1.9 Procenty
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1
1. Oblicz
a) \(20\%\) liczby \(1{,}5\)
b) \(15\%\) liczby \(360\)
c) \(1{,}2\%\) liczby \(2000\)
d) \(140\%\) liczby \(35\)
2. Wyznacz liczbę, której
a) \(30\%\) jest równe \(9\)
b) \(4\%\) jest równe \(18\)
c) \(1{,}5\%\) jest równe \(450\)
d) \(250\%\) jest równe \(35\)
3. Jakim procentem liczby \(x\) jest liczba \(y\), jeśli
a) \(x = 45;\ y = 18\)
b) \(x = 12{,}5;\ y = 7{,}5\)
c) \(x = 1650;\ y = 99\)
d) \(x = 8\dfrac{1}{3};\ y = 3\dfrac{1}{8}\)
a) \(0{,}3\)
b) \(54\)
c) \(24\)
d) \(49\)
Część 2.
a) \(30\)
b) \(450\)
c) \(30\,000\)
d) \(14\)
Część 3.
a) \(40\%\)
b) \(60\%\)
c) \(6\%\)
d) \(37{,}5\%\quad \left(37\dfrac{1}{2}\%\right)\)
- Jeden procent to jedna setna część całości: \(1\% = \dfrac{1}{100} = 0{,}01\).
- Aby obliczyć procent danej liczby, zamień procent na ułamek dziesiętny lub zwykły i pomnóż go przez tę liczbę.
- Aby wyznaczyć liczbę na podstawie jej procentu, podziel daną wartość przez odpowiadający jej procent zapisany w postaci ułamka (lub ułóż proste równanie \(p\% \cdot c = b\)).
- Aby obliczyć, jakim procentem liczby \(x\) jest liczba \(y\), utwórz iloraz tych liczb i pomnóż go przez \(100\%\): \(P = \dfrac{y}{x} \cdot 100\%\).
Dane:
Część 1: pary procentów i liczb bazowych.
Część 2: pary procentów i odpowiadających im wartości liczbowych.
Część 3: pary liczb \(x\) (baza odniesienia) oraz \(y\) (badana część).
Szukane:
Część 1: wartości wskazanych procentów danych liczb.
Część 2: szukane liczby całkowite/wyjściowe \(c\).
Część 3: procentowy stosunek liczby \(y\) do liczby \(x\).
-
Część 1 – Obliczanie procentu z danej liczby:
Zamieniamy procent na ułamek według reguły \(p\% = \dfrac{p}{100}\), a następnie mnożymy przez daną liczbę:
Podpunkt a) Obliczamy \(20\%\) liczby \(1{,}5\):
Sposób I (zapis dziesiętny): $$\begin{aligned} 20\% &= 0{,}2 \\ 0{,}2 \cdot 1{,}5 &= 0{,}3 \end{aligned}$$ Sposób II (ułamki zwykłe): $$\begin{aligned} \dfrac{20}{100} \cdot 1{,}5 &= \dfrac{1}{5} \cdot \dfrac{3}{2} \\ &= \dfrac{3}{10} = 0{,}3 \end{aligned}$$
Podpunkt b) Obliczamy \(15\%\) liczby \(360\):
$$\begin{aligned} 15\% \cdot 360 &= 0{,}15 \cdot 360 \\ &= 54 \end{aligned}$$
Podpunkt c) Obliczamy \(1{,}2\%\) liczby \(2000\):
$$\begin{aligned} 1{,}2\% \cdot 2000 &= \dfrac{1{,}2}{100} \cdot 2000 \\ &= 1{,}2 \cdot 20 = 24 \end{aligned}$$
Podpunkt d) Obliczamy \(140\%\) liczby \(35\):
$$\begin{aligned} 140\% \cdot 35 &= 1{,}4 \cdot 35 \\ &= 49 \end{aligned}$$ -
Część 2 – Wyznaczanie liczby na podstawie jej procentu:
Niech szukana liczba wynosi \(c\). Jeżeli \(p\%\) tej liczby to \(b\), to zachodzi równość \(p\% \cdot c = b \implies c = \dfrac{b}{p\%}\):
Podpunkt a) Wyznaczamy liczbę, której \(30\%\) jest równe \(9\):
