22.3 Granice jednostronne funkcji w punkcie
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (3 pkt)
Oblicz granice jednostronne funkcji $f$ w punkcie $x_0$ i na tej podstawie ustal, czy istnieje $\lim_{x \to x_0} f(x)$
a) $f(x) = \frac{(x-2)^2}{|x-2|}$, $x_0 = 2$
b) $f(x) = \frac{x^3 - 3x}{|x|}$, $x_0 = 0$
c) $f(x) = \frac{|3+x|^3}{x+3} + 2$, $x_0 = -3$
a) $\lim_{x \to 2} f(x) = 0$
b) Granica nie istnieje
c) $\lim_{x \to -3} f(x) = 2$
a) $f(x) = \frac{(x-2)^2}{|x-2|}$, $x_0 = 2$
Obliczamy granicę lewostronną:
Jeśli $x \to 2^-$, to $x-2 < 0$, więc $|x-2| = -(x-2)$.\[\lim_{x \to 2^-} \frac{(x-2)^2}{|x-2|} = \lim_{x \to 2^-} \frac{(x-2)^2}{-(x-2)} = \lim_{x \to 2^-} -(x-2) = -(2-2) = 0\]Obliczamy granicę prawostronną:
Jeśli $x \to 2^+$, to $x-2 > 0$, więc $|x-2| = x-2$.\[\lim_{x \to 2^+} \frac{(x-2)^2}{|x-2|} = \lim_{x \to 2^+} \frac{(x-2)^2}{x-2} = \lim_{x \to 2^+} (x-2) = (2-2) = 0\]Ponieważ granice jednostronne są równe ($0 = 0$), to granica funkcji istnieje.
b) $f(x) = \frac{x^3 - 3x}{|x|}$, $x_0 = 0$
Obliczamy granicę lewostronną:
Jeśli $x \to 0^-$, to $x < 0$, więc $|x| = -x$.\[\lim_{x \to 0^-} \frac{x^3 - 3x}{|x|} = \lim_{x \to 0^-} \frac{x(x^2 - 3)}{-x} = \lim_{x \to 0^-} -(x^2 - 3) = \lim_{x \to 0^-} (3 - x^2) = 3 - 0^2 = 3\]Obliczamy granicę prawostronną:
Jeśli $x \to 0^+$, to $x > 0$, więc $|x| = x$.\[\lim_{x \to 0^+} \frac{x^3 - 3x}{|x|} = \lim_{x \to 0^+} \frac{x(x^2 - 3)}{x} = \lim_{x \to 0^+} (x^2 - 3) = 0^2 - 3 = -3\]Ponieważ granice jednostronne są różne ($3 \neq -3$), to granica funkcji nie istnieje.
c) $f(x) = \frac{|3+x|^3}{x+3} + 2$, $x_0 = -3$
Obliczamy granicę lewostronną:
Jeśli $x \to -3^-$, to $3+x < 0$, więc $|3+x| = -(3+x)$.\[\lim_{x \to -3^-} \left( \frac{|3+x|^3}{x+3} + 2 \right) = \lim_{x \to -3^-} \left( \frac{(-(3+x))^3}{x+3} + 2 \right) = \lim_{x \to -3^-} \left( \frac{-(x+3)^3}{x+3} + 2 \right) = \lim_{x \to -3^-} (-(x+3)^2 + 2) = -(-3+3)^2 + 2 = -0^2 + 2 = 2\]Obliczamy granicę prawostronną:
Jeśli $x \to -3^+$, to $3+x > 0$, więc $|3+x| = 3+x$.\[\lim_{x \to -3^+} \left( \frac{|3+x|^3}{x+3} + 2 \right) = \lim_{x \to -3^+} \left( \frac{(3+x)^3}{x+3} + 2 \right) = \lim_{x \to -3^+} ((x+3)^2 + 2) = (-3+3)^2 + 2 = 0^2 + 2 = 2\]Ponieważ granice jednostronne są równe ($2 = 2$), to granica funkcji istnieje.
Zadanie 2 (3 pkt)
Oblicz granice jednostronne:
a) $ \lim_{x \to 3^-} (5 + \sqrt{9 - x^2}) $
b) $ \lim_{x \to 7^+} \frac{7 - x}{\sqrt{(x - 7)^2}} $
c) $ \lim_{x \to -3^-} \frac{\sqrt{(x + 3)^2}}{x + 3} $
a) $5$
b) $-1$
c) $-1$
a) Analizujemy wyrażenie $5 + \sqrt{9 - x^2}$.
