18.4 Suma początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (4 pkt)
O pewnym ciągu $(a_n)$ wiadomo, że $S_n = n^4$, gdzie $n \in N_{+}$. Oblicz:
a) $a_5$
b) $a_4 + a_5 + a_6$
c) $a_7 + a_8 + a_9 + a_{10}$
d) $a_n$.
Czy ciąg $(a_n)$ jest arytmetyczny? Odpowiedź uzasadnij.
a) Wartość $a_5$ wynosi $369$.
b) Suma $a_4 + a_5 + a_6$ wynosi $1215$.
c) Suma $a_7 + a_8 + a_9 + a_{10}$ wynosi $8704$.
d) Ogólny wyraz ciągu $a_n$ to $a_n = 4n^3 - 6n^2 + 4n - 1$.
Ciąg $(a_n)$ nie jest arytmetyczny, ponieważ różnica między kolejnymi wyrazami $a_{n+1} - a_n = 12n^2 + 2$ nie jest stała, lecz zależy od $n$.
Zacznijmy od odstatniego podpunktu
d) Obliczenie ogólnego wyrazu $a_n$:
Dla $n=1$:\[a_1 = S_1 = 1^4 = 1\]Dla $n > 1$, korzystamy ze wzoru $a_n = S_n - S_{n-1}$:\[S_n = n^4\]\[S_{n-1} = (n-1)^4\]Podstawiamy do wzoru:\[a_n = n^4 - (n-1)^4\]Rozwijamy $(n-1)^4$:\[(n-1)^4 = n^4 - 4n^3 + 6n^2 - 4n + 1\]Podstawiamy i upraszczamy:\[a_n = n^4 - (n^4 - 4n^3 + 6n^2 + 4n - 1)\]\[a_n = n^4 - n^4 + 4n^3 - 6n^2 + 4n - 1\]\[a_n = 4n^3 - 6n^2 + 4n - 1\]Sprawdzenie dla $n=1$:\[a_1 = 4 \cdot 1^3 - 6 \cdot 1^2 + 4 \cdot 1 - 1 = 4 - 6 + 4 - 1 = 1\]Wzór jest poprawny dla wszystkich $n \in N_{+}$.
a) Obliczenie $a_5$:
Podstawiamy $n=5$ do wzoru na $a_n$:\[a_5 = 4 \cdot 5^3 - 6 \cdot 5^2 + 4 \cdot 5 - 1\]\[a_5 = 4 \cdot 125 - 6 \cdot 25 + 20 - 1\]\[a_5 = 500 - 150 + 20 - 1\]\[a_5 = 369\]b) Obliczenie $a_4 + a_5 + a_6$:
Suma $a_4 + a_5 + a_6$ może być obliczona jako $S_6 - S_3$.
Obliczamy $S_6$:\[S_6 = 6^4 = 1296\]Obliczamy $S_3$:\[S_3 = 3^4 = 81\]Obliczamy różnicę:\[a_4 + a_5 + a_6 = S_6 - S_3 = 1296 - 81\]\[a_4 + a_5 + a_6 = 1215\]c) Obliczenie $a_7 + a_8 + a_9 + a_{10}$:
Suma $a_7 + a_8 + a_9 + a_{10}$ może być obliczona jako $S_{10} - S_6$.
Obliczamy $S_{10}$:\[S_{10} = 10^4 = 10000\]Używamy obliczonego $S_6$:\[S_6 = 6^4 = 1296\]Obliczamy różnicę:\[a_7 + a_8 + a_9 + a_{10} = S_{10} - S_6 = 10000 - 1296\]\[a_7 + a_8 + a_9 + a_{10} = 8704\]Sprawdzenie, czy ciąg jest arytmetyczny i uzasadnienie:
Dla ciągu arytmetycznego różnica $a_{n+1} - a_n$ musi być stała.
Mamy $a_n = 4n^3 - 6n^2 + 4n - 1$.
Wyznaczamy $a_{n+1}$:\[a_{n+1} = 4(n+1)^3 - 6(n+1)^2 + 4(n+1) - 1\]\[a_{n+1} = 4(n^3 + 3n^2 + 3n + 1) - 6(n^2 + 2n + 1) + 4n + 4 - 1\]\[a_{n+1} = 4n^3 + 12n^2 + 12n + 4 - 6n^2 - 12n - 6 + 4n + 3\]\[a_{n+1} = 4n^3 + 6n^2 + 4n + 1\]Obliczamy różnicę $a_{n+1} - a_n$:\[a_{n+1} - a_n = (4n^3 + 6n^2 + 4n + 1) - (4n^3 - 6n^2 + 4n - 1)\]\[a_{n+1} - a_n = 4n^3 + 6n^2 + 4n + 1 - 4n^3 + 6n^2 - 4n + 1\]\[a_{n+1} - a_n = 12n^2 + 2\]Ponieważ różnica $12n^2 + 2$ zależy od $n$ (nie jest stała), ciąg $(a_n)$ nie jest arytmetyczny.
