20.3 Równoległoboki
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Wyznacz miary kątów równoległoboku, jeśli:
a) jeden z kątów leżących przy jednym boku jest o $50\%$ większy od drugiego,
b) sumy miar przeciwległych kątów różnią się o $80^\circ$.
a) Kąty równoległoboku mają miary $72^\circ, 108^\circ, 72^\circ, 108^\circ$.
b) Kąty równoległoboku mają miary $70^\circ, 110^\circ, 70^\circ, 110^\circ$.
a) Oznaczmy miary dwóch sąsiednich kątów równoległoboku jako $\alpha$ i $\beta$. Suma miar tych kątów wynosi $180^\circ$:\[\alpha + \beta = 180^\circ\]Zgodnie z warunkiem zadania, jeden kąt jest o $50\%$ większy od drugiego. Załóżmy, że $\beta = \alpha + 0.5\alpha = 1.5\alpha$. Podstawiamy to do pierwszego równania:\[\alpha + 1.5\alpha = 180^\circ\]\[2.5\alpha = 180^\circ\]\[\alpha = \frac{180^\circ}{2.5} = 72^\circ\]Obliczamy miarę drugiego kąta:\[\beta = 1.5 \cdot 72^\circ = 108^\circ\]Miary kątów równoległoboku to $72^\circ, 108^\circ, 72^\circ, 108^\circ$.
b) Sumy miar przeciwległych kątów to $2\alpha$ i $2\beta$. Ich różnica wynosi $80^\circ$. Załóżmy, że $2\beta > 2\alpha$:\[2\beta - 2\alpha = 80^\circ\]Dzieląc obie strony przez 2, otrzymujemy:\[\beta - \alpha = 40^\circ\]Korzystamy również z własności, że suma miar sąsiednich kątów wynosi $180^\circ$:\[\alpha + \beta = 180^\circ\]Rozwiązujemy układ równań. Dodając równania stronami, otrzymujemy:\[(\beta - \alpha) + (\alpha + \beta) = 40^\circ + 180^\circ\]\[2\beta = 220^\circ\]\[\beta = 110^\circ\]Z drugiego równania obliczamy $\alpha$:\[\alpha = 180^\circ - 110^\circ = 70^\circ\]Miary kątów równoległoboku to $70^\circ, 110^\circ, 70^\circ, 110^\circ$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Bok $AB$ równoległoboku $ABCD$ jest dwa razy dłuższy od boku $AD$. Punkt $F$ jest środkiem boku $CD$. Wykaż, że kąt $AFB$ jest prosty.
DOWÓD
Oznaczmy długość boku $AD$ jako $a$. Zgodnie z treścią zadania, $|AD| = |BC| = a$. Bok $AB$ jest dwa razy dłuższy od boku $AD$, więc $|AB| = |CD| = 2a$. Punkt $F$ jest środkiem boku $CD$, zatem $|DF| = |FC| = \frac{1}{2}|CD| = \frac{1}{2}(2a) = a$.
Rozważmy trójkąt $\triangle ADF$. Mamy $|AD| = a$ i $|DF| = a$, więc jest to trójkąt równoramienny. Stąd wynika, że $|\sphericalangle DAF| = |\sphericalangle DFA|$. Rozważmy trójkąt $\triangle BCF$. Mamy $|BC| = a$ i $|FC| = a$, więc jest to trójkąt równoramienny. Stąd wynika, że $|\sphericalangle CBF| = |\sphericalangle CFB|$.
Oznaczmy kąt ostry równoległoboku $|\sphericalangle DAB| = \gamma$. Wtedy kąt rozwarty $|\sphericalangle ADC| = 180^\circ - \gamma$. W trójkącie równoramiennym $\triangle ADF$ suma kątów wynosi $180^\circ$. Zatem $|\sphericalangle DAF| + |\sphericalangle DFA| + |\sphericalangle ADC| = 180^\circ$.\[2|\sphericalangle DFA| + (180^\circ - \gamma) = 180^\circ\]\[2|\sphericalangle DFA| = \gamma\]\[|\sphericalangle DFA| = \frac{\gamma}{2}\]W równoległoboku $ABCD$ boki $AB$ i $CD$ są równoległe ($AB \parallel CD$). Z własności kątów naprzemianległych wewnętrznych dla siecznej $AF$ mamy $|\sphericalangle FAB| = |\sphericalangle DFA| = \frac{\gamma}{2}$.
Kąt przy wierzchołku $C$ jest równy kątowi przy wierzchołku $A$, więc $|\sphericalangle BCD| = \gamma$. W trójkącie równoramiennym $\triangle BCF$ suma kątów wynosi $180^\circ$.\[|\sphericalangle CBF| + |\sphericalangle CFB| + |\sphericalangle BCD| = 180^\circ\]\[2|\sphericalangle CFB| + \gamma = 180^\circ\]\[2|\sphericalangle CFB| = 180^\circ - \gamma\]\[|\sphericalangle CFB| = 90^\circ - \frac{\gamma}{2}\]Z własności kątów naprzemianległych wewnętrznych dla siecznej $BF$ mamy $|\sphericalangle FBA| = |\sphericalangle CFB| = 90^\circ - \frac{\gamma}{2}$.
