12.1 Powtórzenie wiadomości z geometrii z klasy 1
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Boki trójkąta $ABC$ są w stosunku $3 : 4 : 5$. Trójkąt utworzony przez środki jego boków ma obwód równy $12$ cm. Wyznacz długości boków trójkąta $ABC$.
Długości boków trójkąta $ABC$ wynoszą $6\text{ cm}$, $8\text{ cm}$ i $10\text{ cm}$.
Przyjmijmy, że długości boków trójkąta ABC to $a$, $b$ i $c$. Zgodnie z treścią zadania, są one w stosunku $3:4:5$.
Zatem możemy zapisać:
$a = 3k$
$b = 4k$
$c = 5k$
gdzie $k$ jest pewną stałą dodatnią.
Trójkąt utworzony przez środki boków trójkąta ABC jest trójkątem środkowym. Własnością trójkąta środkowego jest to, że jego boki są równe połowie długości odpowiednich boków trójkąta pierwotnego. Oznaczmy boki trójkąta środkowego jako $a'$, $b'$, $c'$.
Stąd:
\[ a' = \frac{a}{2} = \frac{3k}{2} \]
\[ b' = \frac{b}{2} = \frac{4k}{2} = 2k \]
\[ c' = \frac{c}{2} = \frac{5k}{2} \]
Obwód trójkąta środkowego jest sumą długości jego boków. Wiemy, że ten obwód wynosi $12 \ \text{cm}$.
\[ P' = a' + b' + c' \]
\[ 12 = \frac{3k}{2} + 2k + \frac{5k}{2} \]
Sprowadzamy do wspólnego mianownika i sumujemy:
\[ 12 = \frac{3k}{2} + \frac{4k}{2} + \frac{5k}{2} \]
\[ 12 = \frac{3k + 4k + 5k}{2} \]
\[ 12 = \frac{12k}{2} \]
\[ 12 = 6k \]
Rozwiązujemy dla $k$:
\[ k = \frac{12}{6} \]
\[ k = 2 \]
Teraz możemy wyznaczyć długości boków trójkąta ABC, podstawiając $k=2$ do początkowych wyrażeń:
\[ a = 3 \cdot k = 3 \cdot 2 = 6 \ \text{cm} \]
\[ b = 4 \cdot k = 4 \cdot 2 = 8 \ \text{cm} \]
\[ c = 5 \cdot k = 5 \cdot 2 = 10 \ \text{cm} \]
Zadanie 2 (4 pkt)
Rozpatrz trójkąt prostokątny będący jednocześnie trójkątem równoramiennym. Wiadomo, że jego najkrótsza wysokość ma długość $3$ cm.
a) Oblicz długości jego boków.
b) Punkt $M$ znajduje się na przeciwprostokątnej tego trójkąta i dzieli ją w stosunku $1 : 3$. Wyznacz odległości punktu $M$ od przyprostokątnych.
a) Długości boków tego trójkąta wynoszą $3\sqrt{2}$ cm (przyprostokątne) i $6$ cm (przeciwprostokątna).
b) Odległości punktu $M$ od przyprostokątnych wynoszą $\frac{3\sqrt{2}}{4}$ cm i $\frac{9\sqrt{2}}{4}$ cm.
a) Obliczenie długości boków trójkąta:
Niech $a$ będzie długością przyprostokątnych, a $c$ długością przeciwprostokątnej.
W trójkącie prostokątnym równoramiennym zachodzi zależność:
\[ c = a\sqrt{2} \]
Najkrótsza wysokość $h$ jest wysokością opuszczoną na przeciwprostokątną. Jej długość jest dana wzorem:
\[ h = \frac{a}{\sqrt{2}} \]
Zgodnie z treścią zadania $h = 3 \ \text{cm}$. Obliczamy długość przyprostokątnej $a$:
\[ 3 = \frac{a}{\sqrt{2}} \]
\[ a = 3\sqrt{2} \ \text{cm} \]
Następnie obliczamy długość przeciwprostokątnej $c$:
\[ c = a\sqrt{2} \]
\[ c = (3\sqrt{2})\cdot\sqrt{2} \]
\[ c = 3 \cdot 2 \]
\[ c = 6 \ \text{cm} \]
b) Wyznaczenie odległości punktu $M$ od przyprostokątnych:
Przeciwprostokątna ma długość $c = 6 \ \text{cm}$. Punkt $M$ dzieli ją w stosunku $1:3$.