Sposób I (równanie algebraiczne): $$\begin{aligned} 0{,}30 \cdot c &= 9 \\ c &= \dfrac{9}{0{,}3} = \dfrac{90}{3} = 30 \end{aligned}$$ Sposób II (dzielenie przez ułamek zwykły): $$\begin{aligned} c &= 9 : \dfrac{30}{100} = 9 \cdot \dfrac{10}{3} \\ &= 3 \cdot 10 = 30 \end{aligned}$$
Podpunkt b) Wyznaczamy liczbę, której \(4\%\) jest równe \(18\):
$$\begin{aligned} 0{,}04 \cdot c &= 18 \\ c &= \dfrac{18}{0{,}04} = \dfrac{1800}{4} = 450 \end{aligned}$$
Podpunkt c) Wyznaczamy liczbę, której \(1{,}5\%\) jest równe \(450\):
$$\begin{aligned} 0{,}015 \cdot c &= 450 \\ c &= \dfrac{450}{0{,}015} = \dfrac{450\,000}{15} = 30\,000 \end{aligned}$$
Podpunkt d) Wyznaczamy liczbę, której \(250\%\) jest równe \(35\):
$$\begin{aligned} 2{,}5 \cdot c &= 35 \\ c &= \dfrac{35}{2{,}5} = \dfrac{70}{5} = 14 \end{aligned}$$ -
Część 3 – Obliczanie jakim procentem liczby \(x\) jest liczba \(y\):
Stosujemy wzór na procentowy udział wielkości \(y\) w całości \(x\): \(P = \dfrac{y}{x} \cdot 100\%\):
Podpunkt a) Obliczamy dla \(x = 45\) oraz \(y = 18\):
$$\begin{aligned} P &= \dfrac{18}{45} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{2}{5} \cdot 100\% = 40\% \end{aligned}$$
Podpunkt b) Obliczamy dla \(x = 12{,}5\) oraz \(y = 7{,}5\):
$$\begin{aligned} P &= \dfrac{7{,}5}{12{,}5} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{75}{125} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{3}{5} \cdot 100\% = 60\% \end{aligned}$$
Podpunkt c) Obliczamy dla \(x = 1650\) oraz \(y = 99\):
$$\begin{aligned} P &= \dfrac{99}{1650} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{9}{150} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{3}{50} \cdot 100\% = 6\% \end{aligned}$$
Podpunkt d) Obliczamy dla \(x = 8\dfrac{1}{3}\) oraz \(y = 3\dfrac{1}{8}\):
Zamieniamy liczby mieszane na ułamki niewłaściwe: $$\begin{aligned} x &= 8\dfrac{1}{3} = \dfrac{8 \cdot 3 + 1}{3} = \dfrac{25}{3} \\ y &= 3\dfrac{1}{8} = \dfrac{3 \cdot 8 + 1}{8} = \dfrac{25}{8} \end{aligned}$$ Obliczamy stosunek i mnożymy przez \(100\%\): $$\begin{aligned} P &= \dfrac{\frac{25}{8}}{\frac{25}{3}} \cdot 100\% \\ &= \left(\dfrac{25}{8} \cdot \dfrac{3}{25}\right) \cdot 100\% \\ &= \dfrac{3}{8} \cdot 100\% = \dfrac{300\%}{8} = 37{,}5\% = 37\dfrac{1}{2}\% \end{aligned}$$
Część 1.
a) \(0{,}3\)
b) \(54\)
c) \(24\)
d) \(49\)
Część 2.
a) \(30\)
b) \(450\)
c) \(30\,000\)
d) \(14\)
Część 3.
a) \(40\%\)
b) \(60\%\)
c) \(6\%\)
d) \(37{,}5\%\quad \left(37\dfrac{1}{2}\%\right)\)
Zadanie 2
a) O ile procent światłowód ułożony przez ekipę Marcina jest dłuższy od światłowodu ułożonego przez ekipę Pawła?
b) O ile procent światłowód ułożony przez ekipę Pawła jest krótszy od światłowodu ułożonego przez ekipę Marcina?
b) O \(20\%\)
- Kluczem w zadaniach na porównywanie procentowe jest poprawne zidentyfikowanie podstawy odniesienia (wielkości stanowiącej \(100\%\)), która zawsze występuje po słowie „od”.
