17.5 Równania wymierne
Kartkówka 2
Grupa A
Zadanie 1 (1 pkt)
Wyznacz liczbę p wiedząc, że liczba 2 jest rozwiązaniem równania $\frac{4x-2}{x+p}=3$.
Liczba $p$ wynosi $0$.
Podstawiamy $x=2$ do danego równania:\[ \frac{4x-2}{x+p}=3 \]\[ \frac{4 \cdot 2 - 2}{2+p}=3 \]\[ \frac{8 - 2}{2+p}=3 \]\[ \frac{6}{2+p}=3 \]Mnożymy obie strony równania przez $(2+p)$, zakładając, że $2+p \neq 0$:\[ 6 = 3 \cdot (2+p) \]\[ 6 = 6 + 3p \]Odejmujemy 6 od obu stron:\[ 6 - 6 = 3p \]\[ 0 = 3p \]Dzielimy obie strony przez 3:\[ p = \frac{0}{3} \]\[ p = 0 \]Sprawdzamy warunek $2+p \neq 0$: $2 + 0 = 2 \neq 0$. Warunek jest spełniony.
Finalna odpowiedź: $p = 0$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz liczbę p, dla której rozwiązaniem równania $$\frac{2x - 5}{x + 2p} = \frac{x - 1}{p}$$jest liczba 2.
Uzasadnij, że dla znalezionej wartości p dane równanie ma jeszcze jedno rozwiązanie. Znajdź to rozwiązanie.
a) Wartość liczby $p$, dla której rozwiązaniem równania jest $x=2$, wynosi $p = -\frac{2}{3}$.
b) Drugie rozwiązanie równania, dla $p = -\frac{2}{3}$, wynosi $x = -1$.
a) Wyznaczenie wartości $p$:
Podstawiamy $x = 2$ do równania:\[ \frac{2 \cdot 2 - 5}{2 + 2p} = \frac{2 - 1}{p} \]Upraszczamy wyrażenia:\[ \frac{4 - 5}{2 + 2p} = \frac{1}{p} \]\[ \frac{-1}{2 + 2p} = \frac{1}{p} \]Warunki dziedziny to $p \neq 0$ oraz $2 + 2p \neq 0 \implies p \neq -1$.
Mnożymy na krzyż:\[ -1 \cdot p = 1 \cdot (2 + 2p) \]\[ -p = 2 + 2p \]Przenosimy $p$ na jedną stronę:\[ -p - 2p = 2 \]\[ -3p = 2 \]Dzielimy przez $-3$:\[ p = -\frac{2}{3} \]Wartość $p = -\frac{2}{3}$ spełnia warunki dziedziny.
b) Uzasadnienie istnienia drugiego rozwiązania i jego znalezienie:
Podstawiamy $p = -\frac{2}{3}$ do oryginalnego równania:\[ \frac{2x - 5}{x + 2(-\frac{2}{3})} = \frac{x - 1}{-\frac{2}{3}} \]\[ \frac{2x - 5}{x - \frac{4}{3}} = \frac{x - 1}{-\frac{2}{3}} \]Warunek dziedziny to $x - \frac{4}{3} \neq 0 \implies x \neq \frac{4}{3}$.
Mnożymy na krzyż:\[ -\frac{2}{3} \cdot (2x - 5) = (x - 1) \cdot (x - \frac{4}{3}) \]Wykonujemy mnożenie:\[ -\frac{4}{3}x + \frac{10}{3} = x^2 - \frac{4}{3}x - x + \frac{4}{3} \]\[ -\frac{4}{3}x + \frac{10}{3} = x^2 - \frac{7}{3}x + \frac{4}{3} \]Przemnażamy przez 3, aby usunąć ułamki:\[ -4x + 10 = 3x^2 - 7x + 4 \]Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę:\[ 0 = 3x^2 - 7x + 4x + 4 - 10 \]\[ 0 = 3x^2 - 3x - 6 \]Dzielimy przez 3:\[ 0 = x^2 - x - 2 \]Otrzymaliśmy równanie kwadratowe $x^2 - x - 2 = 0$.
