6.5 Funkcja logarytmiczna
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (3 pkt)
Do wykresu funkcji $f \left( x \right) = \log_{a} x$ należy punkt $P \left( 8, 3 \right)$.
a) Oblicz $a$.
b) Naszkicuj wykres funkcji $f$.
c) Dla jakich argumentów wartości funkcji $f$ są ujemne?
a) $a = 2$
b) Wykres funkcji logarytmicznej o podstawie $2$, przechodzący przez punkty $\left( \frac{1}{2}, -1 \right)$, $\left( 1, 0 \right)$, $\left( 2, 1 \right)$ oraz $\left( 8, 3 \right)$.
c) $x \in \left( 0, 1 \right)$
WSKAZÓWKI:
1) Skorzystaj z definicji logarytmu. Jeśli punkt $P \left( 8, 3 \right)$ należy do wykresu funkcji $f \left( x \right) = \log_{a} x$, to współrzędne tego punktu spełniają równanie funkcji. Podstaw $8$ w miejsce $x$ oraz $3$ w miejsce $f \left( x \right)$. Pamiętaj, że:$$\log_{a} b = c \iff a^{c} = b$$gdzie $a > 0$ i $a \neq 1$.
2) Aby naszkicować wykres, wyznacz kilka punktów dodatkowych, dobierając argumenty $x$, które są potęgami liczby $a$ (np. $a^{0}, a^{1}, a^{2}$ oraz $a^{-1}$). Zwróć uwagę na dziedzinę funkcji logarytmicznej, która obejmuje tylko liczby dodatnie, oraz na to, czy funkcja jest rosnąca czy malejąca (zależy to od wartości $a$).
3) Wartości funkcji są ujemne, gdy $f \left( x \right) < 0$. Rozwiąż nierówność $\log_{a} x < 0$, zamieniając liczbę $0$ na logarytm o podstawie $a$. Pamiętaj o uwzględnieniu dziedziny oraz o tym, czy przy usuwaniu logarytmów należy zmienić zwrot nierówności (zmienia się go tylko wtedy, gdy $0 < a < 1$).
ROZWIĄZANIE:
a) Obliczanie wartości podstawy $a$.
Do wykresu funkcji $f \left( x \right) = \log_{a} x$ należy punkt $P \left( 8, 3 \right)$. Oznacza to, że dla argumentu $x = 8$ wartość funkcji wynosi $3$. Podstawiamy te dane do wzoru:$$3 = \log_{a} 8$$Korzystamy z definicji logarytmu, która mówi, że podstawa $a$ podniesiona do wyniku logarytmowania daje liczbę logarytmowaną:$$a^{3} = 8$$Musimy znaleźć liczbę, która podniesiona do trzeciej potęgi daje $8$. Zauważamy, że $8 = 2^{3}$, więc zapisujemy równanie w postaci:$$a^{3} = 2^{3}$$Ponieważ wykładniki potęg po obu stronach są równe, podstawy również muszą być równe:$$a = 2$$Podstawa logarytmu wynosi $2$, zatem wzór funkcji to $f \left( x \right) = \log_{2} x$.
b) Szkicowanie wykresu funkcji $f$.
Skoro $a = 2$, a liczba ta jest większa od $1$, funkcja logarytmiczna jest rosnąca. Dziedzina funkcji to $x \in \left( 0; +\infty \right)$. Wyznaczamy tabelkę wartości dla kilku argumentów:
1) Dla $x = \frac{1}{2}$:$$f \left( \frac{1}{2} \right) = \log_{2} \left( \frac{1}{2} \right) = \log_{2} 2^{-1} = -1$$Otrzymujemy punkt $\left( \frac{1}{2}, -1 \right)$.
2) Dla $x = 1$:$$f \left( 1 \right) = \log_{2} 1 = 0$$Otrzymujemy punkt $\left( 1, 0 \right)$. Każdy wykres funkcji logarytmicznej o wzorze $y = \log_{a} x$ przechodzi przez ten punkt.
