24.9 Wybrane przekształcenia geometryczne w układzie współrzędnych
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Wyznacz równanie okręgu $o_1$, będącego obrazem okręgu $o: (x - 3)^2 + (y + 5)^2 = 16$
a) w symetrii osiowej względem osi OX
b) w symetrii środkowej względem punktu $(0, 0)$.
a) $(x - 3)^2 + (y - 5)^2 = 16$
b) $(x + 3)^2 + (y - 5)^2 = 16$
Równanie okręgu $o$ to $(x - 3)^2 + (y + 5)^2 = 16$.
Z tego równania odczytujemy współrzędne środka okręgu $S$ oraz jego promień $r$.
Środek okręgu: $S = (3, -5)$.
Promień okręgu: $r^2 = 16$, więc $r = 4$.
Promień okręgu $o_1$ pozostaje bez zmian. Znajdujemy nowe współrzędne środka.
a) Symetria osiowa względem osi OX
Obrazem punktu $(x, y)$ w symetrii względem osi OX jest punkt $(x, -y)$.
Zatem obrazem środka $S = (3, -5)$ jest punkt $S' = (3, -(-5)) = (3, 5)$.
Równanie okręgu $o_1$ ma postać:\[(x - 3)^2 + (y - 5)^2 = 4^2\]\[(x - 3)^2 + (y - 5)^2 = 16\]b) Symetria środkowa względem punktu $(0, 0)$
Obrazem punktu $(x, y)$ w symetrii względem początku układu współrzędnych $(0, 0)$ jest punkt $(-x, -y)$.
Zatem obrazem środka $S = (3, -5)$ jest punkt $S'' = (-3, -(-5)) = (-3, 5)$.
Równanie okręgu $o_1$ ma postać:\[(x - (-3))^2 + (y - 5)^2 = 4^2\]\[(x + 3)^2 + (y - 5)^2 = 16\]
Zadanie 2 (3 pkt)
Obrazem odcinka CD w przesunięciu równoległym o wektor $\vec{v}=[4, 2]$ jest odcinek $C_1D_1$. Wiedząc, że $C(2, -3)$, $D(4, 1)$ oblicz:
a) współrzędne punktów $C_1, D_1$
b) odległość między odcinkami $CD$ i $C_1D_1$.
a) $C_1 = (6, -1)$, $D_1 = (8, 3)$
b) Odległość między odcinkami wynosi $\frac{6\sqrt{5}}{5}$.
a) Obliczamy współrzędne punktów $C_1$ i $D_1$.
Punkt $C_1$ jest obrazem punktu $C$ w przesunięciu o wektor $\vec{v}$, więc jego współrzędne to suma współrzędnych punktu $C$ i wektora $\vec{v}$.\[C_1 = C + \vec{v} = (2 + 4, -3 + 2) = (6, -1)\]Podobnie dla punktu $D_1$:\[D_1 = D + \vec{v} = (4 + 4, 1 + 2) = (8, 3)\]b) Obliczamy odległość między odcinkami $CD$ i $C_1D_1$.
Odcinki są równoległe. Wyznaczymy równania prostych zawierających te odcinki w postaci ogólnej.
Najpierw prosta zawierająca odcinek $CD$. Współczynnik kierunkowy prostej:\[a = \frac{y_D - y_C}{x_D - x_C} = \frac{1 - (-3)}{4 - 2} = \frac{4}{2} = 2\]Równanie prostej (używając punktu C):\[y - (-3) = 2(x - 2)\]\[y + 3 = 2x - 4\]Postać ogólna: $2x - y - 7 = 0$.
Prosta zawierająca odcinek $C_1D_1$ jest równoległa, więc ma ten sam współczynnik kierunkowy $a=2$. Użyjemy punktu $C_1(6, -1)$.\[y - (-1) = 2(x - 6)\]\[y + 1 = 2x - 12\]Postać ogólna: $2x - y - 13 = 0$.
Odległość między dwiema prostymi równoległymi $Ax + By + C_1 = 0$ i $Ax + By + C_2 = 0$ liczymy ze wzoru:\[d = \frac{|C_1 - C_2|}{\sqrt{A^2 + B^2}}\]\[d = \frac{|-7 - (-13)|}{\sqrt{2^2 + (-1)^2}} = \frac{|6|}{\sqrt{4 + 1}} = \frac{6}{\sqrt{5}} = \frac{6\sqrt{5}}{5}\]
Zadanie 3 (4 pkt)
Dana jest prosta $k: x + 2y = 4$ i okrąg $o: (x - 1)^2 + (y - 3)^2 = 25$. Wyznacz takie punkty $A, B$, że punkt $A$ należy do prostej $k$, punkt $B$ należy do okręgu $o$ i środkiem odcinka $AB$ jest punkt $(0, 0)$.
Istnieją dwie pary takich punktów: $A_1 = (2, 1)$, $B_1 = (-2, -1)$ oraz $A_2 = \left(\frac{2}{5}, \frac{9}{5}\right)$, $B_2 = \left(-\frac{2}{5}, -\frac{9}{5}\right)$.