Zgodnie z zadaniem, $x = 2$ jest jednym rozwiązaniem. Szukamy drugiego rozwiązania $x_2$.
Korzystamy ze wzorów Viète'a: $x_1 + x_2 = -\frac{b}{a}$ oraz $x_1 \cdot x_2 = \frac{c}{a}$.
Dla $x^2 - x - 2 = 0$, mamy $a = 1$, $b = -1$, $c = -2$.
Z sumy pierwiastków:\[ 2 + x_2 = -\frac{-1}{1} \]\[ 2 + x_2 = 1 \]\[ x_2 = 1 - 2 \]\[ x_2 = -1 \]Wartość $x = -1$ spełnia warunek dziedziny $x \neq \frac{4}{3}$.
Zatem drugie rozwiązanie równania to $x = -1$.
Zadanie 3 (5 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $p, p \in R$, dla których rozwiązaniem równania $\frac{p-x}{x+p} = \frac{2x+17}{2x+p}$ jest liczba $-3$. Dla znalezionych wartości $p$ podaj wszystkie rozwiązania tego równania.
a) Wartości parametru $p$ wynoszą $p=7 + \sqrt{34}$ oraz $p=7 - \sqrt{34}$.
b) Dla $p=7 + \sqrt{34}$ rozwiązaniami równania są $x = -3$ oraz $x = -3 - \frac{\sqrt{34}}{4}$.
c) Dla $p=7 - \sqrt{34}$ rozwiązaniami równania są $x = -3$ oraz $x = -3 + \frac{\sqrt{34}}{4}$.
a) Wyznaczenie wartości parametru $p$:
Podstawiamy $x = -3$ do równania:\[ \frac{p - (-3)}{-3 + p} = \frac{2 \cdot (-3) + 17}{2 \cdot (-3) + p} \]Upraszczamy wyrażenia:\[ \frac{p + 3}{p - 3} = \frac{-6 + 17}{-6 + p} \]\[ \frac{p + 3}{p - 3} = \frac{11}{p - 6} \]Określamy dziedzinę równania dla $x=-3$:
$p - 3 \neq 0 \implies p \neq 3$
$p - 6 \neq 0 \implies p \neq 6$
Mnożymy na krzyż:\[ (p + 3) \cdot (p - 6) = 11 \cdot (p - 3) \]Rozwijamy i upraszczamy:\[ p^2 - 6p + 3p - 18 = 11p - 33 \]\[ p^2 - 3p - 18 = 11p - 33 \]Przenosimy wszystkie składniki na jedną stronę:\[ p^2 - 14p + 15 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = (-14)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 15 = 196 - 60 = 136 \]Obliczamy rozwiązania dla $p$:\[ p = \frac{-(-14) \pm \sqrt{136}}{2 \cdot 1} = \frac{14 \pm 2\sqrt{34}}{2} \]\[ p_1 = 7 + \sqrt{34} \]\[ p_2 = 7 - \sqrt{34} \]Sprawdzamy warunki dziedziny: Obie wartości $p$ są różne od $3$ i $6$.
b) Rozwiązanie równania dla $p = 7 + \sqrt{34}$:
Podstawiamy $p = 7 + \sqrt{34}$ do oryginalnego równania:\[ \frac{7 + \sqrt{34} - x}{x + 7 + \sqrt{34}} = \frac{2x + 17}{2x + 7 + \sqrt{34}} \]Określamy dziedzinę równania:
$x + (7 + \sqrt{34}) \neq 0 \implies x \neq -(7 + \sqrt{34})$
$2x + (7 + \sqrt{34}) \neq 0 \implies x \neq -\frac{7 + \sqrt{34}}{2}$
Po pomnożeniu na krzyż i uproszczeniu otrzymujemy równanie kwadratowe na $x$:\[ 4x^2 + (24 + \sqrt{34})x + 36 + 3\sqrt{34} = 0 \]Wiemy, że $x_1 = -3$ jest jednym z rozwiązań. Drugie rozwiązanie znajdujemy z iloczynu pierwiastków $x_1 \cdot x_2 = \frac{c}{a}$:\[ (-3) \cdot x_2 = \frac{36 + 3\sqrt{34}}{4} \]\[ x_2 = \frac{36 + 3\sqrt{34}}{-12} = -3 - \frac{\sqrt{34}}{4} \]Sprawdzamy warunki dziedziny: Oba rozwiązania są poprawne.