- W podpunkcie a) wielkością bazową (\(100\%\)) jest długość światłowodu ułożonego przez ekipę Pawła.
- W podpunkcie b) wielkością bazową (\(100\%\)) jest długość światłowodu ułożonego przez ekipę Marcina.
- Zadanie można rozwiązać dwoma równoważnymi metodami: bezpośrednio ze wzoru na względną zmianę wartości lub za pomocą proporcji.
Dane:
Długość światłowodu ekipy Marcina: \(d_M = 250\text{ m}\)
Długość światłowodu ekipy Pawła: \(d_P = 200\text{ m}\)
Szukane:
Względna różnica długości w odniesieniu do ekipy Pawła: \(p_a = ?\)
Względna różnica długości w odniesieniu do ekipy Marcina: \(p_b = ?\)
-
Obliczenie bezwzględnej różnicy długości ułożonych światłowodów:
W pierwszej kolejności wyznaczamy, o ile metrów więcej ułożyła ekipa Marcina w porównaniu do ekipy Pawła: $$\begin{aligned} \Delta d &= d_M - d_P \\ &= 250\text{ m} - 200\text{ m} \\ &= 50\text{ m} \end{aligned}$$ Światłowód Marcina jest bezwzględnie dłuższy od światłowodu Pawła o \(50\text{ m}\). -
Podpunkt a) Obliczenie, o ile procent światłowód Marcina jest dłuższy od światłowodu Pawła:
Punktem odniesienia jest długość światłowodu ekipy Pawła (\(d_P = 200\text{ m}\)).
Sposób I – Wykorzystanie wzoru na różnicę względną:
Dzielimy różnicę długości przez wartość bazową \(d_P\) i mnożymy przez \(100\%\): $$\begin{aligned} p_a &= \dfrac{d_M - d_P}{d_P} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{50}{200} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{1}{4} \cdot 100\% \\ &= 25\% \end{aligned}$$
Sposób II – Ułożenie proporcji:
Przyjmujemy długość światłowodu Pawła za \(100\%\): $$\begin{aligned} 200\text{ m} &\longrightarrow 100\% \\ 50\text{ m} &\longrightarrow p_a \end{aligned}$$ Mnożąc na krzyż, otrzymujemy: $$\begin{aligned} p_a &= \dfrac{50\text{ m} \cdot 100\%}{200\text{ m}} \\ &= \dfrac{5000\%}{200} \\ &= 25\% \end{aligned}$$ -
Podpunkt b) Obliczenie, o ile procent światłowód Pawła jest krótszy od światłowodu Marcina:
Punktem odniesienia jest długość światłowodu ekipy Marcina (\(d_M = 250\text{ m}\)).
Sposób I – Wykorzystanie wzoru na różnicę względną:
Dzielimy tę samą różnicę długości przez nową wartość bazową \(d_M\): $$\begin{aligned} p_b &= \dfrac{d_M - d_P}{d_M} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{50}{250} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{1}{5} \cdot 100\% \\ &= 20\% \end{aligned}$$
Sposób II – Ułożenie proporcji:
Przyjmujemy długość światłowodu Marcina za \(100\%\): $$\begin{aligned} 250\text{ m} &\longrightarrow 100\% \\ 50\text{ m} &\longrightarrow p_b \end{aligned}$$ Mnożąc na krzyż, otrzymujemy: $$\begin{aligned} p_b &= \dfrac{50\text{ m} \cdot 100\%}{250\text{ m}} \\ &= \dfrac{5000\%}{250} \\ &= 20\% \end{aligned}$$
a) O \(25\%\)
b) O \(20\%\)
Zadanie 3
- Cena podana w treści bez podatku to wartość netto. Kwota, którą ostatecznie płaci inwestor, to wartość brutto uwzględniająca podatek VAT.