3) Dla $x = 2$:$$f \left( 2 \right) = \log_{2} 2 = 1$$Otrzymujemy punkt $\left( 2, 1 \right)$.
4) Dla $x = 4$:$$f \left( 4 \right) = \log_{2} 4 = \log_{2} 2^{2} = 2$$Otrzymujemy punkt $\left( 4, 2 \right)$.
5) Dla $x = 8$:
Punkt $\left( 8, 3 \right)$ jest podany w treści zadania.
Na podstawie tych punktów rysujemy krzywą logarytmiczną, która pnie się w górę i zbliża się do osi $OY$ (asymptota pionowa $x = 0$), ale nigdy jej nie przecina.
c) Wyznaczanie argumentów, dla których wartości funkcji są ujemne.
Musimy wyznaczyć zbiór argumentów $x$, dla których zachodzi warunek:$$f \left( x \right) < 0$$Podstawiamy wzór funkcji:$$\log_{2} x < 0$$Zapisujemy liczbę $0$ jako logarytm o podstawie $2$, wiedząc, że $\log_{a} 1 = 0$:$$\log_{2} x < \log_{2} 1$$Ponieważ podstawa logarytmu $a = 2$ jest większa od $1$, funkcja jest rosnąca, więc przy opuszczaniu logarytmów zachowujemy zwrot nierówności:$$x < 1$$Dodatkowo musimy uwzględnić dziedzinę funkcji logarytmicznej, czyli warunek $x > 0$. Łącząc oba te warunki, otrzymujemy:$$0 < x < 1$$Funkcja przyjmuje wartości ujemne dla argumentów $x \in \left( 0, 1 \right)$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Do wykresu funkcji $f\left( x \right) = \log_a x$ należy punkt $P\left( 9, -2 \right)$.
a) Oblicz $a$.
b) Naszkicuj wykres funkcji $f$.
c) Dla jakich argumentów wartości funkcji $f$ są nie mniejsze niż $-1$?
d) Wyznacz wartość wyrażenia $4 \cdot f\left( \sqrt{3} \right)$.
a) $a = \frac{1}{3}$
b) Wykres funkcji $f\left( x \right) = \log_{\frac{1}{3}} x$
c) $x \in \left( 0, 3 \right]$
d) $-2$
WSKAZÓWKI:
1) Każdy punkt $P \left( x, y \right)$ należący do wykresu funkcji musi spełniać jej równanie. Podstaw pierwszą współrzędną punktu $P$ w miejsce argumentu $x$, a drugą współrzędną w miejsce wartości $f \left( x \right)$. Następnie skorzystaj z definicji logarytmu:$$\log_{a} b = c \iff a^{c} = b$$gdzie $a > 0$, $a \neq 1$ oraz $b > 0$.
2) Podczas szkicowania wykresu funkcji logarytmicznej $f \left( x \right) = \log_{a} x$ zwróć uwagę na wartość podstawy $a$. Jeśli $0 < a < 1$, funkcja jest malejąca. Wyznacz kilka punktów charakterystycznych, podstawiając za $x$ potęgi podstawy $a$ (np. $a^{0}, a^{1}, a^{-1}$), aby otrzymać całkowite wartości funkcji.
3) Rozwiązując nierówność $f \left( x \right) \ge -1$, pamiętaj o dziedzinie funkcji logarytmicznej, która wymaga, aby argument $x$ był dodatni ($x > 0$). Przy porównywaniu logarytmów o tej samej podstawie $a$, gdy $0 < a < 1$, musisz zmienić zwrot znaku nierówności na przeciwny, ponieważ funkcja jest malejąca.
4) W celu obliczenia wartości wyrażenia $4 \cdot f \left( \sqrt{3} \right)$, najpierw wyznacz wartość samej funkcji dla argumentu $x = \sqrt{3}$. Możesz zapisać $\sqrt{3}$ jako potęgę liczby $3$ (czyli $3^{\frac{1}{2}}$), a podstawę $a$ również sprowadzić do potęgi liczby $3$, aby skorzystać z własności logarytmów.
ROZWIĄZANIE:
a) Obliczanie wartości podstawy $a$.
