29.9 Objętość figury przestrzennej. Objętość wielościanów
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Jedna z krawędzi prostopadłościanu ma długość $4 \ \text{cm}$, a stosunek długości dwóch pozostałych krawędzi jest równy $5:3$. Wiedząc, że pole powierzchni całkowitej tego prostopadłościanu wynosi $248 \ \text{cm}^2$, oblicz objętość prostopadłościanu.
Objętość prostopadłościanu wynosi $240 \ \text{cm}^3$.
Oznaczmy długości krawędzi prostopadłościanu jako $a, b, c$. Z treści zadania wiemy, że jedna z krawędzi ma długość $4 \ \text{cm}$. Załóżmy, że $c=4 \ \text{cm}$.
Stosunek długości dwóch pozostałych krawędzi wynosi $5:3$. Możemy więc zapisać ich długości jako $a=5x$ i $b=3x$ dla pewnej dodatniej wartości $x$.
Pole powierzchni całkowitej prostopadłościanu $P_c$ wynosi $248 \ \text{cm}^2$. Wzór na pole powierzchni całkowitej to:\[P_c = 2(ab + ac + bc)\]Podstawiamy znane wartości do wzoru:\[248 = 2((5x)(3x) + (5x)(4) + (3x)(4))\]\[248 = 2(15x^2 + 20x + 12x)\]\[248 = 2(15x^2 + 32x)\]Dzielimy obie strony równania przez 2:\[124 = 15x^2 + 32x\]Otrzymujemy równanie kwadratowe:\[15x^2 + 32x - 124 = 0\]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[\Delta = b^2 - 4ac = 32^2 - 4 \cdot 15 \cdot (-124) = 1024 + 7440 = 8464\]Obliczamy pierwiastek z wyróżnika:\[\sqrt{\Delta} = \sqrt{8464} = 92\]Obliczamy pierwiastki równania, pamiętając, że $x$ musi być dodatnie:\[x = \frac{-b + \sqrt{\Delta}}{2a} = \frac{-32 + 92}{2 \cdot 15} = \frac{60}{30} = 2\]Drugie rozwiązanie jest ujemne, więc je odrzucamy.
Teraz możemy obliczyć długości krawędzi $a$ i $b$:\[a = 5x = 5 \cdot 2 = 10 \ \text{cm}\]\[b = 3x = 3 \cdot 2 = 6 \ \text{cm}\]Długości krawędzi prostopadłościanu to $10 \ \text{cm}$, $6 \ \text{cm}$ i $4 \ \text{cm}$.
Na koniec obliczamy objętość $V$ prostopadłościanu:\[V = a \cdot b \cdot c\]\[V = 10 \cdot 6 \cdot 4 = 240 \ \text{cm}^3\]
Zadanie 2 (3 pkt)
W graniastosłupie prawidłowym trójkątnym pole powierzchni bocznej jest równe sumie pól obu podstaw. Objętość graniastosłupa wynosi $8 \ \text{dm}^3$. Oblicz długość krawędzi podstawy i wysokość graniastosłupa.
Długość krawędzi podstawy wynosi $4 \ \text{dm}$, a wysokość graniastosłupa wynosi $\frac{2\sqrt{3}}{3} \ \text{dm}$.
Oznaczmy przez $a$ długość krawędzi podstawy, a przez $H$ wysokość graniastosłupa. Pole podstawy, która jest trójkątem równobocznym, wynosi $P_p = \frac{a^2\sqrt{3}}{4}$. Pole powierzchni bocznej to $P_b = 3aH$. Objętość graniastosłupa dana jest wzorem $V = P_p \cdot H$.
Zgodnie z treścią zadania, pole powierzchni bocznej jest równe sumie pól obu podstaw:\[P_b = 2P_p\]\[3aH = 2 \cdot \frac{a^2\sqrt{3}}{4}\]\[3aH = \frac{a^2\sqrt{3}}{2}\]Z tej równości wyznaczamy $H$ w zależności od $a$:\[H = \frac{a^2\sqrt{3}}{2 \cdot 3a} = \frac{a\sqrt{3}}{6}\]Objętość graniastosłupa wynosi $8 \ \text{dm}^3$:\[V = P_p \cdot H = 8\]\[\frac{a^2\sqrt{3}}{4} \cdot H = 8\]Podstawiamy wyrażenie na $H$ do wzoru na objętość:\[\frac{a^2\sqrt{3}}{4} \cdot \frac{a\sqrt{3}}{6} = 8\]\[\frac{3a^3}{24} = 8\]\[\frac{a^3}{8} = 8\]\[a^3 = 64\]\[a = 4 \ \text{dm}\]Znając $a$, obliczamy wysokość $H$:\[H = \frac{a\sqrt{3}}{6} = \frac{4\sqrt{3}}{6} = \frac{2\sqrt{3}}{3} \ \text{dm}\]
Zadanie 3 (3 pkt)
Podstawą graniastosłupa prostego jest równoległobok, którego przekątne mają długość $10$ cm, $16$ cm i przecinają się pod kątem $60^\circ$. Dłuższa przekątna graniastosłupa ma długość $20$ cm. Oblicz objętość tego graniastosłupa.