Oznaczmy współrzędne szukanych punktów jako $A = (x_A, y_A)$ oraz $B = (x_B, y_B)$.
Warunek, że środek odcinka $AB$ jest punktem $(0, 0)$ oznacza, że:\[\frac{x_A+x_B}{2} = 0 \implies x_B = -x_A\]\[\frac{y_A+y_B}{2} = 0 \implies y_B = -y_A\]Punkt $A$ należy do prostej $k$, więc jego współrzędne spełniają równanie prostej:\[x_A + 2y_A = 4\]Punkt $B$ należy do okręgu $o$, więc jego współrzędne spełniają równanie okręgu:\[(x_B - 1)^2 + (y_B - 3)^2 = 25\]Podstawiamy zależności $x_B = -x_A$ i $y_B = -y_A$ do równania okręgu:\[(-x_A - 1)^2 + (-y_A - 3)^2 = 25\]\[(x_A + 1)^2 + (y_A + 3)^2 = 25\]Otrzymujemy układ dwóch równań z dwiema niewiadomymi $x_A$ i $y_A$:\[\begin{cases} x_A + 2y_A = 4 \\ (x_A + 1)^2 + (y_A + 3)^2 = 25 \end{cases}\]Z pierwszego równania wyznaczamy $x_A$:\[x_A = 4 - 2y_A\]Podstawiamy to wyrażenie do drugiego równania:\[((4 - 2y_A) + 1)^2 + (y_A + 3)^2 = 25\]\[(5 - 2y_A)^2 + (y_A + 3)^2 = 25\]Rozwijamy kwadraty i porządkujemy równanie:\[(25 - 20y_A + 4y_A^2) + (y_A^2 + 6y_A + 9) = 25\]\[5y_A^2 - 14y_A + 34 = 25\]\[5y_A^2 - 14y_A + 9 = 0\]Rozwiązujemy otrzymane równanie kwadratowe. Obliczamy wyróżnik:\[\Delta = (-14)^2 - 4 \cdot 5 \cdot 9 = 196 - 180 = 16\]\[\sqrt{\Delta} = 4\]Obliczamy pierwiastki:\[y_{A1} = \frac{14 - 4}{2 \cdot 5} = \frac{10}{10} = 1\]\[y_{A2} = \frac{14 + 4}{2 \cdot 5} = \frac{18}{10} = \frac{9}{5}\]Dla każdego znalezionego $y_A$ obliczamy odpowiadający mu $x_A$ z zależności $x_A = 4 - 2y_A$:
Dla $y_{A1} = 1$:\[x_{A1} = 4 - 2(1) = 2\]Otrzymujemy punkt $A_1 = (2, 1)$.
Dla $y_{A2} = \frac{9}{5}$:\[x_{A2} = 4 - 2\left(\frac{9}{5}\right) = \frac{20}{5} - \frac{18}{5} = \frac{2}{5}\]Otrzymujemy punkt $A_2 = \left(\frac{2}{5}, \frac{9}{5}\right)$.
Na koniec wyznaczamy współrzędne punktów $B$ z zależności $B = (-x_A, -y_A)$:
Dla $A_1 = (2, 1)$, mamy $B_1 = (-2, -1)$.
Dla $A_2 = \left(\frac{2}{5}, \frac{9}{5}\right)$, mamy $B_2 = \left(-\frac{2}{5}, -\frac{9}{5}\right)$.
Zadanie 4 (3 pkt)
Wyznacz równanie okręgu $o_1$, będącego obrazem okręgu $o$: $x^2 + y^2 + 4x - 8y - 5 = 0$ w przesunięciu równoległym o wektor $\vec{v}=[3, -1]$.
Równanie okręgu $o_1$ to $x^2 + y^2 - 2x - 6y - 15 = 0$.
Krok 1: Znajdujemy środek i promień okręgu $o$.
Równanie okręgu przekształcamy do postaci kanonicznej:\[(x^2 + 4x) + (y^2 - 8y) - 5 = 0\]\[(x^2 + 4x + 4) - 4 + (y^2 - 8y + 16) - 16 - 5 = 0\]\[(x + 2)^2 + (y - 4)^2 - 25 = 0\]\[(x + 2)^2 + (y - 4)^2 = 25\]Środek okręgu $o$ to $S = (-2, 4)$, a promień $r = \sqrt{25} = 5$.
Krok 2: Znajdujemy środek $S_1$ okręgu $o_1$.
Przesunięcie o wektor $\vec{v} = [3, -1]$ przesuwa środek $S$ do punktu $S_1$:\[S_1 = S + \vec{v} = (-2, 4) + [3, -1] = (-2 + 3, 4 - 1) = (1, 3)\]Krok 3: Zapisujemy równanie okręgu $o_1$.
Promień okręgu $o_1$ jest taki sam i wynosi $r_1 = r = 5$.