c) Rozwiązanie równania dla $p = 7 - \sqrt{34}$:
Podstawiamy $p = 7 - \sqrt{34}$ do oryginalnego równania:\[ \frac{7 - \sqrt{34} - x}{x + 7 - \sqrt{34}} = \frac{2x + 17}{2x + 7 - \sqrt{34}} \]Określamy dziedzinę równania:
$x + (7 - \sqrt{34}) \neq 0 \implies x \neq -(7 - \sqrt{34})$
$2x + (7 - \sqrt{34}) \neq 0 \implies x \neq -\frac{7 - \sqrt{34}}{2}$
Po pomnożeniu na krzyż i uproszczeniu otrzymujemy równanie kwadratowe na $x$:\[ 4x^2 + (24 - \sqrt{34})x + 36 - 3\sqrt{34} = 0 \]Wiemy, że $x_1 = -3$ jest jednym z rozwiązań. Drugie rozwiązanie znajdujemy z iloczynu pierwiastków:\[ (-3) \cdot x_2 = \frac{36 - 3\sqrt{34}}{4} \]\[ x_2 = \frac{36 - 3\sqrt{34}}{-12} = -3 + \frac{\sqrt{34}}{4} \]Sprawdzamy warunki dziedziny: Oba rozwiązania są poprawne.
Zadanie 4 (4 pkt)
Rozwiąż równanie:$$ \frac{1}{(x-2)(x-1)} + \frac{1}{(x-1)x} + \frac{1}{x(x+1)} + \frac{1}{(x+1)(x+2)} + \frac{1}{(x+2)(x+3)} = \frac{5}{14} $$
Rozwiązaniami równania są $x = -5$ oraz $x = 4$.
a) Obliczenie równania: Zakładamy, że $x \neq -3, x \neq -2, x \neq -1, x \neq 0, x \neq 1, x \neq 2$. Każdy ułamek po lewej stronie równania można przedstawić w postaci różnicy ułamków prostych, korzystając ze wzoru:\[ \frac{1}{n(n+1)} = \frac{1}{n} - \frac{1}{n+1} \]Stosując ten wzór do każdego składnika, otrzymujemy:\[ \frac{1}{(x-2)(x-1)} = \frac{1}{x-2} - \frac{1}{x-1} \]\[ \frac{1}{(x-1)x} = \frac{1}{x-1} - \frac{1}{x} \]\[ \frac{1}{x(x+1)} = \frac{1}{x} - \frac{1}{x+1} \]\[ \frac{1}{(x+1)(x+2)} = \frac{1}{x+1} - \frac{1}{x+2} \]\[ \frac{1}{(x+2)(x+3)} = \frac{1}{x+2} - \frac{1}{x+3} \]Sumując te wyrażenia, zauważamy, że jest to suma teleskopowa, gdzie większość wyrazów się znosi:\[ \left(\frac{1}{x-2} - \frac{1}{x-1}\right) + \left(\frac{1}{x-1} - \frac{1}{x}\right) + \left(\frac{1}{x} - \frac{1}{x+1}\right) + \left(\frac{1}{x+1} - \frac{1}{x+2}\right) + \left(\frac{1}{x+2} - \frac{1}{x+3}\right) = \frac{1}{x-2} - \frac{1}{x+3} \]Teraz