17.11 Funkcje wymierne
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (3 pkt)
Dany jest wzór funkcji wymiernej. Określ dziedzinę tej funkcji.
a) $f(x) = \frac{x^2 - 9}{27x^3 - 64} $
b) $g(x) = \frac{3x}{x^4 + 3x^2 - 10} $
c) $h(x) = \frac{5}{x^3 - 3x^2 + 6x - 4} $
a) Dziedziną funkcji $f(x)$ jest zbiór $D_f = \mathbb{R} \setminus \left\{ \frac{4}{3} \right\}$.
b) Dziedziną funkcji $g(x)$ jest zbiór $D_g = \mathbb{R} \setminus \left\{ -\sqrt{2}, \sqrt{2} \right\}$.
c) Dziedziną funkcji $h(x)$ jest zbiór $D_h = \mathbb{R} \setminus \left\{ 1 \right\}$.
a) Aby określić dziedzinę funkcji $f(x) = \frac{x^2 - 9}{27x^3 - 64}$, mianownik musi być różny od zera.Mianownik: $27x^3 - 64$. Przyrównujemy mianownik do zera:\[ 27x^3 - 64 = 0 \]Jest to różnica sześcianów, którą rozkładamy za pomocą wzoru $a^3 - b^3 = (a-b)(a^2+ab+b^2)$.\[ (3x)^3 - 4^3 = 0 \]\[ (3x - 4)((3x)^2 + (3x)\cdot(4) + 4^2) = 0 \]\[ (3x - 4)(9x^2 + 12x + 16) = 0 \]Z pierwszego czynnika:\[ 3x - 4 = 0 \]\[ 3x = 4 \]\[ x = \frac{4}{3} \]Z drugiego czynnika $9x^2 + 12x + 16 = 0$. Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = 12^2 - 4\cdot 9\cdot 16 \]\[ \Delta = 144 - 576 \]\[ \Delta = -432 \]Ponieważ $\Delta < 0$, równanie kwadratowe $9x^2 + 12x + 16 = 0$ nie ma pierwiastków rzeczywistych. Zatem jedyną wartością wykluczoną z dziedziny jest $x = \frac{4}{3}$. Dziedzina funkcji $f(x)$:\[ D_f = \mathbb{R} \setminus \left\{ \frac{4}{3} \right\} \]b) Aby określić dziedzinę funkcji $g(x) = \frac{3x}{x^4 + 3x^2 - 10}$, mianownik musi być różny od zera.Mianownik: $x^4 + 3x^2 - 10$. Przyrównujemy mianownik do zera:\[ x^4 + 3x^2 - 10 = 0 \]Podstawiamy $t = x^2$ (gdzie $t \ge 0$):\[ t^2 + 3t - 10 = 0 \]Rozwiązujemy równanie kwadratowe dla $t$. Możemy rozłożyć na czynniki:\[ (t + 5)(t - 2) = 0 \]Stąd:\[ t = -5 \quad \text{lub} \quad t = 2 \]Wracamy do podstawienia $x^2 = t$:Dla $t = -5$:\[ x^2 = -5 \]Brak rozwiązań rzeczywistych. Dla $t = 2$:\[ x^2 = 2 \]\[ x = \sqrt{2} \quad \text{lub} \quad x = -\sqrt{2} \]Zatem wartości wykluczone z dziedziny to $x = -\sqrt{2}$ i $x = \sqrt{2}$. Dziedzina funkcji $g(x)$:\[ D_g = \mathbb{R} \setminus \left\{ -\sqrt{2}, \sqrt{2} \right\} \]c) Aby określić dziedzinę funkcji $h(x) = \frac{5}{x^3 - 3x^2 + 6x - 4}$, mianownik musi być różny od zera.Mianownik: $x^3 - 3x^2 + 6x - 4$. Przyrównujemy mianownik do zera:\[ x^3 - 3x^2 + 6x - 4 = 0 \]Szukamy pierwiastków całkowitych wśród dzielników wyrazu wolnego ($ \pm 1, \pm 2, \pm 4 $). Sprawdzamy $x=1$:\[ 1^3 - 3\cdot 1^2 + 6\cdot 1 - 4 = 1 - 3 + 6 - 4 = 0 \]Zatem $x=1$ jest pierwiastkiem. Dzielimy wielomian $x^3 - 3x^2 + 6x - 4$ przez $(x-1)$. Używając schematu Hornera:$$\begin{array}{c|cccc}1 & 1 & -3 & 6 & -4 \\ & & 1 & -2 & 4 \\\hline & 1 & -2 & 4 & 0\end{array}$$ Otrzymujemy iloraz $x^2 - 2x + 4$.Czyli:\[ (x - 1)(x^2 - 2x + 4) = 0 \]Z pierwszego czynnika:\[ x - 1 = 0 \]\[ x = 1 \]Z drugiego czynnika $x^2 - 2x + 4 = 0$. Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = (-2)^2 - 4\cdot 1\cdot 4 \]\[ \Delta = 4 - 16 \]\[ \Delta = -12 \]Ponieważ $\Delta < 0$, równanie kwadratowe $x^2 - 2x + 4 = 0$ nie ma pierwiastków rzeczywistych. Zatem jedyną wartością wykluczoną z dziedziny jest $x = 1$. Dziedzina funkcji $h(x)$:\[ D_h = \mathbb{R} \setminus \left\{ 1 \right\} \]
Zadanie 2 (5 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, $m \in \mathbb{R}$, dla których dziedziną danej funkcji wymiernej jest zbiór liczb rzeczywistych.
a) $f(x) = \frac{2x+7}{mx^2+mx-16}$
b) $f(x) = \frac{x^2+mx}{(m+3)x^2+(m^2-9)x+m-3}$
a) Zbiór wartości parametru $m$, dla których dziedziną funkcji jest zbiór liczb rzeczywistych, to $m \in (-64, 0]$.
b) Zbiór wartości parametru $m$, dla których dziedziną funkcji jest zbiór liczb rzeczywistych, to $m \in (-\sqrt{13}, -3] \cup (3, \sqrt{13})$.
a) Aby dziedziną funkcji $f(x) = \frac{2x+7}{mx^2+mx-16}$ był zbiór liczb rzeczywistych, mianownik funkcji musi być zawsze różny od zera.
Mianownik: $D(x) = mx^2+mx-16$.
Przypadek 1: Współczynnik przy $x^2$ jest równy zero, czyli $m=0$.
Wstawiamy $m=0$ do mianownika:\[ D(x) = 0 \cdot x^2 + 0 \cdot x - 16 = -16 \]Ponieważ $-16 \neq 0$, mianownik nigdy nie jest zerem. Zatem $m=0$ jest rozwiązaniem.
Przypadek 2: Współczynnik przy $x^2$ jest różny od zera, czyli $m \neq 0$.
W tym przypadku mianownik jest funkcją kwadratową. Aby funkcja kwadratowa nigdy nie była równa zero, jej wyróżnik (delta) musi być ujemny.
Współczynniki mianownika to $a=m$, $b=m$, $c=-16$.
Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = b^2 - 4ac \]\[ \Delta = m^2 - 4 \cdot m \cdot (-16) \]\[ \Delta = m^2 + 64m \]Warunek $\Delta < 0$:\[ m^2 + 64m < 0 \]Wyłączamy $m$ przed nawias:\[ m(m+64) < 0 \]Rozwiązaniem tej nierówności są wartości $m$ leżące między pierwiastkami $m=0$ i $m=-64$:\[ m \in (-64, 0) \]Ponieważ ten przypadek dotyczy $m \neq 0$, ten przedział jest prawidłowy.
Łącząc rozwiązania z obu przypadków, $m=0$ oraz $m \in (-64, 0)$, otrzymujemy:\[ m \in (-64, 0] \]b) Aby dziedziną funkcji $f(x) = \frac{x^2+mx}{(m+3)x^2+(m^2-9)x+m-3}$ był zbiór liczb rzeczywistych, mianownik funkcji musi być zawsze różny od zera.
Mianownik: $D(x) = (m+3)x^2+(m^2-9)x+m-3$.