Równanie okręgu $o_1$ o środku $S_1 = (1, 3)$ i promieniu $r_1=5$ to:\[(x - 1)^2 + (y - 3)^2 = 5^2\]\[(x - 1)^2 + (y - 3)^2 = 25\]Przekształcając do postaci ogólnej:\[x^2 - 2x + 1 + y^2 - 6y + 9 = 25\]\[x^2 + y^2 - 2x - 6y - 15 = 0\]
Zadanie 5 (4 pkt)
Wyznacz równanie paraboli, będącej obrazem paraboli $p: y = x^2 + 4x - 9$ w symetrii środkowej względem punktu $O(0, 0)$.
Oblicz współrzędne punktów przecięcia obu parabol.
Równanie paraboli będącej obrazem paraboli $p$ to $y = -x^2 + 4x + 9$. Współrzędne punktów przecięcia obu parabol to $(3, 12)$ oraz $(-3, -12)$.
Równanie paraboli $p$ to $y = x^2 + 4x - 9$.
Symetria środkowa względem punktu $O(0, 0)$ dla funkcji $y = f(x)$ oznacza przekształcenie do $y = -f(-x)$.
Niech $f(x) = x^2 + 4x - 9$.
Wówczas $f(-x) = (-x)^2 + 4(-x) - 9 = x^2 - 4x - 9$.
Równanie paraboli $p'$ (obrazu paraboli $p$) to:\[y = -f(-x)\]\[y = -(x^2 - 4x - 9)\]\[y = -x^2 + 4x + 9\]Zatem równanie paraboli $p'$ to $y = -x^2 + 4x + 9$.
a) Aby obliczyć współrzędne punktów przecięcia obu parabol, przyrównujemy ich równania:\[x^2 + 4x - 9 = -x^2 + 4x + 9\]Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę:\[x^2 + 4x - 9 + x^2 - 4x - 9 = 0\]\[2x^2 - 18 = 0\]Dzielimy przez 2:\[x^2 - 9 = 0\]\[x^2 = 9\]\[x = \sqrt{9} \quad \text{lub} \quad x = -\sqrt{9}\]\[x_1 = 3 \quad \text{lub} \quad x_2 = -3\]Teraz obliczamy odpowiadające wartości $y$ dla każdego $x$, używając równania paraboli $p$ ($y = x^2 + 4x - 9$):
Dla $x_1 = 3$:\[y_1 = (3)^2 + 4(3) - 9\]\[y_1 = 9 + 12 - 9\]\[y_1 = 12\]Pierwszy punkt przecięcia to $(3, 12)$.
Dla $x_2 = -3$:\[y_2 = (-3)^2 + 4(-3) - 9\]\[y_2 = 9 - 12 - 9\]\[y_2 = -12\]Drugi punkt przecięcia to $(-3, -12)$.
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Wyznacz równanie okręgu $o_1$, będącego obrazem okręgu $o: (x + 1)^2 + (y + 6)^2 = 25$
a) w symetrii osiowej względem osi OY
b) w symetrii środkowej względem punktu $P=(1, 1)$.
a) $(x - 1)^2 + (y + 6)^2 = 25$
b) $(x - 3)^2 + (y - 8)^2 = 25$
Zadanie 2 (3 pkt)
Obrazem odcinka EF w przesunięciu równoległym o wektor $\vec{w}=[-2, 5]$ jest odcinek $E_1F_1$. Wiedząc, że $E(0, 4)$, $F(5, -1)$ oblicz:
a) współrzędne punktów $E_1, F_1$
b) odległość między odcinkami $EF$ i $E_1F_1$.
a) $E_1 = (-2, 9)$, $F_1 = (3, 4)$
b) Odległość między odcinkami wynosi $\frac{3\sqrt{2}}{2}$.
Zadanie 3 (4 pkt)
Dana jest prosta $k: 3x - y = 5$ i okrąg $o: (x + 2)^2 + (y - 1)^2 = 2$. Wyznacz takie punkty $A, B$, że punkt $A$ należy do prostej $k$, punkt $B$ należy do okręgu $o$ i środkiem odcinka $AB$ jest punkt $(0, 0)$.
Istnieją dwie pary takich punktów: $A_1 = (1, -2)$, $B_1 = (-1, 2)$ oraz $A_2 = \left(\frac{9}{5}, \frac{2}{5}\right)$, $B_2 = \left(-\frac{9}{5}, -\frac{2}{5}\right)$.
Zadanie 4 (3 pkt)
Wyznacz równanie okręgu $o_1$, będącego obrazem okręgu $o$: $x^2 + y^2 - 6x - 2y + 1 = 0$ w przesunięciu równoległym o wektor $\vec{w}=[-4, -3]$.
Równanie okręgu $o_1$ to $x^2 + y^2 + 2x + 4y - 4 = 0$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Wyznacz równanie paraboli, będącej obrazem paraboli $p: y = 2x^2 - 6x - 8$ w symetrii środkowej względem punktu $O(0, 0)$.
Oblicz współrzędne punktów przecięcia obu parabol.
Równanie paraboli będącej obrazem paraboli $p$ to $y = -2x^2 - 6x + 8$. Współrzędne punktów przecięcia obu parabol to $(2, -12)$ oraz $(-2, 12)$.