Do wykresu funkcji $f \left( x \right) = \log_{a} x$ należy punkt $P \left( 9, -2 \right)$. Podstawiamy $x = 9$ oraz $f \left( x \right) = -2$ do wzoru funkcji:$$-2 = \log_{a} 9$$Korzystamy z definicji logarytmu, która mówi, że podstawa $a$ podniesiona do wyniku logarytmu jest równa liczbie logarytmowanej:$$a^{-2} = 9$$Zapisujemy potęgę o ujemnym wykładniku jako ułamek:$$\frac{1}{a^{2}} = 9$$Mnożymy obie strony równania przez $a^{2}$, aby pozbyć się niewiadomej z mianownika:$$1 = 9 \cdot a^{2}$$Teraz dzielimy obie strony przez $9$, aby wyizolować $a^{2}$:$$a^{2} = \frac{1}{9}$$Wyciągamy pierwiastek kwadratowy z obu stron równania. Pamiętamy, że podstawa logarytmu $a$ musi być liczbą dodatnią ($a > 0$):$$a = \sqrt{\frac{1}{9}}$$$$a = \frac{1}{3}$$Zatem wzór funkcji to $f \left( x \right) = \log_{\frac{1}{3}} x$.
b) Naszkicowanie wykresu funkcji $f \left( x \right) = \log_{\frac{1}{3}} x$.
Aby narysować wykres, wyznaczamy kilka punktów należących do tej funkcji:
Dla $x = 1$ mamy $f \left( 1 \right) = \log_{\frac{1}{3}} 1 = 0$, ponieważ $\left( \frac{1}{3} \right)^{0} = 1$. Punkt: $\left( 1, 0 \right)$.
Dla $x = 3$ mamy $f \left( 3 \right) = \log_{\frac{1}{3}} 3 = -1$, ponieważ $\left( \frac{1}{3} \right)^{-1} = 3$. Punkt: $\left( 3, -1 \right)$.
Dla $x = 9$ mamy $f \left( 9 \right) = \log_{\frac{1}{3}} 9 = -2$, ponieważ $\left( \frac{1}{3} \right)^{-2} = 9$. Jest to punkt $P$ podany w zadaniu.
Dla $x = \frac{1}{3}$ mamy $f \left( \frac{1}{3} \right) = \log_{\frac{1}{3}} \frac{1}{3} = 1$. Punkt: $\left( \frac{1}{3}, 1 \right)$.
Dla $x = \frac{1}{9}$ mamy $f \left( \frac{1}{9} \right) = \log_{\frac{1}{3}} \frac{1}{9} = 2$. Punkt: $\left( \frac{1}{9}, 2 \right)$.
Funkcja ma asymptotę pionową o równaniu $x = 0$. Ponieważ podstawa $a = \frac{1}{3}$ jest mniejsza od $1$, wykres opada (funkcja jest malejąca).
c) Wyznaczanie argumentów, dla których wartości funkcji są nie mniejsze niż $-1$.
Zapisujemy nierówność:$$f \left( x \right) \ge -1$$Podstawiamy wzór funkcji:$$\log_{\frac{1}{3}} x \ge -1$$Zapisujemy liczbę $-1$ w postaci logarytmu o podstawie $\frac{1}{3}$:$$-1 = \log_{\frac{1}{3}} 3$$Podstawiamy to do nierówności:$$\log_{\frac{1}{3}} x \ge \log_{\frac{1}{3}} 3$$Przechodzimy do porównania argumentów. Ponieważ podstawa logarytmu $a = \frac{1}{3}$ mieści się w przedziale $\left( 0, 1 \right)$, funkcja jest malejąca, co zmusza nas do zmiany zwrotu znaku nierówności na przeciwny:$$x \le 3$$Jednocześnie musimy uwzględnić dziedzinę funkcji logarytmicznej, czyli warunek $x > 0$. Łącząc oba warunki, otrzymujemy:$$0 < x \le 3$$Argumenty spełniające warunek to $x \in \left( 0, 3 \right]$.
d) Wyznaczanie wartości wyrażenia $4 \cdot f \left( \sqrt{3} \right)$.