Przypadek 1: Współczynnik przy $x^2$ jest równy zero, czyli $m+3=0 \Rightarrow m=-3$.
Wstawiamy $m=-3$ do mianownika:\[ D(x) = (-3+3)x^2+((-3)^2-9)x+(-3-3) \]\[ D(x) = 0 \cdot x^2 + (9-9)x - 6 \]\[ D(x) = 0 \cdot x - 6 \]\[ D(x) = -6 \]Ponieważ $-6 \neq 0$, mianownik nigdy nie jest zerem. Zatem $m=-3$ jest rozwiązaniem.
Przypadek 2: Współczynnik przy $x^2$ jest różny od zera, czyli $m+3 \neq 0 \Rightarrow m \neq -3$.
W tym przypadku mianownik jest funkcją kwadratową. Aby funkcja kwadratowa nigdy nie była równa zero, jej wyróżnik (delta) musi być ujemny, $\Delta < 0$. Dodatkowo, współczynnik $m+3$ musi być taki, by parabola nie przecinała osi OX (czyli albo zawsze nad nią, albo zawsze pod nią).
Współczynniki mianownika to $A=m+3$, $B=m^2-9$, $C=m-3$.
Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = B^2 - 4AC \]\[ \Delta = (m^2-9)^2 - 4 \cdot (m+3) \cdot (m-3) \]Zauważmy, że $m^2-9 = (m-3)(m+3)$. Podstawiamy to do wyrażenia na $\Delta$:\[ \Delta = ((m-3)(m+3))^2 - 4 \cdot (m-3)(m+3) \]Wyłączamy wspólny czynnik $(m-3)(m+3)$ przed nawias:\[ \Delta = (m-3)(m+3) \left[ (m-3)(m+3) - 4 \right] \]\[ \Delta = (m^2-9) (m^2-9-4) \]\[ \Delta = (m^2-9)(m^2-13) \]Warunek $\Delta < 0$:\[ (m^2-9)(m^2-13) < 0 \]Rozważmy $u = m^2$. Nierówność staje się $(u-9)(u-13) < 0$.
Pierwiastki to $u_1=9$ i $u_2=13$. Ponieważ współczynnik przy $u^2$ jest dodatni, nierówność jest spełniona dla $u \in (9, 13)$.
Zatem:\[ 9 < m^2 < 13 \]Ta podwójna nierówność oznacza, że $m^2 > 9$ ORAZ $m^2 < 13$.
Rozwiązanie $m^2 > 9$:\[ m \in (-\infty, -3) \cup (3, \infty) \]Rozwiązanie $m^2 < 13$:\[ m \in (-\sqrt{13}, \sqrt{13}) \]Częścią wspólną obu rozwiązań jest:\[ m \in (-\sqrt{13}, -3) \cup (3, \sqrt{13}) \]Dla tych wartości $m$, sprawdzamy znak $A=m+3$:
Jeśli $m \in (-\sqrt{13}, -3)$, to $m+3 < 0$. Parabola otwarta w dół, $\Delta < 0$, więc mianownik jest zawsze ujemny i nigdy zero.
Jeśli $m \in (3, \sqrt{13})$, to $m+3 > 0$. Parabola otwarta w górę, $\Delta < 0$, więc mianownik jest zawsze dodatni i nigdy zero.
Oba przedziały są poprawne.
Łącząc rozwiązania z obu przypadków, $m=-3$ oraz $m \in (-\sqrt{13}, -3) \cup (3, \sqrt{13})$, otrzymujemy:\[ m \in (-\sqrt{13}, -3] \cup (3, \sqrt{13}) \]
Zadanie 3 (4 pkt)
Liczba -1 jest miejscem zerowym funkcji wymiernej $f(x)=\frac{x^3 + ax^2 + 39x + 55}{x - 5}$.
a) Oblicz współczynnik $a$.
b) Wyznacz pozostałe miejsca zerowe funkcji $f$, jeśli istnieją.
c) Podaj przedziały monotoniczności funkcji $f$.
a) Współczynnik $a$ wynosi $a = -15$.
b) Pozostałym miejscem zerowym funkcji jest $x = 11$.