sprowadzamy różnicę do wspólnego mianownika:\[ \frac{1}{x-2} - \frac{1}{x+3} = \frac{(x+3) - (x-2)}{(x-2)(x+3)} = \frac{x+3-x+2}{(x-2)(x+3)} = \frac{5}{(x-2)(x+3)} \]Podstawiamy to z powrotem do oryginalnego równania:\[ \frac{5}{(x-2)(x+3)} = \frac{5}{14} \]Dzieląc obie strony przez $5$:\[ \frac{1}{(x-2)(x+3)} = \frac{1}{14} \]Odwracając obie strony:\[ (x-2)(x+3) = 14 \]Rozwijamy iloczyn po lewej stronie:\[ x^2 + 3x - 2x - 6 = 14 \]\[ x^2 + x - 6 = 14 \]Przenosimy $14$ na lewą stronę, aby otrzymać równanie kwadratowe:\[ x^2 + x - 20 = 0 \]Rozwiązujemy równanie kwadratowe. Możemy użyć faktoryzacji: Szukamy dwóch liczb, których iloczyn wynosi $-20$, a suma $1$. Są to $5$ i $-4$.\[ (x+5)(x-4) = 0 \]Stąd otrzymujemy rozwiązania:\[ x+5 = 0 \quad \text{lub} \quad x-4 = 0 \]\[ x_1 = -5 \quad \text{lub} \quad x_2 = 4 \]Oba rozwiązania są zgodne z dziedziną równania.
Zadanie 5 (10 pkt)
Rozwiąż równanie:
a) $\frac{4}{|x-2|-1} = 3$
b) $\frac{|x-2|}{4} - \frac{1}{|2x+5|} = 0$
c) $\frac{|x+3|}{x^2+x-6} + \frac{1}{2} = \frac{3}{|x+2|}.$
a) Rozwiązaniami równania są $x = \frac{13}{3}$ oraz $x = -\frac{1}{3}$.
b) Rozwiązaniami równania są $x = \frac{-1 + \sqrt{113}}{4}$, $x = \frac{-1 - \sqrt{113}}{4}$, $x = \frac{3}{2}$ oraz $x = -2$.
c) Rozwiązaniem równania jest $x = -2 - 2\sqrt{6}$.
a) Rozwiązanie równania:\[ \frac{4}{|x-2|-1} = 3 \]Dziedzina:\[ |x-2|-1 \neq 0 \]\[ |x-2| \neq 1 \]\[ x-2 \neq 1 \quad \text{i} \quad x-2 \neq -1 \]\[ x \neq 3 \quad \text{i} \quad x \neq 1 \]Przekształcenie równania:\[ 4 = 3(|x-2|-1) \]\[ 4 = 3|x-2|-3 \]\[ 7 = 3|x-2| \]\[ |x-2| = \frac{7}{3} \]Rozwiązanie równania z wartością bezwzględną:
Przypadek 1:\[ x-2 = \frac{7}{3} \]\[ x = 2 + \frac{7}{3} \]\[ x = \frac{6}{3} + \frac{7}{3} \]\[ x = \frac{13}{3} \]Przypadek 2:\[ x-2 = -\frac{7}{3} \]\[ x = 2 - \frac{7}{3} \]\[ x = \frac{6}{3} - \frac{7}{3} \]\[ x = -\frac{1}{3} \]Sprawdzenie z dziedziną: Oba rozwiązania są prawidłowe.