Gdy $x \to 3^-$, $x$ dąży do $3$ z wartości mniejszych niż $3$.
Wtedy $x^2$ dąży do $9$ z wartości mniejszych niż $9$.
Wyrażenie $9 - x^2$ dąży do $0$ z wartości dodatnich.
Zatem $\sqrt{9 - x^2}$ dąży do $0$ z wartości dodatnich.
Granica wynosi:\[ \lim_{x \to 3^-} (5 + \sqrt{9 - x^2}) = 5 + 0 = 5 \]b) Upraszczamy wyrażenie $\sqrt{(x - 7)^2} = |x - 7|$.
Granica przyjmuje postać $ \lim_{x \to 7^+} \frac{7 - x}{|x - 7|} $.
Gdy $x \to 7^+$, $x$ dąży do $7$ z wartości większych niż $7$. Wtedy $x - 7 > 0$, więc $|x - 7| = x - 7$.
Granica wynosi:\[ \lim_{x \to 7^+} \frac{7 - x}{x - 7} = \lim_{x \to 7^+} \frac{-(x - 7)}{x - 7} = \lim_{x \to 7^+} (-1) = -1 \]c) Upraszczamy wyrażenie $\sqrt{(x + 3)^2} = |x + 3|$.
Granica przyjmuje postać $ \lim_{x \to -3^-} \frac{|x + 3|}{x + 3} $.
Gdy $x \to -3^-$, $x$ dąży do $-3$ z wartości mniejszych niż $-3$. Wtedy $x + 3 < 0$, więc $|x + 3| = -(x + 3)$.
Granica wynosi:\[ \lim_{x \to -3^-} \frac{-(x + 3)}{x + 3} = \lim_{x \to -3^-} (-1) = -1 \]
Zadanie 3 (3 pkt)
Zbadaj, czy istnieje granica funkcji $f$ w punkcie $x_0$. Jeśli tak, to oblicz tę granicę.
a) $f(x) = \begin{cases} 3x - 1, & \text{jeśli } x > 2 \\ x + 3, & \text{jeśli } x < 2 \end{cases}$ $x_0 = 2$
b) $f(x) = \begin{cases} x^3 + 2, & \text{jeśli } x > -1 \\ -x^2 + 4x + 6, & \text{jeśli } x < -1 \end{cases}$ $x_0 = -1$
c) $f(x) = \begin{cases} \frac{x^2-25}{5-x}, & \text{jeśli } x > 5 \\ 2x-1, & \text{jeśli } x < 5 \end{cases}$ $x_0 = 5$
a) Granica istnieje i wynosi $5$.
b) Granica istnieje i wynosi $1$.
c) Granica nie istnieje.
Aby zbadać istnienie granicy funkcji w punkcie $x_0$, należy obliczyć granice jednostronne: granicę prawostronną i granicę lewostronną. Jeśli obie granice istnieją i są sobie równe, to granica funkcji w tym punkcie istnieje i jest równa tej wspólnej wartości.
a) Dla $x_0 = 2$:
Obliczamy granicę prawostronną:\[ \lim_{x \to 2^+} f(x) = \lim_{x \to 2^+} (3x - 1) = 3(2) - 1 = 6 - 1 = 5 \]Obliczamy granicę lewostronną:\[ \lim_{x \to 2^-} f(x) = \lim_{x \to 2^-} (x + 3) = 2 + 3 = 5 \]Ponieważ granice jednostronne są równe ($5 = 5$), granica funkcji $f(x)$ w punkcie $x_0 = 2$ istnieje i wynosi $5$.
b) Dla $x_0 = -1$:
Obliczamy granicę prawostronną:\[ \lim_{x \to -1^+} f(x) = \lim_{x \to -1^+} (x^3 + 2) = (-1)^3 + 2 = -1 + 2 = 1 \]Obliczamy granicę lewostronną:\[ \lim_{x \to -1^-} f(x) = \lim_{x \to -1^-} (-x^2 + 4x + 6) = -(-1)^2 + 4(-1) + 6 \]\[ = -(1) - 4 + 6 = -1 - 4 + 6 = 1 \]Ponieważ granice jednostronne są równe ($1 = 1$), granica funkcji $f(x)$ w punkcie $x_0 = -1$ istnieje i wynosi $1$.