c) Funkcja $f$ jest malejąca w przedziale $(-\infty, 5)$ i rosnąca w przedziale $(5, +\infty)$.
a) Obliczenie współczynnika $a$:
Liczba $-2$ jest miejscem zerowym funkcji wymiernej $f(x) = \frac{x^3 + ax^2 + 2x + 48}{x - 3}$. Oznacza to, że licznik musi być równy zero dla $x = -2$, pod warunkiem, że mianownik jest różny od zera. Sprawdzamy mianownik:\[ -2 - 3 = -5 \neq 0 \]Podstawiamy $x = -2$ do licznika i przyrównujemy do zera:\[ (-2)^3 + a(-2)^2 + 2(-2) + 48 = 0 \]\[ -8 + 4a - 4 + 48 = 0 \]\[ 4a + 36 = 0 \]\[ 4a = -36 \]\[ a = -9 \]b) Wyznaczenie pozostałych miejsc zerowych funkcji $f$:
Po wyznaczeniu $a = -9$, licznik funkcji przyjmuje postać $P(x) = x^3 - 9x^2 + 2x + 48$. Wiemy, że $x = -2$ jest pierwiastkiem tego wielomianu, więc możemy podzielić wielomian przez $(x+2)$ (np. za pomocą schematu Hornera):\[ (x^3 - 9x^2 + 2x + 48) \div (x + 2) = x^2 - 11x + 24 \]Zatem licznik można zapisać jako $P(x) = (x+2)(x^2 - 11x + 24)$.
Aby znaleźć pozostałe miejsca zerowe licznika, rozwiązujemy równanie kwadratowe:\[ x^2 - 11x + 24 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = (-11)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 24 = 121 - 96 = 25 \]Pierwiastki równania kwadratowego to:\[ x_1 = \frac{-(-11) - \sqrt{25}}{2 \cdot 1} = \frac{11 - 5}{2} = \frac{6}{2} = 3 \]\[ x_2 = \frac{-(-11) + \sqrt{25}}{2 \cdot 1} = \frac{11 + 5}{2} = \frac{16}{2} = 8 \]Miejsca zerowe licznika to $-2$, $3$ i $8$.
Dziedzina funkcji $f(x)$ jest określona przez warunek $x - 3 \neq 0$, co oznacza $x \neq 3$. Zatem $x = 3$ nie może być miejscem zerowym funkcji $f(x)$, ponieważ dla tej wartości mianownik jest równy zero.
Funkcję $f(x)$ możemy uprościć dla $x \neq 3$:\[ f(x) = \frac{(x+2)(x-3)(x-8)}{x-3} = (x+2)(x-8) \]Pozostałymi miejscami zerowymi funkcji $f(x)$ (oprócz danego $x = -2$) są wartości $x$ dla których $(x+2)(x-8) = 0$ i $x \neq 3$. Są to $x = -2$ i $x = 8$. Zatem pozostałe miejsce zerowe to $x=8$.
c) Podanie przedziałów monotoniczności funkcji $f$:
Funkcja $f(x)$ dla $x \neq 3$ ma postać $g(x) = (x+2)(x-8) = x^2 - 6x - 16$. Jest to funkcja kwadratowa, której wykresem jest parabola z ramionami skierowanymi do góry (współczynnik przy $x^2$ jest dodatni).
Współrzędna $x$ wierzchołka paraboli wynosi:\[ x_w = \frac{-(-6)}{2 \cdot 1} = \frac{6}{2} = 3 \]Ponieważ ramiona paraboli są skierowane do góry, funkcja $g(x)$ jest malejąca dla $x < x_w$ i rosnąca dla $x > x_w$.
Funkcja $f(x)$ nie jest zdefiniowana w punkcie $x = 3$. Zatem przedziały monotoniczności funkcji $f(x)$ to:
Funkcja $f(x)$ jest malejąca w przedziale $(-\infty, 3)$.
Funkcja $f(x)$ jest rosnąca w przedziale $(3, \infty)$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $p, p \in \mathbb{R}$, dla których funkcja wymierna $f(x)=\frac{(p-x)(x-1)}{x^3-5x^2+6x}$ ma tylko jedno miejsce zerowe.