Zadanie 2 (2 pkt)
Oblicz sumę dziesięciu początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego ($a_n$), jeśli:
a) $a_1 = 3, r = -2$
b) $a_n = 5n + 2.$
a) Suma dziesięciu początkowych wyrazów ciągu dla $a_1 = 3$ i $r = -2$ wynosi $S_{10} = -60$.
b) Suma dziesięciu początkowych wyrazów ciągu dla $a_n = 5n + 2$ wynosi $S_{10} = 295$.
a) Obliczenie sumy dziesięciu początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego:
Korzystamy ze wzoru na sumę n początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego:\[ S_n = \frac{2a_1 + (n - 1)r}{2} \cdot n \]Podstawiamy wartości $a_1 = 2$, $r = -3$ oraz $n = 10$:\[ S_{10} = \frac{2 \cdot 2 + (10 - 1) \cdot (-3)}{2} \cdot 10 \]\[ S_{10} = \frac{4 + 9 \cdot (-3)}{2} \cdot 10 \]\[ S_{10} = \frac{4 - 27}{2} \cdot 10 \]\[ S_{10} = \frac{-23}{2} \cdot 10 \]\[ S_{10} = -23 \cdot 5 \]\[ S_{10} = -115 \]b) Obliczenie sumy dziesięciu początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego:
Najpierw obliczamy pierwszy wyraz ciągu $a_1$ i dziesiąty wyraz ciągu $a_{10}$ korzystając ze wzoru $a_n = 8n + 5$: \[ a_1 = 8 \cdot 1 + 5 \]\[ a_1 = 13 \]\[ a_{10} = 8 \cdot 10 + 5 \]\[ a_{10} = 80 + 5 \]\[ a_{10} = 85 \]Następnie korzystamy ze wzoru na sumę n początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego:\[ S_n = \frac{a_1 + a_n}{2} \cdot n \]Podstawiamy wartości $a_1 = 13$, $a_{10} = 85$ oraz $n = 10$:\[ S_{10} = \frac{13 + 85}{2} \cdot 10 \]\[ S_{10} = \frac{98}{2} \cdot 10 \]\[ S_{10} = 49 \cdot 10 \]\[ S_{10} = 490 \]
Zadanie 3 (3 pkt)
Oblicz sumę wszystkich liczb naturalnych trzycyfrowych:
a) parzystych
b) podzielnych przez 4
c) których reszta z dzielenia przez 5 jest równa 2.
a) Suma wszystkich parzystych liczb naturalnych trzycyfrowych wynosi $247050$.
b) Suma wszystkich liczb naturalnych trzycyfrowych podzielnych przez $4$ wynosi $123300$.
c) Suma wszystkich liczb naturalnych trzycyfrowych, których reszta z dzielenia przez $5$ jest równa $2$, wynosi $98910$.
a) Obliczenie sumy parzystych liczb naturalnych trzycyfrowych:
Pierwsza liczba trzycyfrowa parzysta to $a_1 = 100$.
Ostatnia liczba trzycyfrowa parzysta to $a_n = 998$.
Różnica ciągu arytmetycznego to $d = 2$.
Obliczamy liczbę wyrazów $n$ w ciągu:\[ a_n = a_1 + (n-1)d \]\[ 998 = 100 + (n-1) \cdot 2 \]\[ 898 = (n-1) \cdot 2 \]\[ 449 = n-1 \]\[ n = 450 \]Obliczamy sumę $S_n$ ciągu arytmetycznego:\[ S_n = \frac{n(a_1 + a_n)}{2} \]\[ S_{450} = \frac{450(100 + 998)}{2} \]\[ S_{450} = \frac{450 \cdot 1098}{2} \]\[ S_{450} = 225 \cdot 1098 \]\[ S_{450} = 247050 \]b) Obliczenie sumy liczb naturalnych trzycyfrowych podzielnych przez 4:
Pierwsza liczba trzycyfrowa podzielna przez $4$ to $a_1 = 100$.