Długości odcinków, na które punkt $M$ dzieli przeciwprostokątną, to $L_1$ i $L_2$:
\[ L_1 = \frac{1}{1+3} \cdot c = \frac{1}{4} \cdot 6 = \frac{3}{2} = 1.5 \ \text{cm} \]
\[ L_2 = \frac{3}{1+3} \cdot c = \frac{3}{4} \cdot 6 = \frac{9}{2} = 4.5 \ \text{cm} \]
Odległości punktu $M$ od przyprostokątnych można wyznaczyć, korzystając z podobieństwa trójkątów. Jeśli $M$ jest punktem na przeciwprostokątnej, a prostopadłe z $M$ do przyprostokątnych tworzą małe trójkąty prostokątne, to te trójkąty są również równoramienne (ponieważ kąty ostre trójkąta głównego to $45^\circ$).
Niech $d_1$ i $d_2$ będą szukanymi odległościami.
Odległość $d_1$ (od krótszego odcinka przeciwprostokątnej do odpowiadającej jej przyprostokątnej) jest równa długości tego krótszego odcinka podzielonej przez $\sqrt{2}$:
\[ d_1 = \frac{L_1}{\sqrt{2}} \]
\[ d_1 = \frac{1.5}{\sqrt{2}} \]
\[ d_1 = \frac{1.5\sqrt{2}}{2} \]
\[ d_1 = \frac{3\sqrt{2}}{4} \ \text{cm} \]
Odległość $d_2$ (od dłuższego odcinka przeciwprostokątnej do odpowiadającej jej przyprostokątnej) jest równa długości tego dłuższego odcinka podzielonej przez $\sqrt{2}$:
\[ d_2 = \frac{L_2}{\sqrt{2}} \]
\[ d_2 = \frac{4.5}{\sqrt{2}} \]
\[ d_2 = \frac{4.5\sqrt{2}}{2} \]
\[ d_2 = \frac{9\sqrt{2}}{4} \ \text{cm} \]
Zadanie 3 (4 pkt)
ZadaDany jest trójkąt o bokach długości $15$ cm, $14$ cm i $13$ cm.
a) Określ, czy ten trójkąt jest ostrokątny, prostokątny czy rozwartokątny.
b) Znajdź długości wszystkich jego wysokości.nie
a) $\text{Trójkąt jest ostrokątny}$.
b) $\text{Długości wysokości wynoszą } h_{1}=11.2 \text{ cm, } h_{2}=12 \text{ cm i } h_{3}=\frac{168}{13} \text{ cm}$.
a) Aby określić rodzaj trójkąta, porównujemy sumę kwadratów dwóch krótszych boków z kwadratem najdłuższego boku. Oznaczmy boki jako $a=13 \ \text{cm}$, $b=14 \ \text{cm}$ i $c=15 \ \text{cm}$.
Kwadraty długości boków:
\[ a^2 = 13^2 = 169 \ \text{cm}^2 \]
\[ b^2 = 14^2 = 196 \ \text{cm}^2 \]
\[ c^2 = 15^2 = 225 \ \text{cm}^2 \]
Suma kwadratów dwóch krótszych boków:
\[ a^2 + b^2 = 169 + 196 = 365 \ \text{cm}^2 \]
Porównujemy sumę z kwadratem najdłuższego boku:
\[ 365 \ \text{cm}^2 > 225 \ \text{cm}^2 \]
Ponieważ $a^2 + b^2 > c^2$, trójkąt jest ostrokątny.
b) Aby znaleźć długości wysokości, najpierw obliczamy pole trójkąta za pomocą wzoru Herona.