- Zadanie można rozwiązać na dwa sposoby: najpierw obliczyć łączną kwotę netto za całą długość przyłącza i doliczyć do niej 8% VAT, lub najpierw wyznaczyć cenę brutto za 1 m i pomnożyć ją przez liczbę metrów.
- Pamiętaj, że dodanie 8% podatku VAT do kwoty oznacza pomnożenie jej przez \(1 + 0{,}08 = 1{,}08\).
Dane:
Cena netto za \(1\text{ m}\) przyłącza: \(c_n = 150\text{ zł}\)
Stawka podatku VAT: \(p = 8\% = 0{,}08\)
Łączna długość przyłącza: \(L = 25\text{ m}\)
Szukane:
Łączna kwota do zapłaty (cena brutto): \(K_b = ?\)
-
Sposób I – Obliczenie łącznej wartości netto i doliczenie podatku VAT:
W pierwszej kolejności wyznaczamy całkowity koszt netto wykonania \(25\text{ m}\) przyłącza: $$\begin{aligned} K_n &= 25 \cdot 150\text{ zł} \\ &= 3750\text{ zł} \end{aligned}$$ Następnie obliczamy kwotę podatku VAT stanowiącą \(8\%\) z kwoty netto: $$\begin{aligned} V &= 0{,}08 \cdot 3750\text{ zł} \\ &= 300\text{ zł} \end{aligned}$$ Łączna kwota brutto, którą musi zapłacić inwestor, to suma kwoty netto i podatku VAT: $$\begin{aligned} K_b &= K_n + V \\ &= 3750\text{ zł} + 300\text{ zł} \\ &= 4050\text{ zł} \end{aligned}$$ Możemy również od razu pomnożyć kwotę netto przez współczynnik \(1{,}08\): $$\begin{aligned} K_b &= 3750\text{ zł} \cdot 1{,}08 \\ &= 4050\text{ zł} \end{aligned}$$ -
Sposób II – Wyznaczenie ceny brutto za 1 m i pomnożenie przez łączną długość:
Najpierw obliczamy koszt brutto wykonania \(1\text{ m}\) przyłącza: $$\begin{aligned} c_b &= 150\text{ zł} \cdot (1 + 0{,}08) \\ &= 150\text{ zł} \cdot 1{,}08 \\ &= 162\text{ zł} \end{aligned}$$ Mając cenę brutto za jeden metr, mnożymy ją przez całkowitą długość przyłącza (\(25\text{ m}\)): $$\begin{aligned} K_b &= 25 \cdot 162\text{ zł} \\ &= 4050\text{ zł} \end{aligned}$$
Inwestor za wykonanie 25 m przyłącza zapłaci \(4050\text{ zł}\).
Zadanie 4
- Kolejne podwyżki procentowe nie sumują się bezpośrednio (tzn. \(20\% + 20\% \neq 40\%\)), ponieważ druga podwyżka jest naliczana od ceny już powiększonej po pierwszej zmianie.
- Podwyższenie wielkości o \(20\%\) oznacza pomnożenie jej dotychczasowej wartości przez współczynnik \(1 + 0{,}20 = 1{,}20\).
- Zadanie można rozwiązać w sposób ogólny na zmiennych algebraicznych lub przyjmując wygodną cenę wyjściową, np. \(100\text{ zł}\).