b) Rozwiązanie równania:\[ \frac{|x-2|}{4} - \frac{1}{|2x+5|} = 0 \]Dziedzina:\[ |2x+5| \neq 0 \]\[ 2x+5 \neq 0 \]\[ x \neq -\frac{5}{2} \]Przekształcenie równania:\[ \frac{|x-2|}{4} = \frac{1}{|2x+5|} \]\[ |x-2| \cdot |2x+5| = 4 \]\[ |(x-2)(2x+5)| = 4 \]Rozwiązanie równania z wartością bezwzględną:
Przypadek 1: $(x-2)(2x+5) = 4$\[ 2x^2+5x-4x-10 = 4 \]\[ 2x^2+x-10 = 4 \]\[ 2x^2+x-14 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = 1^2 - 4(2)(-14) = 1 + 112 = 113 \]Pierwiastki równania kwadratowego:\[ x = \frac{-1 \pm \sqrt{113}}{2(2)} = \frac{-1 \pm \sqrt{113}}{4} \]Przypadek 2: $(x-2)(2x+5) = -4$\[ 2x^2+5x-4x-10 = -4 \]\[ 2x^2+x-10 = -4 \]\[ 2x^2+x-6 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = 1^2 - 4(2)(-6) = 1 + 48 = 49 \]Pierwiastki równania kwadratowego:\[ x = \frac{-1 \pm \sqrt{49}}{2(2)} = \frac{-1 \pm 7}{4} \]\[ x_3 = \frac{-1+7}{4} = \frac{6}{4} = \frac{3}{2} \]\[ x_4 = \frac{-1-7}{4} = \frac{-8}{4} = -2 \]Sprawdzenie z dziedziną: Wszystkie rozwiązania są prawidłowe.
c) Rozwiązanie równania:\[ \frac{|x+3|}{x^2+x-6} + \frac{1}{2} = \frac{3}{|x+2|} \]Dziedzina:\[ x^2+x-6 = (x+3)(x-2) \neq 0 \implies x \neq -3, x \neq 2 \]\[ |x+2| \neq 0 \implies x \neq -2 \]Dziedzina $D = \mathbb{R} \setminus \{-3, -2, 2\}$.
Uproszczenie wyrażenia i podział na przypadki:
Przypadek 1: $x < -3$
Wyrażenia z wartością bezwzględną:\[ |x+3| = -(x+3) \]\[ |x+2| = -(x+2) \]Upraszczamy lewą stronę:\[ \frac{|x+3|}{(x+3)(x-2)} = \frac{-(x+3)}{(x+3)(x-2)} = \frac{-1}{x-2} \]Równanie:\[ \frac{-1}{x-2} + \frac{1}{2} = \frac{-3}{x+2} \]Mnożymy przez $2(x-2)(x+2)$:\[ -2(x+2) + (x-2)(x+2) = -6(x-2) \]\[ -2x-4 + x^2-4 = -6x+12 \]\[ x^2-2x-8 = -6x+12 \]\[ x^2+4x-20 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = 4^2 - 4(1)(-20) = 16 + 80 = 96 \]Pierwiastki:\[ x = \frac{-4 \pm \sqrt{96}}{2} = \frac{-4 \pm 4\sqrt{6}}{2} = -2 \pm 2\sqrt{6} \]Rozwiązanie $x = -2 + 2\sqrt{6}$ nie spełnia warunku $x < -3$. Rozwiązanie $x = -2 - 2\sqrt{6}$ spełnia warunek $x < -3$.
Przypadek 2: $-3 < x < -2$
Wyrażenia z wartością bezwzględną:\[ |x+3| = x+3 \]\[ |x+2| = -(x+2) \]Upraszczamy lewą stronę:\[ \frac{|x+3|}{(x+3)(x-2)} = \frac{x+3}{(x+3)(x-2)} = \frac{1}{x-2} \]Równanie:\[ \frac{1}{x-2} + \frac{1}{2} = \frac{-3}{x+2} \]Mnożymy przez $2(x-2)(x+2)$:\[ 2(x+2) + (x-2)(x+2) = -6(x-2) \]\[ 2x+4 + x^2-4 = -6x+12 \]\[ x^2+2x = -6x+12 \]\[ x^2+8x-12 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = 8^2 - 4(1)(-12) = 64 + 48 = 112 \]Pierwiastki:\[ x = \frac{-8 \pm \sqrt{112}}{2} = \frac{-8 \pm 4\sqrt{7}}{2} = -4 \pm 2\sqrt{7} \]Żaden z tych pierwiastków nie należy do przedziału $-3 < x < -2$.