Krok 1: Obliczamy półobwód $s$.
\[ s = \frac{a + b + c}{2} \]
\[ s = \frac{13 \ \text{cm} + 14 \ \text{cm} + 15 \ \text{cm}}{2} = \frac{42 \ \text{cm}}{2} = 21 \ \text{cm} \]
Krok 2: Obliczamy pole $A$ trójkąta.
\[ A = \sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)} \]
\[ A = \sqrt{21 \cdot (21-13) \cdot (21-14) \cdot (21-15)} \ \text{cm}^2 \]
\[ A = \sqrt{21 \cdot 8 \cdot 7 \cdot 6} \ \text{cm}^2 \]
\[ A = \sqrt{7056} \ \text{cm}^2 \]
\[ A = 84 \ \text{cm}^2 \]
Krok 3: Obliczamy długości wysokości ze wzoru $h = \frac{2A}{\text{podstawa}}$.
Wysokość $h_a$ opuszczona na bok $a=13 \ \text{cm}$:
\[ h_a = \frac{2 \cdot 84 \ \text{cm}^2}{13 \ \text{cm}} = \frac{168}{13} \ \text{cm} \]
Wysokość $h_b$ opuszczona na bok $b=14 \ \text{cm}$:
\[ h_b = \frac{2 \cdot 84 \ \text{cm}^2}{14 \ \text{cm}} = \frac{168}{14} \ \text{cm} = 12 \ \text{cm} \]
Wysokość $h_c$ opuszczona na bok $c=15 \ \text{cm}$:
\[ h_c = \frac{2 \cdot 84 \ \text{cm}^2}{15 \ \text{cm}} = \frac{168}{15} \ \text{cm} = \frac{56}{5} \ \text{cm} = 11.2 \ \text{cm} \]
Zadanie 4 (4 pkt)
W trójkącie $ABC$ boki mają długość: $|AB| = 16$ cm, $|BC| = |AC| = 10$ cm.
Oblicz:
a) wysokość $CD$ tego trójkąta,
b) długość środkowej $AE$,
c) długość odcinka $DE$.
a) Wysokość $CD$ tego trójkąta wynosi $6 \text{ cm}$.
b) Długość środkowej $AE$ jest równa $3\sqrt{17} \text{ cm}$.
c) Długość odcinka $DE$ wynosi $5 \text{ cm}$.
a) Obliczenie wysokości $CD$:
Punkt $D$ jest środkiem boku $AB$, ponieważ trójkąt $ABC$ jest równoramienny, a $CD$ jest wysokością opuszczoną na podstawę $AB$.
Stąd długość odcinka $AD$ wynosi:
\[ |AD| = \frac{1}{2} \cdot |AB| = \frac{1}{2} \cdot 16 \ \text{cm} = 8 \ \text{cm} \]
Korzystamy z twierdzenia Pitagorasa w trójkącie prostokątnym $ADC$:
\[ |AD|^2 + |CD|^2 = |AC|^2 \]
\[ 8^2 + |CD|^2 = 10^2 \]
\[ 64 + |CD|^2 = 100 \]
\[ |CD|^2 = 100 - 64 \]
\[ |CD|^2 = 36 \]
\[ |CD| = \sqrt{36} \]
\[ |CD| = 6 \ \text{cm} \]
b) Obliczenie długości środkowej $AE$:
Punkt $E$ jest środkiem boku $BC$. Długość odcinka $BE$ wynosi:
\[ |BE| = \frac{1}{2} \cdot |BC| = \frac{1}{2} \cdot 10 \ \text{cm} = 5 \ \text{cm} \]
Najpierw obliczamy $\cos(\angle B)$ w trójkącie $ABC$ z twierdzenia cosinusów:
\[ |AC|^2 = |AB|^2 + |BC|^2 - 2 \cdot |AB| \cdot |BC| \cdot \cos(\angle B) \]
\[ 10^2 = 16^2 + 10^2 - 2 \cdot 16 \cdot 10 \cdot \cos(\angle B) \]
\[ 100 = 256 + 100 - 320 \cdot \cos(\angle B) \]
\[ 0 = 256 - 320 \cdot \cos(\angle B) \]
\[ 320 \cdot \cos(\angle B) = 256 \]