Rozważmy teraz trójkąt $\triangle AFB$. Suma jego kątów wewnętrznych wynosi $180^\circ$.\[|\sphericalangle AFB| + |\sphericalangle FAB| + |\sphericalangle FBA| = 180^\circ\]\[|\sphericalangle AFB| + \frac{\gamma}{2} + \left(90^\circ - \frac{\gamma}{2}\right) = 180^\circ\]\[|\sphericalangle AFB| + 90^\circ = 180^\circ\]\[|\sphericalangle AFB| = 90^\circ\]Co dowodzi, że kąt $AFB$ jest prosty.
Zadanie 3 (4 pkt)
W równoległoboku boki mają długość: $3$ i $6$, a kąt ostry zawarty między tymi bokami jest równy $60^\circ$.
a) Oblicz długości przekątnych tego równoległoboku.
b) Wykaż, że krótsza przekątna jest prostopadła do krótszego boku.
c) Wyznacz wysokości tego równoległoboku.
a) Długości przekątnych wynoszą $3\sqrt{3}$ i $3\sqrt{7}$.
b) DOWÓD
c) Wysokości równoległoboku wynoszą $\frac{3\sqrt{3}}{2}$ i $3\sqrt{3}$.
Niech boki równoległoboku mają długości $a = 3$ oraz $b=6$. Kąt ostry między nimi wynosi $\alpha = 60^\circ$.
a) Obliczanie długości przekątnych.
Długość krótszej przekątnej $d_1$, leżącej naprzeciw kąta ostrego $\alpha$, obliczamy z twierdzenia cosinusów:\[d_1^2 = a^2 + b^2 - 2ab \cos(\alpha)\]\[d_1^2 = 3^2 + 6^2 - 2 \cdot 3 \cdot 6 \cdot \cos(60^\circ)\]\[d_1^2 = 9 + 36 - 36 \cdot \frac{1}{2} = 45 - 18 = 27\]\[d_1 = \sqrt{27} = 3\sqrt{3}\]Kąt rozwarty w równoległoboku wynosi $\beta = 180^\circ - 60^\circ = 120^\circ$. Długość dłuższej przekątnej $d_2$ obliczamy podobnie:\[d_2^2 = a^2 + b^2 - 2ab \cos(120^\circ) = a^2 + b^2 + 2ab \cos(60^\circ)\]\[d_2^2 = 9 + 36 + 2 \cdot 3 \cdot 6 \cdot \cos(60^\circ) = 45 + 18 = 63\]\[d_2 = \sqrt{63} = 3\sqrt{7}\]b) Wykazanie, że krótsza przekątna jest prostopadła do krótszego boku.
Krótszy bok ma długość $a = 3$. Krótsza przekątna ma długość $d_1 = 3\sqrt{3}$.
Rozważmy trójkąt utworzony przez krótszy bok $a$, dłuższy bok $b$ i krótszą przekątną $d_1$. Długości boków tego trójkąta to $3$, $6$ i $3\sqrt{3}$.
Aby sprawdzić, czy krótsza przekątna jest prostopadła do krótszego boku, stosujemy twierdzenie odwrotne do twierdzenia Pitagorasa. Sprawdzamy, czy suma kwadratów długości boków $a$ i $d_1$ jest równa kwadratowi długości boku $b$.\[a^2 + d_1^2 = 3^2 + (3\sqrt{3})^2 = 9 + 27 = 36\]\[b^2 = 6^2 = 36\]Ponieważ $a^2 + d_1^2 = b^2$, trójkąt jest prostokątny, a kąt prosty znajduje się między bokami o długościach $a$ i $d_1$. Oznacza to, że krótsza przekątna jest prostopadła do krótszego boku.
c) Wyznaczanie wysokości równoległoboku.
Oznaczmy wysokości jako $h_a$ (opuszczona na bok $a$) i $h_b$ (opuszczona na bok $b$).
Wysokość $h_b$ opuszczoną na dłuższy bok $b=6$ można obliczyć jako:\[h_b = a \sin(\alpha) = 3 \sin(60^\circ) = 3 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{3\sqrt{3}}{2}\]Wysokość $h_a$ opuszczoną na krótszy bok $a=3$ można obliczyć jako:\[h_a = b \sin(\alpha) = 6 \sin(60^\circ) = 6 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = 3\sqrt{3}\]
Zadanie 4 (4 pkt)
Kąt ostry przy wierzchołku $A$ równoległoboku $ABCD$ jest równy $60^{\circ}$, $|AB| = 8$, $|AD| = 6$. Z punktu $D$ poprowadzono dwie różne wysokości $DE$ i $DF$ tego równoległoboku. Wykaż, że $|EF| = \sqrt{39}$.
DOWÓD
Niech $DE$ będzie wysokością opuszczoną na bok $AB$, a $DF$ wysokością opuszczoną na bok $BC$.