Wszystkie wartości parametru $p$, dla których funkcja ma tylko jedno miejsce zerowe, to $p \in \{0, 1, 2, 3\}$.
Aby funkcja wymierna $f(x) = \frac{N(x)}{D(x)}$ miała miejsce zerowe, jej licznik $N(x)$ musi być równy zero, a mianownik $D(x)$ musi być różny od zera.Dla funkcji $f(x) = \frac{(p-x)(x-1)}{x^3 - 5x^2 + 6x}$:1) Wyznaczamy miejsca zerowe mianownika (dziedzina funkcji).Mianownik: $D(x) = x^3 - 5x^2 + 6x$. Przyrównujemy mianownik do zera:\[x^3 - 5x^2 + 6x = 0\]Wyłączamy $x$ przed nawias:\[x(x^2 - 5x + 6) = 0\]Rozkładamy trójmian kwadratowy na czynniki, szukając pierwiastków $x^2 - 5x + 6 = 0$.Delta: $\Delta = (-5)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 6 = 25 - 24 = 1$.Pierwiastki: $x_{1,2} = \frac{-(-5) \pm \sqrt{1}}{2 \cdot 1} = \frac{5 \pm 1}{2}$.$x_1 = \frac{5-1}{2} = 2$.$x_2 = \frac{5+1}{2} = 3$.Zatem:\[x(x-2)(x-3) = 0\]Miejsca zerowe mianownika (punkty wykluczone z dziedziny) to:$x_D \in \{0, 2, 3\}$.2) Wyznaczamy miejsca zerowe licznika. Licznik: $N(x) = (p-x)(x-1)$.Przyrównujemy licznik do zera:\[(p-x)(x-1) = 0\]Potencjalne miejsca zerowe licznika to:$x_N \in \{p, 1\}$.3) Analizujemy warunek "tylko jedno miejsce zerowe". Miejsce zerowe funkcji $f(x)$ to taki $x$, dla którego $N(x)=0$ i $D(x) \neq 0$. Sprawdzamy, czy $x=1$ jest miejscem zerowym funkcji.Dla $x=1$: $N(1) = (p-1)(1-1) = (p-1) \cdot 0 = 0$.$D(1) = 1(1-2)(1-3) = 1 \cdot (-1) \cdot (-2) = 2 \neq 0$. Zatem $x=1$ jest zawsze miejscem zerowym funkcji $f(x)$ dla dowolnego $p \in \mathbb{R}$. Aby funkcja miała tylko jedno miejsce zerowe, $x=1$ musi być jedynym miejscem zerowym. Oznacza to, że drugi potencjalny pierwiastek licznika, czyli $x=p$, nie może być miejscem zerowym funkcji. Istnieją dwie możliwości, aby $x=p$ nie było dodatkowym miejscem zerowym (innym niż $x=1$):a) Parametr $p$ jest równy $1$.Jeśli $p=1$, to zbiór pierwiastków licznika $x_N$ staje się $\{1, 1\}$, czyli jedynym pierwiastkiem licznika jest $x=1$. Ponieważ $x=1$ nie jest pierwiastkiem mianownika ($1 \notin \{0, 2, 3\}$), to $f(x)$ ma tylko jedno miejsce zerowe $x=1$.Zatem $p=1$ jest rozwiązaniem. b) Parametr $p$ jest różny od $1$, ale $p$ jest jednym z miejsc zerowych mianownika.W takim przypadku, choć $p$ jest pierwiastkiem licznika, jednocześnie zeruje mianownik, co oznacza, że $x=p$ nie należy do dziedziny funkcji i nie może być miejscem zerowym funkcji $f(x)$. Miejsca zerowe mianownika to $\{0, 2, 3\}$.Zatem $p \in \{0, 2, 3\}$.Dla tych wartości $p \neq 1$, $x=1$ jest jedynym miejscem zerowym funkcji.Łącząc powyższe warunki, otrzymujemy zbiór wszystkich wartości parametru $p$:$p \in \{0, 1, 2, 3\}$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Dana jest funkcja wymierna $f(x)=\frac{(x+2)^2}{8+2x-x^2}$.