Najpierw obliczamy wartość $f \left( \sqrt{3} \right)$:$$f \left( \sqrt{3} \right) = \log_{\frac{1}{3}} \sqrt{3}$$Zapisujemy liczbę $\frac{1}{3}$ oraz $\sqrt{3}$ jako potęgi liczby $3$:$$\frac{1}{3} = 3^{-1}$$$$\sqrt{3} = 3^{\frac{1}{2}}$$Podstawiamy te postacie do logarytmu:$$f \left( \sqrt{3} \right) = \log_{3^{-1}} 3^{\frac{1}{2}}$$Skorzystamy z własności logarytmu $\log_{a^{n}} b^{m} = \frac{m}{n} \cdot \log_{a} b$:$$f \left( \sqrt{3} \right) = \frac{\frac{1}{2}}{-1} \cdot \log_{3} 3$$Wiemy, że $\log_{3} 3 = 1$. Wykonujemy dzielenie ułamka $\frac{1}{2}$ przez $-1$:$$f \left( \sqrt{3} \right) = -\frac{1}{2} \cdot 1$$$$f \left( \sqrt{3} \right) = -\frac{1}{2}$$Teraz obliczamy całe wyrażenie $4 \cdot f \left( \sqrt{3} \right)$:$$4 \cdot \left( -\frac{1}{2} \right) = -\frac{4}{2}$$$$4 \cdot f \left( \sqrt{3} \right) = -2$$Wartość wyrażenia wynosi $-2$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Naszkicuj wykres funkcji $f$ i podaj jej zbiór wartości:
a) $f\left( x \right) = \log_{3} x$, gdzie $x \in \left( 0, 9 \right\rangle$
b) $f\left( x \right) = \log_{\frac{1}{3}} x$, gdzie $x \in \left\langle 1, 27 \right)$
a) $ZW = \left( -\infty, 2 \right\rangle$.
b) $ZW = \left( -3, 0 \right\rangle$.
WSKAZÓWKI:
1) Zwróć uwagę na podstawę logarytmu $a$. Jeśli $a > 1$, funkcja jest rosnąca, co oznacza, że wraz ze wzrostem argumentów $x$ rosną wartości funkcji $y$. Jeśli $0 < a < 1$, funkcja jest malejąca.
2) Aby naszkicować wykres w podanym przedziale, wyznacz wartości funkcji dla punktów charakterystycznych (końców przedziału oraz potęg podstawy logarytmu, które należą do dziedziny).
3) Pamiętaj o dziedzinie. Funkcja logarytmiczna jest określona tylko dla $x > 0$. Oś $OY$ (czyli prosta $x = 0$) jest asymptotą pionową wykresu, jeśli przedział domyka się do zera.
4) Zbiór wartości $Y_{f}$ odczytasz z osi $OY$. W przypadku funkcji monotonicznej na przedziale, zbiór wartości wyznaczają wartości funkcji na końcach tego przedziału. Zwróć uwagę, czy końce przedziału są domknięte czy otwarte.
ROZWIĄZANIE:
a) Wyznaczanie wykresu i zbioru wartości funkcji $f \left( x \right) = \log_{3} x$ dla $x \in \left( 0, 9 \right\rangle$.
1) Określamy monotoniczność funkcji. Podstawa logarytmu wynosi $a = 3$. Ponieważ $3 > 1$, funkcja logarytmiczna jest rosnąca w całej swojej dziedzinie.
2) Wyznaczamy charakterystyczne punkty wykresu dla $x$ z przedziału $\left( 0, 9 \right\rangle$:
- Dla $x = 1$:$$f \left( 1 \right) = \log_{3} 1 = 0$$Otrzymujemy punkt $\left( 1, 0 \right)$.
- Dla $x = 3$:$$f \left( 3 \right) = \log_{3} 3 = 1$$Otrzymujemy punkt $\left( 3, 1 \right)$.