Ostatnia liczba trzycyfrowa podzielna przez $4$ to $a_n = 996$.
Różnica ciągu arytmetycznego to $d = 4$.
Obliczamy liczbę wyrazów $n$ w ciągu:\[ a_n = a_1 + (n-1)d \]\[ 996 = 100 + (n-1) \cdot 4 \]\[ 896 = (n-1) \cdot 4 \]\[ 224 = n-1 \]\[ n = 225 \]Obliczamy sumę $S_n$ ciągu arytmetycznego:\[ S_n = \frac{n(a_1 + a_n)}{2} \]\[ S_{225} = \frac{225(100 + 996)}{2} \]\[ S_{225} = \frac{225 \cdot 1096}{2} \]\[ S_{225} = 225 \cdot 548 \]\[ S_{225} = 123300 \]c) Obliczenie sumy liczb naturalnych trzycyfrowych, których reszta z dzielenia przez 5 jest równa 2:
Liczby te mają postać $5k+2$.
Pierwsza liczba trzycyfrowa tej postaci:
$5k+2 \ge 100 \implies 5k \ge 98 \implies k \ge 19.6$. Najmniejsze $k$ to $20$.
$a_1 = 5 \cdot 20 + 2 = 102$.
Ostatnia liczba trzycyfrowa tej postaci:
$5k+2 \le 999 \implies 5k \le 997 \implies k \le 199.4$. Największe $k$ to $199$.
$a_n = 5 \cdot 199 + 2 = 995 + 2 = 997$.
Różnica ciągu arytmetycznego to $d = 5$.
Obliczamy liczbę wyrazów $n$ w ciągu:\[ a_n = a_1 + (n-1)d \]\[ 997 = 102 + (n-1) \cdot 5 \]\[ 895 = (n-1) \cdot 5 \]\[ 179 = n-1 \]\[ n = 180 \]Obliczamy sumę $S_n$ ciągu arytmetycznego:\[ S_n = \frac{n(a_1 + a_n)}{2} \]\[ S_{180} = \frac{180(102 + 997)}{2} \]\[ S_{180} = \frac{180 \cdot 1099}{2} \]\[ S_{180} = 90 \cdot 1099 \]\[ S_{180} = 98910 \]
Zadanie 4 (2 pkt)
Suma dwudziestu początkowych wyrazów nieskończonego ciągu arytmetycznego ($a_n$) jest równa 770. Wiedząc, że $a_{20} = 67$, oblicz $a_1$ i $r$.
Pierwszy wyraz ciągu arytmetycznego wynosi $a_1 = 10$.
Różnica ciągu arytmetycznego wynosi $r = 3$.
1) Obliczenie pierwszego wyrazu ciągu $a_1$:
Wzór na sumę $n$ początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego:\[ S_n = \frac{n(a_1 + a_n)}{2} \]Podstawiamy dane i obliczamy $a_1$:\[ 770 = \frac{20(a_1 + 67)}{2} \]\[ 770 = 10 \cdot (a_1 + 67) \]\[ 77 = a_1 + 67 \]\[ a_1 = 77 - 67 \]\[ a_1 = 10 \]2) Obliczenie różnicy ciągu $r$:
Wzór na $n$-ty wyraz ciągu arytmetycznego:\[ a_n = a_1 + (n-1)r \]Podstawiamy dane i obliczamy $r$:\[ 67 = 10 + (20-1) \cdot r \]\[ 67 = 10 + 19 \cdot r \]\[ 57 = 19 \cdot r \]\[ r = \frac{57}{19} \]\[ r = 3 \]
Zadanie 5 (5 pkt)
W skończonym ciągu arytmetycznym wyraz pierwszy jest równy -5, a różnica tego ciągu wynosi $3\frac{1}{2}$. Wiedząc, że suma wszystkich wyrazów ciągu jest równa 565, wyznacz liczbę wyrazów tego ciągu.
Liczba wyrazów tego ciągu wynosi $n = 20$.
