16.14 Zadania prowadzące do równań wielomianowych
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (4 pkt)
Liczba -2 jest pierwiastkiem wielomianu $W(x) = x^3 + (a^3 - 2a^2 + a)x^2 - 12x$. Wyznacz wartość $a$ i rozłóż wielomian $W(x)$ na czynniki.
Wartość parametru $a$ wynosi $-1$. Rozłożony wielomian $W(x)$ na czynniki to $x(x+2)(x-6)$.
Wyznaczenie wartości $a$:Zakładamy, że $x=-2$ jest pierwiastkiem wielomianu, więc $W(-2)=0$.\[(-2)^3 + (a^3 - 2a^2 + a) \cdot (-2)^2 - 12 \cdot (-2) = 0\]\[-8 + 4(a^3 - 2a^2 + a) + 24 = 0\]\[4(a^3 - 2a^2 + a) + 16 = 0\]\[a^3 - 2a^2 + a + 4 = 0\]Szukamy pierwiastków całkowitych wśród dzielników liczby 4. Podstawiamy $a=-1$:\[(-1)^3 - 2(-1)^2 + (-1) + 4 = -1 - 2 - 1 + 4 = 0\]Zatem $a=-1$ jest pierwiastkiem. Dzielimy wielomian $(a^3 - 2a^2 + a + 4)$ przez $(a+1)$ otrzymując $(a^2 - 3a + 4)$. Równanie przyjmuje postać:\[(a+1)(a^2 - 3a + 4) = 0\]Trójmian kwadratowy $a^2 - 3a + 4$ ma wyróżnik $\Delta = (-3)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 4 = 9 - 16 = -7 < 0$, więc nie ma innych rzeczywistych pierwiastków. Stąd jedynym rozwiązaniem jest:\[a=-1\]Rozkład wielomianu na czynniki:Podstawiamy $a=-1$ do wielomianu $W(x)$:\[W(x) = x^3 + ((-1)^3 - 2 \cdot (-1)^2 + (-1))x^2 - 12x\]\[W(x) = x^3 + (-1 - 2 - 1)x^2 - 12x\]\[W(x) = x^3 - 4x^2 - 12x\]Wyciągamy $x$ przed nawias:\[W(x) = x(x^2 - 4x - 12)\]Faktoryzujemy trójmian kwadratowy $x^2 - 4x - 12$. Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[\Delta = b^2 - 4ac = (-4)^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-12) = 16 + 48 = 64\]Pierwiastki trójmianu to:\[x_1 = \frac{-b - \sqrt{\Delta}}{2a} = \frac{4 - \sqrt{64}}{2 \cdot 1} = \frac{4 - 8}{2} = \frac{-4}{2} = -2\]\[x_2 = \frac{-b + \sqrt{\Delta}}{2a} = \frac{4 + \sqrt{64}}{2 \cdot 1} = \frac{4 + 8}{2} = \frac{12}{2} = 6\]Zatem, trójmian kwadratowy można zapisać jako $(x-x_1)(x-x_2)$:\[x^2 - 4x - 12 = (x - (-2))(x - 6) = (x+2)(x-6)\]Ostateczny rozkład wielomianu $W(x)$ na czynniki:\[W(x) = x(x+2)(x-6)\]
Zadanie 2 (5 pkt)
Reszta z dzielenia wielomianu $W(x) = x^4 + (a^3 - 2)x^2 - (2a^2 - 3a + 10)$ przez dwumian $x + 1$ jest równa $-9$. Wyznacz $a$ i oblicz pierwiastki wielomianu $W(x)$.
a) Wartość parametru $a$ wynosi $a=1$.
b) Pierwiastkami rzeczywistymi wielomianu $W(x)$ są $x_1 = -\sqrt{\frac{1 + \sqrt{37}}{2}}$ oraz $x_2 = \sqrt{\frac{1 + \sqrt{37}}{2}}$.
a) Wyznaczenie wartości parametru $a$:
Zgodnie z twierdzeniem o reszcie, reszta z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez dwumian $x+1$ jest równa $W(-1)$.
Z treści zadania wiemy, że $W(-1) = -9$.