a) Wyznacz dziedzinę i zbiór wartości tej funkcji.
b) Wykaż, że funkcja $f$ jest różnowartościowa.
a) Dziedziną funkcji jest $D_f = \mathbb{R} \setminus \{-2, 4\}$, a zbiorem wartości funkcji jest $W_f = \mathbb{R} \setminus \{-1, 0\}$.
b) Funkcja $f$ jest różnowartościowa, ponieważ dla dowolnych $x_1, x_2 \in D_f$, jeśli $f(x_1) = f(x_2)$, to $x_1 = x_2$.
a) Wyznaczenie dziedziny i zbioru wartości funkcji:
Dziedzina funkcji wymiernej jest zbiorem wszystkich liczb rzeczywistych, dla których mianownik jest różny od zera. Mamy zatem:
$8+2x-x^2 \neq 0$
$-x^2+2x+8 \neq 0$
Obliczamy wyróżnik (deltę):\[ \Delta = b^2 - 4ac \]\[ \Delta = (2)^2 - 4 \cdot (-1) \cdot 8 \]\[ \Delta = 4 + 32 \]\[ \Delta = 36 \]Obliczamy pierwiastki równania kwadratowego:\[ x_{1,2} = \frac{-b \pm \sqrt{\Delta}}{2a} \]\[ x_1 = \frac{-2 - \sqrt{36}}{2 \cdot (-1)} \]\[ x_1 = \frac{-2 - 6}{-2} \]\[ x_1 = \frac{-8}{-2} \]\[ x_1 = 4 \]\[ x_2 = \frac{-2 + \sqrt{36}}{2 \cdot (-1)} \]\[ x_2 = \frac{-2 + 6}{-2} \]\[ x_2 = \frac{4}{-2} \]\[ x_2 = -2 \]Zatem mianownik jest równy zero dla $x=4$ i $x=-2$. Te wartości muszą być wykluczone z dziedziny.
Dziedzina funkcji $f$ wynosi:\[ D_f = \mathbb{R} \setminus \{-2, 4\} \]Aby wyznaczyć zbiór wartości, najpierw uprośćmy funkcję. Rozłóżmy mianownik na czynniki:
$8+2x-x^2 = -(x^2-2x-8) = -(x-4)(x+2)$
Podstawiamy to do wzoru funkcji:\[ f(x) = \frac{(x+2)^2}{-(x-4)(x+2)} \]Dla $x \neq -2$, możemy skrócić wyrażenie $(x+2)$:\[ f(x) = \frac{x+2}{-(x-4)} \]\[ f(x) = \frac{x+2}{4-x} \]Teraz wyznaczamy zbiór wartości funkcji $y = \frac{x+2}{4-x}$.\[ y = \frac{x+2}{4-x} \]\[ y(4-x) = x+2 \]\[ 4y - yx = x+2 \]\[ 4y - 2 = x + yx \]\[ 4y - 2 = x(1+y) \]\[ x = \frac{4y-2}{1+y} \]Mianownik $1+y$ musi być różny od zera, więc $1+y \neq 0 \implies y \neq -1$.
Dodatkowo, ponieważ $x=-2$ jest wykluczone z dziedziny, funkcja nie przyjmuje wartości, którą miałaby w tym punkcie w uproszczonej formie:\[ f(-2) = \frac{-2+2}{4-(-2)} = \frac{0}{6} = 0 \]Zatem $y=0$ również należy wykluczyć ze zbioru wartości.
Zbiór wartości funkcji $f$ wynosi:\[ W_f = \mathbb{R} \setminus \{-1, 0\} \]b) Wykazanie, że funkcja $f$ jest różnowartościowa:
Korzystamy z uproszczonej formy funkcji $f(x) = \frac{x+2}{4-x}$ dla $x \in D_f$.
