynosi $66 \cdot \left(\frac{13}{27}\right)^{10} \cdot \left(\frac{14}{27}\right)^2$.
Jest to schemat Bernoulliego, gdzie sukcesem jest wylosowanie dwóch kul o różnych kolorach. Obliczmy prawdopodobieństwo sukcesu $p$ w pojedynczej próbie.
Oznaczmy zdarzenia:
$U_1$ – losowanie z pierwszej urny,
$U_2$ – losowanie z drugiej urny,
$U_3$ – losowanie z trzeciej urny.
Prawdopodobieństwa wyboru urn są równe:
$P(U_1) = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$ (wynik rzutu to 1 lub 2 oczka)
$P(U_2) = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$ (wynik rzutu to 3 lub 4 oczka)
$P(U_3) = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$ (wynik rzutu to 5 lub 6 oczek)
Oznaczmy przez $A$ zdarzenie polegające na wylosowaniu dwóch kul o różnych kolorach. W każdej urnie jest 10 kul, więc liczba sposobów wylosowania 2 kul wynosi $\binom{10}{2} = 45$.
Z urny 1 (5 białych, 5 czarnych):\[P(A|U_1) = \frac{\binom{5}{1} \binom{5}{1}}{\binom{10}{2}} = \frac{25}{45} = \frac{5}{9}\]Z urny 2 (8 białych, 2 czarne):\[P(A|U_2) = \frac{\binom{8}{1} \binom{2}{1}}{\binom{10}{2}} = \frac{16}{45}\]Z urny 3 (4 białe, 6 czarnych):\[P(A|U_3) = \frac{\binom{4}{1} \binom{6}{1}}{\binom{10}{2}} = \frac{24}{45} = \frac{8}{15}\]Korzystając ze wzoru na prawdopodobieństwo całkowite, obliczamy prawdopodobieństwo sukcesu $p=P(A)$:\[p = P(A|U_1)P(U_1) + P(A|U_2)P(U_2) + P(A|U_3)P(U_3)\]\[p = \frac{5}{9} \cdot \frac{1}{3} + \frac{16}{45} \cdot \frac{1}{3} + \frac{8}{15} \cdot \frac{1}{3} = \frac{1}{3} \left( \frac{5}{9} + \frac{16}{45} + \frac{8}{15} \right)\]Sprowadzamy do wspólnego mianownika (45):\[p = \frac{1}{3} \left( \frac{25}{45} + \frac{16}{45} + \frac{24}{45} \right) = \frac{1}{3} \cdot \frac{25+16+24}{45} = \frac{1}{3} \cdot \frac{65}{45} = \frac{1}{3} \cdot \frac{13}{9} = \frac{13}{27}\]Prawdopodobieństwo porażki wynosi $q = 1 - p = 1 - \frac{13}{27} = \frac{14}{27}$.
Stosujemy wzór na prawdopodobieństwo w schemacie Bernoulliego dla $n=12$ prób, $k=10$ sukcesów:\[P_{12}(10) = \binom{12}{10} p^{10} q^{12-10} = \binom{12}{2} p^{10} q^2\]\[P_{12}(10) = \frac{12 \cdot 11}{2} \left(\frac{13}{27}\right)^{10} \left(\frac{14}{27}\right)^2 = 66 \left(\frac{13}{27}\right)^{10} \left(\frac{14}{27}\right)^2\]
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Rzucamy 18 razy sześcienną kostką do gry. Oblicz prawdopodobieństwo wypadnięcia:
a) 6 razy
b) co najmniej jeden raz
takiej liczby oczek, która jest większa od 4.
a) $P_{18}(6) = \binom{18}{6} \left(\frac{1}{3}\right)^{6} \left(\frac{2}{3}\right)^{12}$
b) $P(A) = 1 - \left(\frac{2}{3}\right)^{18}$
Zadanie 2 (2 pkt)
Prawdopodobieństwo trafienia przez strzelca w cel w pojedynczym strzale jest stałe i równe $0,8$.
a) Strzelec oddał $6$ strzałów do celu. Oblicz prawdopodobieństwo trafienia w cel co najmniej $5$ razy.
b) Ile co najmniej strzałów do celu musi oddać strzelec, aby prawdopodobieństwo trafienia w cel co najmniej raz było większe od $0,9999$?
a) Prawdopodobieństwo trafienia w cel co najmniej $5$ razy wynosi $0,65536$.
b) Strzelec musi oddać co najmniej $6$ strzałów.
Zadanie 3 (1 pkt)
Koszykarz wykonuje $4$ rzuty osobiste. Prawdopodobieństwo trafienia do kosza w każdym rzucie jest równe $0,7$. Aby zaliczyć próbę, musi trafić co najmniej dwa razy. Oblicz prawdopodobieństwo zaliczenia próby.
Prawdopodobieństwo zaliczenia próby wynosi $0,9163$.
Zadanie 4 (3 pkt)
W urnie są 4 kule białe i 8 czarnych. Z urny losujemy 4 kule, oglądamy je i z powrotem wrzucamy do urny. Doświadczenie to powtarzamy 7 razy. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia:
a) 3 razy wylosowano co najmniej jedną kulę białą,
b) co najmniej raz wylosowano co najmniej jedną kulę białą,
c) co najwyżej raz wylosowano co najmniej jedną kulę białą.
a) $35 \cdot \left(\frac{85}{99}\right)^3 \left(\frac{14}{99}\right)^4$
b) $1 - \left(\frac{14}{99}\right)^7$
c) $\frac{609}{99} \left(\frac{14}{99}\right)^6$
Zadanie 5 (4 pkt)
W pierwszej urnie są 3 białe kule i 7 czarnych, w drugiej - 4 białe kule i 6 czarnych, w trzeciej - 2 białe kule i 8 czarnych. Rzucamy sześcienną kostką do gry. Jeśli wypadną 1 lub 2 oczka - losujemy dwie kule z pierwszej urny, jeśli 3 lub 4 oczka - losujemy dwie kule z drugiej urny, w pozostałych przypadkach - losujemy dwie kule z trzeciej urny. Kule po obejrzeniu są zwracane do urny. Takie doświadczenie wykonujemy 8 razy. Oblicz prawdopodobieństwo otrzymania 6 razy kul o różnych kolorach.
Prawdopodobieństwo wynosi $28 \cdot \left(\frac{61}{135}\right)^6 \cdot \left(\frac{74}{135}\right)^2$.