Podstawiamy $x = -1$ do wielomianu $W(x) = x^4 + (a^3 - 2)x^2 - (2a^2 - 3a + 10)$:\[ W(-1) = (-1)^4 + (a^3 - 2)(-1)^2 - (2a^2 - 3a + 10) \]\[ W(-1) = 1 + (a^3 - 2) - (2a^2 - 3a + 10) \]\[ W(-1) = 1 + a^3 - 2 - 2a^2 + 3a - 10 \]\[ W(-1) = a^3 - 2a^2 + 3a - 11 \]Przyrównujemy obliczoną resztę do wartości podanej w zadaniu:\[ a^3 - 2a^2 + 3a - 11 = -9 \]\[ a^3 - 2a^2 + 3a - 2 = 0 \]Szukamy całkowitych pierwiastków tego równania wśród dzielników wyrazu wolnego ($2$): $\pm 1, \pm 2$.
Sprawdzamy $a = 1$:\[ 1^3 - 2 \cdot (1^2) + 3 \cdot 1 - 2 = 1 - 2 + 3 - 2 = 0 \]Zatem $a=1$ jest pierwiastkiem tego równania. Dzielimy wielomian $a^3 - 2a^2 + 3a - 2$ przez $(a-1)$.\[ a^3 - a^2 - a^2 + a + 2a - 2 = a^2(a-1) - a(a-1) + 2(a-1) = (a-1)(a^2-a+2) \]Równanie przyjmuje postać:\[ (a - 1)(a^2 - a + 2) = 0 \]Stąd $a - 1 = 0$ lub $a^2 - a + 2 = 0$.\[ a = 1 \]Dla równania kwadratowego $a^2 - a + 2 = 0$, obliczamy wyróżnik $\Delta_a$:\[ \Delta_a = (-1)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 2 = 1 - 8 = -7 \]Ponieważ $\Delta_a < 0$, równanie $a^2 - a + 2 = 0$ nie ma rozwiązań rzeczywistych. Jedynym rzeczywistym rozwiązaniem jest $a=1$.
b) Obliczenie pierwiastków wielomianu $W(x)$:
Podstawiamy wyznaczoną wartość $a=1$ do wzoru wielomianu $W(x)$:\[ W(x) = x^4 + (1^3 - 2)x^2 - (2 \cdot 1^2 - 3 \cdot 1 + 10) \]\[ W(x) = x^4 + (1 - 2)x^2 - (2 - 3 + 10) \]\[ W(x) = x^4 - x^2 - ( -1 + 10) \]\[ W(x) = x^4 - x^2 - 9 \]Jest to równanie dwukwadratowe. Wprowadzamy zmienną pomocniczą $y = x^2$. Pamiętamy, że $y \ge 0$.\[ y^2 - y - 9 = 0 \]Obliczamy wyróżnik trójmianu kwadratowego $\Delta$:\[ \Delta = (-1)^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-9) = 1 + 36 = 37 \]Obliczamy pierwiastki $y_1, y_2$:\[ y_1 = \frac{-(-1) - \sqrt{37}}{2 \cdot 1} = \frac{1 - \sqrt{37}}{2} \]\[ y_2 = \frac{-(-1) + \sqrt{37}}{2 \cdot 1} = \frac{1 + \sqrt{37}}{2} \]Ponieważ $y = x^2$, wartość $y$ nie może być ujemna. Wiemy, że $\sqrt{37} \approx 6.08$, więc $1 - \sqrt{37} < 0$, co oznacza, że $y_1 < 0$. Zatem odrzucamy $y_1$.
Rozważamy tylko $y_2 = \frac{1 + \sqrt{37}}{2}$.\[ x^2 = \frac{1 + \sqrt{37}}{2} \]Rozwiązujemy to równanie dla $x$:\[ x = \sqrt{\frac{1 + \sqrt{37}}{2}} \quad \text{lub} \quad x = -\sqrt{\frac{1 + \sqrt{37}}{2}} \]Pierwiastkami rzeczywistymi wielomianu $W(x)$ są $x_1 = -\sqrt{\frac{1 + \sqrt{37}}{2}}$ i $x_2 = \sqrt{\frac{1 + \sqrt{37}}{2}}$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Ola jest o 3 lata starsza od swojego brata Igora, który ma więcej niż rok. Oblicz ile lat ma Ola, jeśli wiadomo, że kwadrat wieku Oli pomniejszony o 9 jest równy sześcianowi wieku Igora.