- Dla $x = 9$:$$f \left( 9 \right) = \log_{3} 9 = \log_{3} \left( 3^{2} \right) = 2$$Otrzymujemy punkt $\left( 9, 2 \right)$. Punkt ten jest końcem wykresu i jest zamalowany, ponieważ przedział jest przy liczbie $9$ domknięty.
3) Badamy zachowanie funkcji blisko zera. Ponieważ przedział zaczyna się od $0$ (nawias okrągły), sprawdzamy, co dzieje się, gdy $x$ zbliża się do zera z prawej strony. Wartości funkcji $\log_{3} x$ dążą wtedy do minus nieskończoności ($-\infty$). Wykres będzie "spadał" wzdłuż osi $OY$.
4) Wyznaczamy zbiór wartości. Skoro funkcja jest rosnąca, najmniejsze wartości przyjmuje dla najmniejszych $x$, a największą dla największego $x$.
- Gdy $x \to 0^{+}$, to $f \left( x \right) \to -\infty$.
- Dla $x = 9$ wartość wynosi $2$.
Zatem zbiór wartości to przedział od minus nieskończoności do $2$ włącznie:$$Y_{f} = \left( -\infty, 2 \right\rangle$$b) Wyznaczanie wykresu i zbioru wartości funkcji $f \left( x \right) = \log_{\frac{1}{3}} x$ dla $x \in \left\langle 1, 27 \right)$.
1) Określamy monotoniczność. Podstawa logarytmu to $a = \frac{1}{3}$. Ponieważ $0 < \frac{1}{3} < 1$, funkcja logarytmiczna jest malejąca.
2) Wyznaczamy punkty należące do wykresu w przedziale $\left\langle 1, 27 \right)$:
- Dla $x = 1$:$$f \left( 1 \right) = \log_{\frac{1}{3}} 1 = 0$$Otrzymujemy punkt $\left( 1, 0 \right)$. Punkt jest zamalowany, bo przedział przy $1$ jest domknięty. Jest to najwyższy punkt wykresu w tym przedziale, bo funkcja maleje.
- Dla $x = 3$:$$f \left( 3 \right) = \log_{\frac{1}{3}} 3 = \log_{\frac{1}{3}} \left( \left( \frac{1}{3} \right)^{-1} \right) = -1$$Punkt to $\left( 3, -1 \right)$.
- Dla $x = 9$:$$f \left( 9 \right) = \log_{\frac{1}{3}} 9 = \log_{\frac{1}{3}} \left( \left( \frac{1}{3} \right)^{-2} \right) = -2$$Punkt to $\left( 9, -2 \right)$.
- Dla $x = 27$ (koniec przedziału):$$f \left( 27 \right) = \log_{\frac{1}{3}} 27 = \log_{\frac{1}{3}} \left( \left( \frac{1}{3} \right)^{-3} \right) = -3$$Punkt $\left( 27, -3 \right)$ będzie "kółkiem otwartym", ponieważ liczba $27$ nie należy do dziedziny funkcji w tym zadaniu (nawias okrągły).
3) Wyznaczamy zbiór wartości. Funkcja maleje od $x = 1$ do $x = 27$.
- Dla $x = 1$ mamy największą wartość $y = 0$.
- Dla $x$ zbliżającego się do $27$ wartości funkcji zbliżają się do $-3$, ale nigdy nie osiągają tej liczby.
Zatem zbiór wartości to przedział od $-3$ (wyłączając tę liczbę) do $0$ (włącznie):$$Y_{f} = \left( -3, 0 \right\rangle$$
Zadanie 4 (3 pkt)
Zapisz podane liczby w kolejności od najmniejszej do największej:
a) $\log 6, \log 4, 1, \log 7$
b) $\log_{\frac{1}{3}} 4, 0, \log_{\frac{1}{3}} e, -1$
a) $\log 4, \log 6, \log 7, 1$
b) $\log_{\frac{1}{3}} 4, -1, \log_{\frac{1}{3}} e, 0$
WSKAZÓWKI:
1) Aby porównać logarytmy o tej samej podstawie, musisz najpierw określić, czy funkcja logarytmiczna jest rosnąca, czy malejąca. Zależy to od podstawy logarytmu $a$. Jeśli $a > 1$, funkcja jest rosnąca (większy argument to większa wartość). Jeśli $0 < a < 1$, funkcja jest malejąca (większy argument to mniejsza wartość).