\[ \cos(\angle B) = \frac{256}{320} = \frac{4}{5} \]
Następnie obliczamy długość środkowej $AE$ w trójkącie $ABE$ z twierdzenia cosinusów:
\[ |AE|^2 = |AB|^2 + |BE|^2 - 2 \cdot |AB| \cdot |BE| \cdot \cos(\angle B) \]
\[ |AE|^2 = 16^2 + 5^2 - 2 \cdot 16 \cdot 5 \cdot \frac{4}{5} \]
\[ |AE|^2 = 256 + 25 - 2 \cdot 16 \cdot 4 \]
\[ |AE|^2 = 281 - 128 \]
\[ |AE|^2 = 153 \]
\[ |AE| = \sqrt{153} \]
\[ |AE| = \sqrt{9 \cdot 17} = 3\sqrt{17} \ \text{cm} \]
c) Obliczenie długości odcinka $DE$:
Odcinek $DE$ łączy środki boków $AB$ (punkt $D$) i $BC$ (punkt $E$). Z twierdzenia o odcinku łączącym środki boków w trójkącie wynika, że jego długość jest równa połowie długości trzeciego boku, czyli $AC$.
\[ |DE| = \frac{1}{2} \cdot |AC| \]
\[ |DE| = \frac{1}{2} \cdot 10 \ \text{cm} \]
\[ |DE| = 5 \ \text{cm} \]
Zadanie 5 (3 pkt)
Oblicz długości środkowych trójkąta, którego boki mają długość: 10 cm, 13 cm, 13 cm.
Długości środkowych wynoszą $12 \text{ cm}$, $\frac{3}{2}\sqrt{41} \text{ cm}$ oraz $\frac{3}{2}\sqrt{41} \text{ cm}$.
Rozwiązanie zadania:
Oznaczenia:
$a = 13 \ \text{cm}$
$b = 13 \ \text{cm}$
$c = 10 \ \text{cm}$
Obliczenie długości środkowej $m_c$:
Środkowa $m_c$ jest poprowadzona do podstawy trójkąta równoramiennego, więc jest też jego wysokością.
Połowa długości podstawy $c$:
\[ \frac{c}{2} = \frac{10 \ \text{cm}}{2} = 5 \ \text{cm} \]
Z twierdzenia Pitagorasa w trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych $m_c$ i $c/2$ oraz przeciwprostokątnej $a$:
\[ m_c^2 + \left(\frac{c}{2}\right)^2 = a^2 \]
\[ m_c^2 + (5 \ \text{cm})^2 = (13 \ \text{cm})^2 \]
\[ m_c^2 + 25 \ \text{cm}^2 = 169 \ \text{cm}^2 \]
\[ m_c^2 = 169 \ \text{cm}^2 - 25 \ \text{cm}^2 \]
\[ m_c^2 = 144 \ \text{cm}^2 \]
\[ m_c = \sqrt{144 \ \text{cm}^2} \]
\[ m_c = 12 \ \text{cm} \]
Obliczenie długości środkowych $m_a$ i $m_b$:
Środkowe $m_a$ i $m_b$ mają równe długości, ponieważ są poprowadzone do równych ramion trójkąta równoramiennego.
Środek ciężkości $G$ dzieli środkową $m_c$ w stosunku $2:1$, licząc od wierzchołka $C$.
Niech $D$ będzie środkiem boku $c$. Wtedy $CD = m_c$.
Długość odcinka $GD$:
\[ GD = \frac{1}{3} m_c = \frac{1}{3} \cdot 12 \ \text{cm} = 4 \ \text{cm} \]
Rozważamy trójkąt $BDG$. Punkt $D$ jest środkiem boku $AB$. Odcinek $BD$ ma długość $c/2$.
\[ BD = \frac{c}{2} = \frac{10 \ \text{cm}}{2} = 5 \ \text{cm} \]
Trójkąt $BDG$ jest trójkątem prostokątnym, ponieważ $CD$ (czyli $m_c$) jest prostopadłe do $AB$. Zatem $GD$ jest prostopadłe do $BD$.