Załóżmy, że $f(x_1) = f(x_2)$ dla pewnych $x_1, x_2 \in D_f$.\[ \frac{x_1+2}{4-x_1} = \frac{x_2+2}{4-x_2} \]Mnożymy na krzyż:\[ (x_1+2)(4-x_2) = (x_2+2)(4-x_1) \]Rozwijamy iloczyny:\[ 4x_1 - x_1x_2 + 8 - 2x_2 = 4x_2 - x_1x_2 + 8 - 2x_1 \]Odejmujemy $8 - x_1x_2$ od obu stron:\[ 4x_1 - 2x_2 = 4x_2 - 2x_1 \]Przenosimy wyrażenia z $x_1$ na jedną stronę, a z $x_2$ na drugą:\[ 4x_1 + 2x_1 = 4x_2 + 2x_2 \]\[ 6x_1 = 6x_2 \]Dzielimy obie strony przez $6$:\[ x_1 = x_2 \]Ponieważ z założenia $f(x_1) = f(x_2)$ wynika, że $x_1 = x_2$, funkcja $f$ jest różnowartościowa na swojej dziedzinie.
Grupa B
Zadanie 1 (3 pkt)
Dany jest wzór funkcji wymiernej. Określ dziedzinę tej funkcji.
a) $f(x) = \frac{x^2 - 16}{x^3 - 27} $
b) $g(x) = \frac{4x}{x^4 + 5x^2 - 14} $
c) $h(x) = \frac{7}{x^3 - 5x^2 + 10x - 6} $
a) Dziedziną funkcji $f(x)$ jest zbiór $D_f = \mathbb{R} \setminus \left\{ 3 \right\}$.
b) Dziedziną funkcji $g(x)$ jest zbiór $D_g = \mathbb{R} \setminus \left\{ -\sqrt{2}, \sqrt{2} \right\}$.
c) Dziedziną funkcji $h(x)$ jest zbiór $D_h = \mathbb{R} \setminus \left\{ 1 \right\}$.
Zadanie 2 (5 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, $m \in \mathbb{R}$, dla których dziedziną danej funkcji wymiernej jest zbiór liczb rzeczywistych.
a) $f(x) = \frac{2x+7}{mx^2+mx-25}$
b) $f(x) = \frac{x^2+mx}{(m+4)x^2+(m^2-16)x+m-4}$
a) Zbiór wartości parametru $m$, dla których dziedziną funkcji jest zbiór liczb rzeczywistych, to $m \in (-100, 0]$.
b) Zbiór wartości parametru $m$, dla których dziedziną funkcji jest zbiór liczb rzeczywistych, to $m \in (-2\sqrt{5}, -4] \cup (4, 2\sqrt{5})$.
Zadanie 3 (4 pkt)
Liczba -2 jest miejscem zerowym funkcji wymiernej $f(x)=\frac{x^3 + ax^2 + 2x + 48}{x - 3}$.
a) Oblicz współczynnik $a$.
b) Wyznacz pozostałe miejsca zerowe funkcji $f$, jeśli istnieją.
c) Podaj przedziały monotoniczności funkcji $f$.
a) Współczynnik $a$ wynosi $a = -9$.
b) Pozostałym miejscem zerowym funkcji jest $x = 8$.
c) Funkcja $f$ jest malejąca w przedziale $(-\infty, 3)$ i rosnąca w przedziale $(3, +\infty)$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $p, p \in \mathbb{R}$, dla których funkcja wymierna $f(x)=\frac{(p-x)(x-1)}{x^3-6x^2+8x}$ ma tylko jedno miejsce zerowe.
Wszystkie wartości parametru $p$, dla których funkcja ma tylko jedno miejsce zerowe, to $p \in \{0, 1, 2, 4\}$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Dana jest funkcja wymierna $f(x)=\frac{(x+2)^2}{10+3x-x^2}$.
a) Wyznacz dziedzinę i zbiór wartości tej funkcji.
b) Wykaż, że funkcja $f$ jest różnowartościowa.
a) Dziedziną funkcji jest $D_f = \mathbb{R} \setminus \{-2, 5\}$, a zbiorem wartości funkcji jest $W_f = \mathbb{R} \setminus \{-1, 0\}$.
b) Funkcja $f$ jest różnowartościowa, ponieważ dla dowolnych $x_1, x_2 \in D_f$, jeśli $f(x_1) = f(x_2)$, to $x_1 = x_2$.