2) Zapisz wszystkie liczby, które nie są logarytmami (takie jak $0$, $1$, $-1$), w postaci logarytmu o takiej samej podstawie jak pozostałe liczby w podpunkcie. Skorzystaj z definicji logarytmu: $\log_{a} a^{c} = c$.
3) W podpunkcie b) występuje liczba $e$. Jest to stała Eulera, której przybliżona wartość wynosi około $2,72$. Pamiętaj o tym przy porównywaniu argumentów.
ROZWIĄZANIE:
a) Porządkowanie liczb $\log 6, \log 4, 1, \log 7$.
1) Ujednolicenie postaci liczb.
Wszystkie logarytmy w tym podpunkcie nie mają zapisanej podstawy, co oznacza, że jest to logarytm dziesiętny o podstawie $10$. Musimy zapisać liczbę $1$ jako logarytm o podstawie $10$. Korzystamy ze wzoru $\log_{a} a = 1$:$$1 = \log 10$$Zbiór liczb do porównania to teraz: $\log 4, \log 6, \log 7, \log 10$.
2) Określenie monotoniczności.
Podstawa logarytmu wynosi $10$. Ponieważ $10 > 1$, funkcja logarytmiczna $f \left( x \right) = \log x$ jest rosnąca. Oznacza to, że dla większych argumentów $x$ otrzymujemy większe wartości logarytmu.
3) Porównanie argumentów i uporządkowanie.
Wypisujemy argumenty (liczby logarytmowane): $4, 6, 7, 10$. Porządkujemy je od najmniejszego do największego:$$4 < 6 < 7 < 10$$Skoro funkcja jest rosnąca, nakładamy logarytm na każdą z tych liczb bez zmiany kierunku znaków nierówności:$$\log 4 < \log 6 < \log 7 < \log 10$$Zastępujemy $\log 10$ pierwotną liczbą $1$:$$\log 4 < \log 6 < \log 7 < 1$$b) Porządkowanie liczb $\log_{\frac{1}{3}} 4, 0, \log_{\frac{1}{3}} e, -1$.
1) Ujednolicenie postaci liczb.
Podstawą logarytmów w tym przykładzie jest $\frac{1}{3}$. Zamieniamy liczby $0$ oraz $-1$ na logarytmy o tej podstawie.
Dla liczby $0$: dowolny logarytm z $1$ wynosi $0$, więc:$$0 = \log_{\frac{1}{3}} 1$$Dla liczby $-1$: korzystamy z definicji $\log_{a} a^{-1} = -1$:$$-1 = \log_{\frac{1}{3}} \left( \frac{1}{3} \right)^{-1}$$Potęga o wykładniku $-1$ odwraca ułamek:$$\left( \frac{1}{3} \right)^{-1} = \frac{3}{1} = 3$$Zatem:$$-1 = \log_{\frac{1}{3}} 3$$Zbiór liczb do porównania to: $\log_{\frac{1}{3}} 4, \log_{\frac{1}{3}} 1, \log_{\frac{1}{3}} e, \log_{\frac{1}{3}} 3$.
2) Określenie monotoniczności.
Podstawa logarytmu wynosi $\frac{1}{3}$. Ponieważ $0 < \frac{1}{3} < 1$, funkcja logarytmiczna $f \left( x \right) = \log_{\frac{1}{3}} x$ jest malejąca. Oznacza to, że im większy jest argument $x$, tym mniejszą wartość przyjmuje cały logarytm.
3) Porównanie argumentów.
Wypisujemy argumenty: $1, e, 3, 4$. Wiemy, że $e \approx 2,72$. Porządkujemy te liczby od najmniejszej do największej:$$1 < e < 3 < 4$$4) Uporządkowanie wartości logarytmów.