Dane:
\(c_1\) – początkowa cena towaru (\(c_1 > 0\))
\(p_1 = 20\%\) – pierwsza podwyżka ceny
\(p_2 = 20\%\) – druga podwyżka ceny
Szukane:
\(P = ?\) – jednorazowa podwyżka procentowa dająca ten sam efekt końcowy
-
Sposób I – Wyznaczenie ceny końcowej za pomocą wyrażeń algebraicznych:
Niech \(c_1\) oznacza początkową cenę towaru. Po pierwszej podwyżce o \(20\%\) nowa cena wynosi: $$\begin{aligned} c_2 &= c_1 + 0{,}20 \cdot c_1 \\ &= 1{,}20 \cdot c_1 \end{aligned}$$ Druga podwyżka o \(20\%\) jest naliczana od nowej ceny \(c_2\). Zatem końcowa cena \(c_3\) jest równa: $$\begin{aligned} c_3 &= 1{,}20 \cdot c_2 \\ &= 1{,}20 \cdot (1{,}20 \cdot c_1) \\ &= 1{,}44 \cdot c_1 \end{aligned}$$ -
Obliczenie równoważnej jednorazowej podwyżki procentowej:
Chcemy ustalić, o jaki procent \(P\) należałoby jednorazowo podnieść cenę początkową \(c_1\), aby otrzymać cenę końcową \(c_3 = 1{,}44 \cdot c_1\): $$\begin{aligned} P &= \dfrac{c_3 - c_1}{c_1} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{1{,}44 \cdot c_1 - c_1}{c_1} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{0{,}44 \cdot c_1}{c_1} \cdot 100\% \\ &= 0{,}44 \cdot 100\% = 44\% \end{aligned}$$ -
Sposób II – Zastosowanie konkretnej ceny wyjściowej 100 zł:
Przyjmijmy dla ułatwienia, że cena początkowa wynosi: $$c_1 = 100\text{ zł}$$ Obliczamy cenę po pierwszej podwyżce o \(20\%\): $$\begin{aligned} c_2 &= 100\text{ zł} + 0{,}20 \cdot 100\text{ zł} \\ &= 100\text{ zł} + 20\text{ zł} = 120\text{ zł} \end{aligned}$$ Obliczamy cenę po drugiej podwyżce o \(20\%\) (liczonej od kwoty \(120\text{ zł}\)): $$\begin{aligned} c_3 &= 120\text{ zł} + 0{,}20 \cdot 120\text{ zł} \\ &= 120\text{ zł} + 24\text{ zł} = 144\text{ zł} \end{aligned}$$ Porównujemy cenę końcową z ceną wyjściową: $$\begin{aligned} \Delta c &= 144\text{ zł} - 100\text{ zł} = 44\text{ zł} \\ P &= \dfrac{44\text{ zł}}{100\text{ zł}} \cdot 100\% = 44\% \end{aligned}$$
Cenę towaru należałoby jednorazowo podnieść o \(44\%\).
Zadanie 5
- Dochód (przychód) ze sprzedaży biletów jest iloczynem ceny jednego biletu oraz liczby sprzedanych biletów (liczby widzów): \(D = c \cdot l\).
- Nową liczbę widzów oraz nowy dochód zapisz za pomocą początkowych wielkości powiększonych o odpowiednie wartości procentowe: \(l_2 = 1,60 l_1\) oraz \(D_2 = 1,20 D_1\).
- Podstaw te zależności do wzoru na nowy dochód, wyznacz nową cenę biletu \(c_2\), a na końcu oblicz różnicę \(\Delta c = c_1 - c_2\).