Ola ma $6$ lat.
Niech $O$ oznacza wiek Oli, a $I$ wiek Igora.
Z treści zadania formułujemy dwa równania:\[O = I + 3\]\[O^2 - 9 = I^3\]Podstawiamy pierwsze równanie do drugiego:\[(I + 3)^2 - 9 = I^3\]Rozwijamy lewą stronę:\[I^2 + 6I + 9 - 9 = I^3\]\[I^2 + 6I = I^3\]Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę, aby uzyskać równanie sześcienne:\[I^3 - I^2 - 6I = 0\]Wyciągamy wspólny czynnik $I$:\[I(I^2 - I - 6) = 0\]Rozkładamy trójmian kwadratowy na czynniki:\[I(I - 3)(I + 2) = 0\]Z tego równania otrzymujemy możliwe wartości dla $I$:\[I = 0\]\[I = 3\]\[I = -2\]Zgodnie z warunkiem zadania, Igor ma więcej niż rok ($I > 1$). Spośród znalezionych wartości, tylko $I=3$ spełnia ten warunek.
Zatem wiek Igora wynosi $3$ lata.
Obliczamy wiek Oli, korzystając z pierwszego równania:\[O = I + 3\]\[O = 3 + 3\]\[O = 6\]Wiek Oli wynosi $6$ lat.
Zadanie 4 (2 pkt)
W pewnej liczbie trzycyfrowej cyfra jedności jest równa 7, a cyfra dziesiątek jest o 2 mniejsza od cyfry setek. Wyznacz tę liczbę, jeśli wiadomo, że iloczyn cyfry dziesiątek i kwadratu cyfry setek jest równy iloczynowi cyfry jedności i cyfry dziesiątek.
Szukaną liczbą jest $207$.
Oznaczmy cyfrę setek jako $a$, cyfrę dziesiątek jako $b$ i cyfrę jedności jako $c$.
Zgodnie z treścią zadania mamy następujące zależności:
Cyfra jedności jest równa 7:\[ c = 7 \]Cyfra dziesiątek jest o 2 mniejsza od cyfry setek:\[ b = a - 2 \]Iloczyn cyfry dziesiątek i kwadratu cyfry setek jest równy iloczynowi cyfry jedności i cyfry dziesiątek:\[ b \cdot a^2 = c \cdot b \]Podstawiamy wartość $c = 7$ do trzeciego równania:\[ b \cdot a^2 = 7 \cdot b \]Rozważamy dwa przypadki dla wartości $b$.
Przypadek 1: $b \neq 0$.
W tym przypadku możemy podzielić obie strony równania przez $b$:\[ \frac{b \cdot a^2}{b} = \frac{7 \cdot b}{b} \]\[ a^2 = 7 \]Rozwiązania dla $a$ to $a = \sqrt{7}$ lub $a = -\sqrt{7}$. Żadne z tych rozwiązań nie jest liczbą całkowitą z zakresu 0-9, więc $a$ nie może być cyfrą. Zatem przypadek $b \neq 0$ jest niemożliwy.
Przypadek 2: $b = 0$.
Jeśli $b = 0$, to równanie $b \cdot a^2 = 7 \cdot b$ przyjmuje postać:\[ 0 \cdot a^2 = 7 \cdot 0 \]\[ 0 = 0 \]To równanie jest zawsze prawdziwe, co oznacza, że $b = 0$ jest możliwym rozwiązaniem dla cyfry dziesiątek.
Teraz podstawiamy $b = 0$ do równania z drugiego warunku:\[ b = a - 2 \]\[ 0 = a - 2 \]Aby znaleźć wartość $a$, przenosimy -2 na drugą stronę:\[ a = 2 \]Znaleźliśmy wszystkie cyfry: $a = 2$ (cyfra setek), $b = 0$ (cyfra dziesiątek), $c = 7$ (cyfra jedności).