Ponieważ funkcja jest malejąca, musimy zmienić zwroty znaków nierówności na przeciwne przy nakładaniu logarytmu:$$\log_{\frac{1}{3}} 1 > \log_{\frac{1}{3}} e > \log_{\frac{1}{3}} 3 > \log_{\frac{1}{3}} 4$$Aby zapisać to w wymaganej kolejności od najmniejszej do największej, czytamy tę nierówność od prawej strony:$$\log_{\frac{1}{3}} 4 < \log_{\frac{1}{3}} 3 < \log_{\frac{1}{3}} e < \log_{\frac{1}{3}} 1$$Podstawiamy pierwotne wartości liczb ($-1$ oraz $0$):$$\log_{\frac{1}{3}} 4 < -1 < \log_{\frac{1}{3}} e < 0$$
Zadanie 5 (3 pkt)
Wykaż, że:
a) $\frac{1}{2} < \log 4 < 1$
b) $1 \frac{1}{2} < \log_3 6 < 2$
Dowód
WSKAZÓWKI:
1) Skorzystaj z faktu, że funkcja logarytmiczna $f \left( x \right) = \log_{a} x$ jest rosnąca, gdy jej podstawa $a$ jest większa od $1$. W obu podpunktach podstawy logarytmów (wynoszące odpowiednio $10$ oraz $3$) spełniają ten warunek. Oznacza to, że dla dowolnych liczb dodatnich $x_{1}$ oraz $x_{2}$, jeśli $x_{1} < x_{2}$, to $\log_{a} x_{1} < \log_{a} x_{2}$.
2) Aby wykazać nierówność, przedstaw liczby niebędące logarytmami w postaci logarytmów o tej samej podstawie, co logarytm środkowy. Wykorzystaj do tego definicji logarytmu:$$c = \log_{a} a^{c}$$Przykładowo, liczbę $1$ możesz zapisać jako $\log_{10} 10^{1}$ (czyli $\log 10$).
3) Przy porównywaniu liczb pod pierwiastkiem z liczbami całkowitymi, przydatne jest podniesienie obu wartości do kwadratu. Na przykład, aby sprawdzić, czy $\sqrt{10} < 4$, sprawdź czy $\left( \sqrt{10} \right)^{2} < 4^{2}$.
ROZWIĄZANIE:
a) Wykazanie nierówności $\frac{1}{2} < \log 4 < 1$.
W tym przypadku mamy do czynienia z logarytmem dziesiętnym, którego podstawa wynosi $a = 10$. Ponieważ $10 > 1$, funkcja $f \left( x \right) = \log x$ jest rosnąca. Przedstawiamy liczby $\frac{1}{2}$ oraz $1$ w postaci logarytmów o podstawie $10$:
Liczba $\frac{1}{2}$ to:$$\frac{1}{2} = \log 10^{\frac{1}{2}} = \log \sqrt{10}$$Liczba $1$ to:$$1 = \log 10^{1} = \log 10$$Podstawiamy te postacie do wyjściowej nierówności:$$\log \sqrt{10} < \log 4 < \log 10$$Z własności funkcji rosnącej wynika, że nierówność ta jest prawdziwa wtedy i tylko wtedy, gdy prawdziwa jest nierówność między liczbami logarytmowanymi:$$\sqrt{10} < 4 < 10$$Rozbijamy to na dwie części. Prawa strona $4 < 10$ jest oczywiście prawdziwa. Sprawdzamy lewą stronę, czyli czy $\sqrt{10} < 4$. Podnosimy obie strony do kwadratu:$$\left( \sqrt{10} \right)^{2} < 4^{2}$$$$10 < 16$$Nierówność $10 < 16$ jest prawdziwa, zatem $\sqrt{10} < 4$ również. Ponieważ zachodzi $\sqrt{10} < 4$ oraz $4 < 10$, cała nierówność $\frac{1}{2} < \log 4 < 1$ została wykazana.
b) Wykazanie nierówności $1 \frac{1}{2} < \log_3 6 < 2$.