Z twierdzenia Pitagorasa w trójkącie $BDG$:
\[ BG^2 = BD^2 + GD^2 \]
\[ BG^2 = (5 \ \text{cm})^2 + (4 \ \text{cm})^2 \]
\[ BG^2 = 25 \ \text{cm}^2 + 16 \ \text{cm}^2 \]
\[ BG^2 = 41 \ \text{cm}^2 \]
\[ BG = \sqrt{41} \ \text{cm} \]
Środek ciężkości $G$ dzieli środkową $m_b$ w stosunku $2:1$, licząc od wierzchołka $B$. Zatem $BG = \frac{2}{3}m_b$.
\[ \frac{2}{3} m_b = \sqrt{41} \ \text{cm} \]
\[ m_b = \frac{3}{2} \sqrt{41} \ \text{cm} \]
Ponieważ $m_a = m_b$, to:
\[ m_a = \frac{3\sqrt{41}}{2} \ \text{cm} \]
Ostateczne długości środkowych to:
\[ m_c = 12 \ \text{cm} \]
\[ m_a = m_b = \frac{3\sqrt{41}}{2} \ \text{cm} \]
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Boki trójkąta $ABC$ są w stosunku $3 : 5 : 7$. Trójkąt utworzony przez środki jego boków ma obwód równy $30$ cm. Wyznacz długości boków trójkąta $ABC$.
Długości boków trójkąta $ABC$ wynoszą $12\text{ cm}$, $20\text{ cm}$ i $28\text{ cm}$.
Zadanie 2 (4 pkt)
Rozpatrz trójkąt prostokątny będący jednocześnie trójkątem równoramiennym. Wiadomo, że jego najkrótsza wysokość ma długość $4$ cm.
a) Oblicz długości jego boków.
b) Punkt $M$ znajduje się na przeciwprostokątnej tego trójkąta i dzieli ją w stosunku $1 : 3$. Wyznacz odległości punktu $M$ od przyprostokątnych.
a) Długości boków tego trójkąta wynoszą $4\sqrt{2}$ cm (przyprostokątne) i $8$ cm (przeciwprostokątna).
b) Odległości punktu $M$ od przyprostokątnych wynoszą $\sqrt{2}$ cm i $3\sqrt{2}$ cm.
Zadanie 3 (4 pkt)
Dany jest trójkąt o bokach długości $17$ cm, $15$ cm i $8$ cm.
a) Określ, czy ten trójkąt jest ostrokątny, prostokątny czy rozwartokątny.
b) Znajdź długości wszystkich jego wysokości.
a) $\text{Trójkąt jest prostokątny}$.
b) $\text{Długości wysokości wynoszą } h_{1}=\frac{120}{17} \text{ cm, } h_{2}=8 \text{ cm i } h_{3}=15 \text{ cm}$.
Zadanie 4 (4 pkt)
W trójkącie $ABC$ boki mają długość: $|AB| = 24$ cm, $|BC| = |AC| = 13$ cm.
Oblicz:
a) wysokość $CD$ tego trójkąta,
b) długość środkowej $AE$,
c) długość odcinka $DE$.
a) Wysokość $CD$ tego trójkąta wynosi $5 \text{ cm}$.
b) Długość środkowej $AE$ jest równa $\frac{\sqrt{1321}}{2} \text{ cm}$.
c) Długość odcinka $DE$ wynosi $6.5 \text{ cm}$.
Zadanie 5 (3 pkt)
Oblicz długości środkowych trójkąta, którego boki mają długość: 12 cm, 10 cm, 10 cm.
Długości środkowych wynoszą $8 \text{ cm}$, $\sqrt{97} \text{ cm}$ oraz $\sqrt{97} \text{ cm}$.