W trójkącie prostokątnym $ADE$, przy danych $|\angle DAE| = 60^{\circ}$ i $|AD| = 6$, obliczamy długość wysokości $|DE|$:\[|DE| = |AD| \cdot \sin(60^{\circ}) = 6 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = 3\sqrt{3}\]Kąt przy wierzchołku $C$ jest równy kątowi przy wierzchołku $A$, więc $|\angle BCD| = 60^{\circ}$. Długość boku $|DC|$ jest równa $|AB|$, czyli $|DC|=8$. W trójkącie prostokątnym $DFC$ obliczamy długość wysokości $|DF|$:\[|DF| = |DC| \cdot \sin(60^{\circ}) = 8 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = 4\sqrt{3}\]Kąt przy wierzchołku $B$ wynosi $180^{\circ} - 60^{\circ} = 120^{\circ}$. Rozważając czworokąt $EBFD$, w którym kąty przy $E$ i $F$ są proste, możemy wyznaczyć miarę kąta $\angle EDF$:\[|\angle EDF| = 360^{\circ} - 90^{\circ} - 90^{\circ} - 120^{\circ} = 60^{\circ}\]Stosujemy twierdzenie cosinusów dla trójkąta $EDF$:\[|EF|^2 = |DE|^2 + |DF|^2 - 2 \cdot |DE| \cdot |DF| \cdot \cos(60^{\circ})\]\[|EF|^2 = (3\sqrt{3})^2 + (4\sqrt{3})^2 - 2 \cdot 3\sqrt{3} \cdot 4\sqrt{3} \cdot \frac{1}{2}\]\[|EF|^2 = 27 + 48 - 24 \cdot 3 \cdot \frac{1}{2}\]\[|EF|^2 = 75 - 36\]\[|EF|^2 = 39\]\[|EF| = \sqrt{39}\]Co należało wykazać.
Zadanie 5 (2 pkt)
Krótsza przekątna rombu ma długość $10 \text{ cm}$, a bok jest o $1 \text{ cm}$ dłuższy od połowy dłuższej przekątnej. Oblicz długość boku rombu.
Długość boku rombu wynosi $13 \text{ cm}$.
Oznaczmy długość boku rombu jako $a$, a długości przekątnych jako $d_1$ i $d_2$, gdzie $d_1$ jest krótszą przekątną.
Z treści zadania mamy:\[d_1 = 10 \text{ cm}\]\[a = \frac{1}{2}d_2 + 1 \text{ cm}\]Korzystając z faktu, że przekątne rombu są prostopadłe i dzielą się na połowy, możemy zastosować twierdzenie Pitagorasa dla trójkąta o bokach $\frac{1}{2}d_1$, $\frac{1}{2}d_2$ i $a$:\[(\frac{d_1}{2})^2 + (\frac{d_2}{2})^2 = a^2\]Mamy $\frac{d_1}{2} = \frac{10}{2} = 5$. Z drugiego równania wyznaczamy $\frac{1}{2}d_2$:\[\frac{1}{2}d_2 = a - 1\]Podstawiamy do twierdzenia Pitagorasa:\[5^2 + (a - 1)^2 = a^2\]\[25 + a^2 - 2a + 1 = a^2\]\[26 - 2a = 0\]\[2a = 26\]\[a = 13 \text{ cm}\]
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Wyznacz miary kątów równoległoboku, jeśli:
a) jeden z kątów leżących przy jednym boku jest dwa razy większy od drugiego,
b) sumy miar przeciwległych kątów różnią się o $120^\circ$.
a) Kąty równoległoboku mają miary $60^\circ, 120^\circ, 60^\circ, 120^\circ$.
b) Kąty równoległoboku mają miary $60^\circ, 120^\circ, 60^\circ, 120^\circ$.
Zadanie 2 (3 pkt)
W równoległoboku $ABCD$ bok $AB$ jest dwa razy dłuższy od boku $BC$. Punkt $E$ jest środkiem boku $AB$. Wykaż, że półprosta $CE$ jest dwusieczną kąta $BCD$.
DOWÓD
Zadanie 3 (4 pkt)
W równoległoboku boki mają długość: $2\sqrt{3}$ i $4$, a kąt ostry zawarty między tymi bokami jest równy $30^\circ$.
a) Oblicz długości przekątnych tego równoległoboku.
b) Wykaż, że krótsza przekątna jest prostopadła do krótszego boku.
c) Wyznacz wysokości tego równoległoboku.
a) Długości przekątnych wynoszą $2$ i $2\sqrt{13}$.
b) DOWÓD
c) Wysokości równoległoboku wynoszą $\sqrt{3}$ i $2$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Kąt ostry przy wierzchołku $A$ równoległoboku $ABCD$ jest równy $45^{\circ}$, $|AB| = 5\sqrt{2}$, $|AD| = 4$. Z punktu $D$ poprowadzono dwie różne wysokości $DE$ i $DF$ tego równoległoboku. Wykaż, że $|EF| = \sqrt{13}$.
DOWÓD
Zadanie 5 (2 pkt)
Krótsza przekątna rombu ma długość $18 \text{ cm}$, a bok jest o $3 \text{ cm}$ dłuższy od połowy dłuższej przekątnej. Oblicz długość boku rombu.
Długość boku rombu wynosi $15 \text{ cm}$.