Dane:
Początkowa cena jednego biletu: \(c_1 = 120\text{ zł}\)
Początkowa liczba widzów: \(l_1\)
Początkowy dochód ze sprzedaży: \(D_1 = c_1 \cdot l_1\)
Nowa liczba widzów: \(l_2 = l_1 + 0,60 l_1 = 1,60 l_1\)
Nowy dochód ze sprzedaży: \(D_2 = D_1 + 0,20 D_1 = 1,20 D_1\)
Szukane:
Nowa cena biletu: \(c_2 = ?\)
Wielkość obniżki ceny biletu: \(\Delta c = c_1 - c_2 = ?\)
-
Zapisanie zależności między ceną, liczbą widzów oraz uzyskanym dochodem:
Początkowy dochód uzyskany ze spektaklu wyraża się wzorem: $$D_1 = c_1 \cdot l_1$$ Po obniżeniu ceny do wartości \(c_2\), nowa liczba widzów wynosi: $$l_2 = 1,60 l_1$$ Zatem nowy dochód ze spektaklu wynosi: $$D_2 = c_2 \cdot l_2 = c_2 \cdot 1,60 l_1$$ -
Sposób I – Wyznaczenie nowej ceny biletu z równania dochodu:
Z treści zadania wynika, że dochód po zmianie ceny wzrósł o \(20\%\), czyli: $$D_2 = 1,20 D_1$$ Wstawiamy wyrażenia na dochody: $$\begin{aligned} c_2 \cdot 1,60 l_1 &= 1,20 \cdot (c_1 \cdot l_1) \end{aligned}$$ Dzielimy obie strony równania przez liczbę widzów \(l_1\) (przy założeniu \(l_1 > 0\)): $$\begin{aligned} 1,60 c_2 &= 1,20 c_1 \\ c_2 &= \dfrac{1,20}{1,60} c_1 \\ c_2 &= \dfrac{3}{4} c_1 \end{aligned}$$ Podstawiamy wartość początkowej ceny \(c_1 = 120\text{ zł}\): $$\begin{aligned} c_2 &= \dfrac{3}{4} \cdot 120\text{ zł} \\ c_2 &= 90\text{ zł} \end{aligned}$$ Obliczamy kwotę, o jaką obniżono cenę biletu: $$\begin{aligned} \Delta c &= c_1 - c_2 \\ \Delta c &= 120\text{ zł} - 90\text{ zł} \\ \Delta c &= 30\text{ zł} \end{aligned}$$ -
Sposób II – Wykorzystanie wskaźników procentowych (mnożników zmian):
Niech wielkości początkowe stanowią wartości bazowe (\(100\%\)). Dochód jest wprost proporcjonalny do ceny i do liczby widzów: $$D = c \cdot l$$ Wskaźnik zmiany dochodu wynosi \(W_D = 1,20\), a wskaźnik zmiany liczby widzów wynosi \(W_l = 1,60\). Wskaźnik nowej ceny \(W_c\) spełnia relację: $$\begin{aligned} W_D &= W_c \cdot W_l \\ W_c &= \dfrac{W_D}{W_l} \\ W_c &= \dfrac{1,20}{1,60} = 0,75 = 75\% \end{aligned}$$ Nowa cena biletu stanowi \(75\%\) ceny wyjściowej, co oznacza, że obniżono ją o: $$100\% - 75\% = 25\%$$ Obliczamy kwotę obniżki: $$\begin{aligned} \Delta c &= 25\% \cdot 120\text{ zł} \\ &= 0,25 \cdot 120\text{ zł} \\ &= 30\text{ zł} \end{aligned}$$
Cenę biletu obniżono o \(30\text{ zł}\).
Grupa B
Zadanie 1
1. Oblicz
a) \(40\%\) liczby \(2{,}5\)
b) \(16\%\) liczby \(250\)
c) \(1{,}5\%\) liczby \(3000\)
d) \(120\%\) liczby \(45\)
2. Wyznacz liczbę, której
a) \(20\%\) jest równe \(8\)
b) \(3\%\) jest równe \(21\)
c) \(1{,}6\%\) jest równe \(320\)
d) \(240\%\) jest równe \(36\)
3. Jakim procentem liczby \(x\) jest liczba \(y\), jeśli
a) \(x = 50;\ y = 35\)
b) \(x = 17{,}5;\ y = 5{,}25\)
c) \(x = 1250;\ y = 75\)
d) \(x = 7\dfrac{1}{2};\ y = 2\dfrac{1}{4}\)
a) \(1\)
b) \(40\)
c) \(45\)
d) \(54\)
Część 2.
a) \(40\)
b) \(700\)
c) \(20\,000\)
d) \(15\)
Część 3.
a) \(70\%\)
b) \(30\%\)
c) \(6\%\)
d) \(30\%\)
Zadanie 2
a) O ile procent światłowód ułożony przez ekipę Krzysztofa jest dłuższy od światłowodu ułożonego przez ekipę Damiana?
b) O ile procent światłowód ułożony przez ekipę Damiana jest krótszy od światłowodu ułożonego przez ekipę Krzysztofa?
b) O \(37{,}5\%\)