Podstawa logarytmu wynosi $a = 3$. Ponieważ $3 > 1$, funkcja $f \left( x \right) = \log_{3} x$ jest rosnąca. Zamieniamy ułamek mieszany $1 \frac{1}{2}$ na ułamek niewłaściwy $\frac{3}{2}$ i zapisujemy skrajne liczby jako logarytmy o podstawie $3$:
Liczba $\frac{3}{2}$ to:$$\frac{3}{2} = \log_{3} 3^{\frac{3}{2}} = \log_{3} \sqrt{3^{3}} = \log_{3} \sqrt{27}$$Liczba $2$ to:$$2 = \log_{3} 3^{2} = \log_{3} 9$$Podstawiamy wyznaczone logarytmy do nierówności:$$\log_{3} \sqrt{27} < \log_{3} 6 < \log_{3} 9$$Z monotoniczności funkcji logarytmicznej o podstawie $3$ wynika, że musimy sprawdzić, czy:$$\sqrt{27} < 6 < 9$$Prawa strona $6 < 9$ jest prawdziwa. Sprawdzamy lewą stronę, czyli czy $\sqrt{27} < 6$. Podnosimy obie strony do kwadratu:$$\left( \sqrt{27} \right)^{2} < 6^{2}$$$$27 < 36$$Nierówność $27 < 36$ jest prawdziwa, co dowodzi, że $\sqrt{27} < 6$. Skoro $\sqrt{27} < 6$ oraz $6 < 9$, to wyjściowa nierówność $1 \frac{1}{2} < \log_3 6 < 2$ jest prawdziwa.
Grupa B
Zadanie 1 (3 pkt)
Do wykresu funkcji $f \left( x \right) = \log_{a} x$ należy punkt $P \left( 25, 2 \right)$.
a) Oblicz $a$.
b) Naszkicuj wykres funkcji $f$.
c) Dla jakich argumentów wartości funkcji $f$ są ujemne?
a) $a = 5$
b) Wykres funkcji logarytmicznej o podstawie $5$, przechodzący przez punkty $\left( \frac{1}{5}, -1 \right)$, $\left( 1, 0 \right)$, $\left( 5, 1 \right)$ oraz $\left( 25, 2 \right)$.
c) $x \in \left( 0, 1 \right)$
Zadanie 2 (3 pkt)
Do wykresu funkcji $f\left( x \right) = \log_a x$ należy punkt $P\left( 16, -2 \right)$.
a) Oblicz $a$.
b) Naszkicuj wykres funkcji $f$.
c) Dla jakich argumentów wartości funkcji $f$ są nie mniejsze niż $-1$?
d) Wyznacz wartość wyrażenia $12 \cdot f\left( \sqrt{2} \right)$.
a) $a = \frac{1}{4}$
b) Wykres funkcji $f\left( x \right) = \log_{\frac{1}{4}} x$
c) $x \in \left( 0, 4 \right]$
d) $-3$
Zadanie 3 (3 pkt)
Naszkicuj wykres funkcji $f$ i podaj jej zbiór wartości:
a) $f\left( x \right) = \log_{5} x$, gdzie $x \in \left( 0, 25 \right\rangle$
b) $f\left( x \right) = \log_{0,2} x$, gdzie $x \in \left\langle 1, 5 \right)$
a) $ZW = \left( -\infty, 2 \right\rangle$.
b) $ZW = \left( -1, 0 \right\rangle$.
Zadanie 4 (3 pkt)
Zapisz podane liczby w kolejności od najmniejszej do największej:
a) $\log 9, \log 2, 1, \log 5$
b) $\log_{\frac{1}{5}} 7, 0, \log_{\frac{1}{5}} 3, -1$
a) $\log 2, \log 5, \log 9, 1$
b) $\log_{\frac{1}{5}} 7, -1, \log_{\frac{1}{5}} 3, 0$
Zadanie 5 (3 pkt)
Wykaż, że:
a) $\frac{1}{2} < \log 6 < 1$
b) $2 \frac{1}{2} < \log_2 6 < 3$
Dowód