Szukana liczba trzycyfrowa to 207.
Zadanie 5 (4 pkt)
Wyznacz liczbę, której podwojony kwadrat jest równy iloczynowi sześcianu tej liczby i liczby o 3 od niej większej.
Szukane liczby to $x = 0$, $x = \frac{-3 - \sqrt{17}}{2}$ oraz $x = \frac{-3 + \sqrt{17}}{2}$.
Niech szukana liczba to $x$.Zgodnie z treścią zadania, możemy zapisać równanie:\[2x^2 = x^3(x+3)\]Rozwijamy prawą stronę równania:\[2x^2 = x^4 + 3x^3\]Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę:\[x^4 + 3x^3 - 2x^2 = 0\]Wyłączamy $x^2$ przed nawias:\[x^2(x^2 + 3x - 2) = 0\]Z tego równania wynikają dwa przypadki.Pierwszy przypadek:\[x^2 = 0\]\[x = 0\]Drugi przypadek:\[x^2 + 3x - 2 = 0\]Obliczamy wyróżnik (deltę) równania kwadratowego $ax^2 + bx + c = 0$, gdzie $a=1, b=3, c=-2$:\[\Delta = b^2 - 4ac\]\[\Delta = 3^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-2)\]\[\Delta = 9 + 8\]\[\Delta = 17\]Ponieważ $\Delta > 0$, istnieją dwa rzeczywiste rozwiązania, które obliczamy ze wzoru:\[x_{1,2} = \frac{-b \pm \sqrt{\Delta}}{2a}\]\[x_1 = \frac{-3 - \sqrt{17}}{2 \cdot 1}\]\[x_1 = \frac{-3 - \sqrt{17}}{2}\]\[x_2 = \frac{-3 + \sqrt{17}}{2 \cdot 1}\]\[x_2 = \frac{-3 + \sqrt{17}}{2}\]Zatem istnieją trzy liczby, które spełniają warunki zadania.
Grupa B
Zadanie 1 (4 pkt)
Liczba 3 jest pierwiastkiem wielomianu $W(x) = x^3 + (a^3 - 2a^2 + a)x^2 + 45x$. Wyznacz wartość $a$ i rozłóż wielomian $W(x)$ na czynniki.
Wartość parametru $a$ wynosi $-2$. Rozłożony wielomian $W(x)$ na czynniki to $x(x-3)(x-15)$.
Zadanie 2 (5 pkt)
Reszta z dzielenia wielomianu $W(x) = x^4 + (a^3 - 2)x^2 - (2a^2 - 3a + 5)$ przez dwumian $x + 1$ jest równa $-12$. Wyznacz $a$ i oblicz pierwiastki wielomianu $W(x)$.
a) Wartość parametru $a$ wynosi $a=-1$.
b) Pierwiastkami rzeczywistymi wielomianu $W(x)$ są $x_1 = -\sqrt{5}$ oraz $x_2 = \sqrt{5}$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Ola jest o 5 lat starsza od swojego brata Igora, który ma więcej niż rok. Oblicz ile lat ma Ola, jeśli wiadomo, że kwadrat wieku Oli pomniejszony o 17 jest równy sześcianowi wieku Igora.
Ola ma $9$ lat.
Zadanie 4 (2 pkt)
W pewnej liczbie trzycyfrowej cyfra jedności jest równa 9, a cyfra dziesiątek jest o 4 mniejsza od cyfry setek. Wyznacz tę liczbę, jeśli wiadomo, że iloczyn cyfry dziesiątek i kwadratu cyfry setek jest równy iloczynowi cyfry jedności i cyfry dziesiątek.
Szukaną liczbą jest $409$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Wyznacz liczbę, której podwojony kwadrat jest równy iloczynowi sześcianu tej liczby i liczby o 5 od niej większej.
Szukane liczby to $x = 0$, $x = \frac{-5 - \sqrt{33}}{2}$ oraz $x = \frac{-5 + \sqrt{33}}{2}$.