c) Dla $x_0 = 5$:
Obliczamy granicę prawostronną:\[ \lim_{x \to 5^+} f(x) = \lim_{x \to 5^+} \frac{x^2-25}{5-x} \]Rozkładamy licznik na czynniki: $x^2-25 = (x-5)(x+5)$.\[ \lim_{x \to 5^+} \frac{(x-5)(x+5)}{-(x-5)} = \lim_{x \to 5^+} -(x+5) \]\[ = -(5+5) = -10 \]Obliczamy granicę lewostronną:\[ \lim_{x \to 5^-} f(x) = \lim_{x \to 5^-} (2x-1) = 2(5) - 1 = 10 - 1 = 9 \]Ponieważ granice jednostronne są różne ($-10 \neq 9$), granica funkcji $f(x)$ w punkcie $x_0 = 5$ nie istnieje.
Zadanie 4 (4 pkt)
Zbadaj, czy istnieje granica funkcji $f$ w punkcie $x_0$. Jeśli tak, to oblicz tę granicę.
a) $f(x)=\begin{cases}
\frac{x^2+6x+5}{x+1}, & \text{jeśli } x<-1 \\
\frac{\sqrt{4x+5}-1}{x+1}, & \text{jeśli } x>-1
\end{cases}$
$x_0=-1$
b) $f(x)=\begin{cases}
\frac{2x^2-3x-2}{x-2}, & \text{jeśli } x<2 \\
\frac{\sqrt{3x-2}-2}{x-2}, & \text{jeśli } x>2
\end{cases}$
$x_0=2$
a) Granica nie istnieje.
b) Granica nie istnieje.
a) $x_0=-1$
1. Obliczanie granicy lewostronnej:
Granica lewostronna to $\lim_{x \to -1^-} \frac{x^2+6x+5}{x+1}$.
Podstawiając $x=-1$ otrzymujemy formę nieoznaczoną $\frac{0}{0}$.
Rozkładamy licznik na czynniki. Ponieważ $x=-1$ jest pierwiastkiem licznika, $(x+1)$ jest jego czynnikiem.\[x^2+6x+5 = (x+1)(x+5)\]Wtedy granica wynosi:\[\lim_{x \to -1^-} \frac{(x+1)(x+5)}{x+1} = \lim_{x \to -1^-} (x+5) = -1+5 = 4\]2. Obliczanie granicy prawostronnej:
Granica prawostronna to $\lim_{x \to -1^+} \frac{\sqrt{4x+5}-1}{x+1}$.
Podstawiając $x=-1$ otrzymujemy formę nieoznaczoną $\frac{0}{0}$.
Mnożymy licznik i mianownik przez $(\sqrt{4x+5}+1)$:\[\lim_{x \to -1^+} \frac{\sqrt{4x+5}-1}{x+1} \cdot \frac{\sqrt{4x+5}+1}{\sqrt{4x+5}+1} = \lim_{x \to -1^+} \frac{(4x+5)-1}{(x+1)(\sqrt{4x+5}+1)}\]\[= \lim_{x \to -1^+} \frac{4x+4}{(x+1)(\sqrt{4x+5}+1)} = \lim_{x \to -1^+} \frac{4(x+1)}{(x+1)(\sqrt{4x+5}+1)}\]\[= \lim_{x \to -1^+} \frac{4}{\sqrt{4x+5}+1} = \frac{4}{\sqrt{4(-1)+5}+1} = \frac{4}{\sqrt{1}+1} = \frac{4}{1+1} = \frac{4}{2} = 2\]3. Wniosek:
Ponieważ granica lewostronna $4$ jest różna od granicy prawostronnej $2$, granica funkcji $f$ w punkcie $x_0=-1$ nie istnieje.
b) $x_0=2$
1. Obliczanie granicy lewostronnej:
Granica lewostronna to $\lim_{x \to 2^-} \frac{2x^2-3x-2}{x-2}$.
Podstawiając $x=2$ otrzymujemy formę nieoznaczoną $\frac{0}{0}$.