Przypadek 3: $x > -2$ (i $x \neq 2$)
Wyrażenia z wartością bezwzględną:\[ |x+3| = x+3 \]\[ |x+2| = x+2 \]Upraszczamy lewą stronę:\[ \frac{|x+3|}{(x+3)(x-2)} = \frac{x+3}{(x+3)(x-2)} = \frac{1}{x-2} \]Równanie:\[ \frac{1}{x-2} + \frac{1}{2} = \frac{3}{x+2} \]Mnożymy przez $2(x-2)(x+2)$:\[ 2(x+2) + (x-2)(x+2) = 6(x-2) \]\[ 2x+4 + x^2-4 = 6x-12 \]\[ x^2+2x = 6x-12 \]\[ x^2-4x+12 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = (-4)^2 - 4(1)(12) = 16 - 48 = -32 \]Ponieważ $\Delta < 0$, równanie nie ma rozwiązań rzeczywistych.
Ostateczne rozwiązanie: $x = -2 - 2\sqrt{6}$.
Grupa B
Zadanie 1 (1 pkt)
Wyznacz liczbę p wiedząc, że liczba -1 jest rozwiązaniem równania $\frac{2x+3}{x+p}=2$.
Liczba $p$ wynosi $\frac{3}{2}$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz liczbę p, dla której rozwiązaniem równania $$\frac{2x - 5}{x + 2p} = \frac{x - 1}{p}$$jest liczba 5.
Uzasadnij, że dla znalezionej wartości p dane równanie ma jeszcze jedno rozwiązanie. Znajdź to rozwiązanie.
a) Wartość liczby $p$, dla której rozwiązaniem równania jest $x=5$, wynosi $p = -\frac{20}{3}$.
b) Drugie rozwiązanie równania, dla $p = -\frac{20}{3}$, wynosi $x = -4$.
Zadanie 3 (5 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $p, p \in R$, dla których rozwiązaniem równania $\frac{p-x}{x+p} = \frac{2x+10}{2x+p}$ jest liczba $-1$. Dla znalezionych wartości $p$ podaj wszystkie rozwiązania tego równania.
a) Wartości parametru $p$ wynoszą $p=\frac{9 + \sqrt{57}}{2}$ oraz $p=\frac{9 - \sqrt{57}}{2}$.
b) Dla $p=\frac{9 + \sqrt{57}}{2}$ rozwiązaniami równania są $x = -1$ oraz $x = \frac{-21 - \sqrt{57}}{8}$.
c) Dla $p=\frac{9 - \sqrt{57}}{2}$ rozwiązaniami równania są $x = -1$ oraz $x = \frac{-21 + \sqrt{57}}{8}$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Rozwiąż równanie:$$ \frac{1}{(x-4)(x-3)} + \frac{1}{(x-3)(x-2)} + \frac{1}{(x-2)(x-1)} + \frac{1}{(x-1)x} + \frac{1}{x(x+1)} = \frac{5}{24} $$
Rozwiązaniami równania są $x = 7$ oraz $x = -4$.
Zadanie 5 (10 pkt)
Rozwiąż równanie:
a) $\frac{5}{|x-3|-2} = 3$
b) $\frac{|x-3|}{5} - \frac{1}{|2x+7|} = 0$
c) $\frac{|x+4|}{x^2+x-12} + \frac{1}{3} = \frac{4}{|x+3|}.$
a) Rozwiązaniami równania są $x = \frac{20}{3}$ oraz $x = -\frac{2}{3}$.
b) Rozwiązaniami równania są $x = \frac{-1 + \sqrt{209}}{4}$, $x = \frac{-1 - \sqrt{209}}{4}$, $x = \frac{-1 + \sqrt{129}}{4}$ oraz $x = \frac{-1 - \sqrt{129}}{4}$.
c) Rozwiązaniem równania jest $x = \frac{-9 - 3\sqrt{33}}{2}$.