Korzystamy ze wzoru na sumę $n$ pierwszych wyrazów ciągu arytmetycznego:\[ S_n = \frac{2a_1 + (n - 1)r}{2} \cdot n \]Podstawiamy dane: $a_1 = -5$, $r = 3\frac{1}{2} = \frac{7}{2}$, $S_n = 565$.\[ 565 = \frac{2 \cdot (-5) + (n - 1) \cdot \frac{7}{2}}{2} \cdot n \]Mnożymy obie strony równania przez $2$:\[ 1130 = \left(-10 + \frac{7}{2}n - \frac{7}{2}\right) \cdot n \]Sprowadzamy liczby w nawiasie do wspólnego mianownika:\[ 1130 = \left(-\frac{20}{2} - \frac{7}{2} + \frac{7}{2}n\right) \cdot n \]\[ 1130 = \left(-\frac{27}{2} + \frac{7}{2}n\right) \cdot n \]Mnożymy przez $n$ i porządkujemy równanie do postaci kwadratowej $an^2 + bn + c = 0$:\[ 1130 = -\frac{27}{2}n + \frac{7}{2}n^2 \]Mnożymy obie strony przez $2$:\[ 2260 = -27n + 7n^2 \]\[ 7n^2 - 27n - 2260 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta = b^2 - 4ac$:\[ \Delta = (-27)^2 - 4 \cdot 7 \cdot (-2260) \]\[ \Delta = 729 + 63280 \]\[ \Delta = 64009 \]Obliczamy pierwiastek z wyróżnika:\[ \sqrt{\Delta} = \sqrt{64009} = 253 \]Obliczamy wartości $n$ za pomocą wzoru $n = \frac{-b \pm \sqrt{\Delta}}{2a}$:\[ n_1 = \frac{-(-27) - 253}{2 \cdot 7} \]\[ n_1 = \frac{27 - 253}{14} \]\[ n_1 = \frac{-226}{14} \]Ta wartość jest ujemna, więc odrzucamy ją, ponieważ liczba wyrazów musi być dodatnia.\[ n_2 = \frac{-(-27) + 253}{2 \cdot 7} \]\[ n_2 = \frac{27 + 253}{14} \]\[ n_2 = \frac{280}{14} \]\[ n_2 = 20 \]Liczba wyrazów ciągu wynosi $20$.
Grupa B
Zadanie 1 (4 pkt)
O pewnym ciągu $(a_n)$ wiadomo, że $S_n = n^2$, gdzie $n \in N_{+}$. Oblicz:
a) $a_5$
b) $a_4 + a_5 + a_6$
c) $a_7 + a_8 + a_9 + a_{10}$
d) $a_n$.
Czy ciąg $(a_n)$ jest arytmetyczny? Odpowiedź uzasadnij.
a) Wartość $a_5$ wynosi $9$.
b) Suma $a_4 + a_5 + a_6$ wynosi $27$.
c) Suma $a_7 + a_8 + a_9 + a_{10}$ wynosi $64$.
d) Ogólny wyraz ciągu $a_n$ to $a_n = 2n - 1$.
Ciąg $(a_n)$ jest arytmetyczny, ponieważ różnica między kolejnymi wyrazami $a_{n+1} - a_n = 2$ jest stała.
Zadanie 2 (2 pkt)
Oblicz sumę dziesięciu początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego ($a_n$), jeśli:
a) $a_1 = 5, r = -4$
b) $a_n = 6n - 3.$
a) Suma dziesięciu początkowych wyrazów ciągu dla $a_1 = 5$ i $r = -4$ wynosi $S_{10} = -130$.
b) Suma dziesięciu początkowych wyrazów ciągu dla $a_n = 6n - 3$ wynosi $S_{10} = 300$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Oblicz sumę wszystkich liczb naturalnych dwucyfrowych:
a) parzystych
b) podzielnych przez 5
c) których reszta z dzielenia przez 3 jest równa 2.
a) Suma wszystkich parzystych liczb naturalnych dwucyfrowych wynosi $2430$.
b) Suma wszystkich liczb naturalnych dwucyfrowych podzielnych przez $5$ wynosi $945$.
c) Suma wszystkich liczb naturalnych dwucyfrowych, których reszta z dzielenia przez $3$ jest równa $2$, wynosi $1635$.
Zadanie 4 (2 pkt)
Suma trzydziestu pięciu początkowych wyrazów nieskończonego ciągu arytmetycznego ($a_n$) jest równa 1365. Wiedząc, że $a_{35} = 73$, oblicz $a_1$ i $r$.
Pierwszy wyraz ciągu arytmetycznego wynosi $a_1 = 5$.
Różnica ciągu arytmetycznego wynosi $r = 2$.
Zadanie 5 (5 pkt)
W skończonym ciągu arytmetycznym wyraz pierwszy jest równy -15, a różnica tego ciągu wynosi $1\frac{1}{4}$. Wiedząc, że suma wszystkich wyrazów ciągu jest równa 375, wyznacz liczbę wyrazów tego ciągu.
Liczba wyrazów tego ciągu wynosi $n = 40$.