Rozkładamy licznik na czynniki. Ponieważ $x=2$ jest pierwiastkiem licznika, $(x-2)$ jest jego czynnikiem.\[2x^2-3x-2 = (x-2)(2x+1)\]Wtedy granica wynosi:\[\lim_{x \to 2^-} \frac{(x-2)(2x+1)}{x-2} = \lim_{x \to 2^-} (2x+1) = 2(2)+1 = 5\]2. Obliczanie granicy prawostronnej:
Granica prawostronna to $\lim_{x \to 2^+} \frac{\sqrt{3x-2}-2}{x-2}$.
Podstawiając $x=2$ otrzymujemy formę nieoznaczoną $\frac{0}{0}$.
Mnożymy licznik i mianownik przez $(\sqrt{3x-2}+2)$:\[\lim_{x \to 2^+} \frac{\sqrt{3x-2}-2}{x-2} \cdot \frac{\sqrt{3x-2}+2}{\sqrt{3x-2}+2} = \lim_{x \to 2^+} \frac{(3x-2)-4}{(x-2)(\sqrt{3x-2}+2)}\]\[= \lim_{x \to 2^+} \frac{3x-6}{(x-2)(\sqrt{3x-2}+2)} = \lim_{x \to 2^+} \frac{3(x-2)}{(x-2)(\sqrt{3x-2}+2)}\]\[= \lim_{x \to 2^+} \frac{3}{\sqrt{3x-2}+2} = \frac{3}{\sqrt{3(2)-2}+2} = \frac{3}{\sqrt{4}+2} = \frac{3}{2+2} = \frac{3}{4}\]3. Wniosek:
Ponieważ granica lewostronna $5$ jest różna od granicy prawostronnej $\frac{3}{4}$, granica funkcji $f$ w punkcie $x_0=2$ nie istnieje.
Grupa B
Zadanie 1 (3 pkt)
Oblicz granice jednostronne funkcji $f$ w punkcie $x_0$ i na tej podstawie ustal, czy istnieje $\lim_{x \to x_0} f(x)$
a) $f(x) = \frac{(x+1)^2}{|x+1|}$, $x_0 = -1$
b) $f(x) = \frac{x^3 + 4x}{|x|}$, $x_0 = 0$
c) $f(x) = \frac{|1-x|^3}{1-x} + 5$, $x_0 = 1$
a) $\lim_{x \to -1} f(x) = 0$
b) Granica nie istnieje
c) $\lim_{x \to 1} f(x) = 5$
Zadanie 2 (3 pkt)
Oblicz granice jednostronne:
a) $ \lim_{x \to 5^-} (1 + \sqrt{25 - x^2}) $
b) $ \lim_{x \to 2^+} \frac{2 - x}{\sqrt{(x - 2)^2}} $
c) $ \lim_{x \to -1^-} \frac{\sqrt{(x + 1)^2}}{x + 1} $
a) $1$
b) $-1$
c) $-1$
Zadanie 3 (3 pkt)
Zbadaj, czy istnieje granica funkcji $f$ w punkcie $x_0$. Jeśli tak, to oblicz tę granicę.
a) $f(x) = \begin{cases} 5x + 1, & \text{jeśli } x > -2 \\ -x - 9, & \text{jeśli } x < -2 \end{cases}$ $x_0 = -2$
b) $f(x) = \begin{cases} x^3 - 3, & \text{jeśli } x > 1 \\ -x^2 + 2x - 2, & \text{jeśli } x < 1 \end{cases}$ $x_0 = 1$
c) $f(x) = \begin{cases} \frac{x^2-4}{x+2}, & \text{jeśli } x > -2 \\ x+1, & \text{jeśli } x < -2 \end{cases}$ $x_0 = -2$
a) Granica nie istnieje.
b) Granica nie istnieje.
c) Granica nie istnieje.
Zadanie 4 (4 pkt)
Zbadaj, czy istnieje granica funkcji $f$ w punkcie $x_0$. Jeśli tak, to oblicz tę granicę.
a) $f(x)=\begin{cases}
\frac{2x^2+3x}{x}, & \text{jeśli } x<0 \\
\frac{\sqrt{2x+4}-2}{\sqrt{x+9}-3}, & \text{jeśli } x>0
\end{cases}$
$x_0=0$
b) $f(x)=\begin{cases}
\frac{x^2-6x+8}{x-4}, & \text{jeśli } x<4 \\
\frac{\sqrt{x+5}-3}{\sqrt{x+32}-6}, & \text{jeśli } x>4
\end{cases}$
$x_0=4$
a) Granica istnieje i jest równa $3$.
b) Granica istnieje i jest równa $2$.