Objętość graniastosłupa wynosi $480\sqrt{3} \ \text{cm}^3$.
Objętość graniastosłupa $V$ obliczamy ze wzoru $V = P_p \cdot H$, gdzie $P_p$ to pole podstawy, a $H$ to wysokość graniastosłupa.
Najpierw obliczamy pole podstawy, czyli pole równoległoboku. Możemy je obliczyć, korzystając ze wzoru na pole czworokąta z wykorzystaniem jego przekątnych $d_1$, $d_2$ i kąta $\alpha$ między nimi:\[P_p = \frac{1}{2} d_1 d_2 \sin \alpha\]Podstawiamy dane: $d_1 = 10$ cm, $d_2 = 16$ cm, $\alpha = 60^\circ$.\[P_p = \frac{1}{2} \cdot 10 \cdot 16 \cdot \sin 60^\circ\]Wiemy, że $\sin 60^\circ = \frac{\sqrt{3}}{2}$, więc:\[P_p = \frac{1}{2} \cdot 10 \cdot 16 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = 5 \cdot 16 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = 40\sqrt{3} \ \text{cm}^2\]Następnie obliczamy wysokość graniastosłupa $H$. Graniastosłup jest prosty, więc jego wysokość, dłuższa przekątna podstawy ($d_2 = 16$ cm) i dłuższa przekątna graniastosłupa ($D = 20$ cm) tworzą trójkąt prostokątny. Z twierdzenia Pitagorasa mamy:\[H^2 + d_2^2 = D^2\]\[H^2 + 16^2 = 20^2\]\[H^2 + 256 = 400\]\[H^2 = 400 - 256\]\[H^2 = 144\]\[H = \sqrt{144} = 12 \ \text{cm}\]Teraz możemy obliczyć objętość graniastosłupa:\[V = P_p \cdot H = 40\sqrt{3} \ \text{cm}^2 \cdot 12 \ \text{cm} = 480\sqrt{3} \ \text{cm}^3\]
Zadanie 4 (4 pkt)
Podstawą ostrosłupa jest prostokąt, którego pole jest równe $25 \text{ dm}^2$. Przekątne tego prostokąta tworzą kąt $30^\circ$. Oblicz objętość ostrosłupa, wiedząc, że wszystkie jego krawędzie boczne mają długość $13 \text{ dm}$.
Objętość ostrosłupa wynosi $100 \text{ dm}^3$.
Objętość ostrosłupa $V$ wyraża się wzorem $V = \frac{1}{3} P_p H$, gdzie $P_p$ to pole podstawy, a $H$ to wysokość ostrosłupa. Z treści zadania wiemy, że $P_p = 25 \text{ dm}^2$.
Aby obliczyć wysokość ostrosłupa, najpierw musimy wyznaczyć długość przekątnej podstawy. Pole prostokąta można wyrazić za pomocą wzoru na pole czworokąta, wykorzystującego długość przekątnych $d$ i kąt $\alpha$ między nimi: $P_p = \frac{1}{2} d^2 \sin\alpha$. Podstawiając dane wartości, otrzymujemy:\[25 = \frac{1}{2} d^2 \sin(30^\circ)\]Ponieważ $\sin(30^\circ) = \frac{1}{2}$, równanie przyjmuje postać:\[25 = \frac{1}{2} d^2 \cdot \frac{1}{2}\]\[25 = \frac{d^2}{4}\]\[d^2 = 100\]\[d = 10 \text{ dm}\]Ponieważ wszystkie krawędzie boczne ostrosłupa są równe, spodek wysokości ostrosłupa znajduje się w punkcie przecięcia przekątnych podstawy. Wysokość ostrosłupa $H$, połowa przekątnej podstawy $\frac{d}{2}$ oraz krawędź boczna $l$ tworzą trójkąt prostokątny. Znamy długość krawędzi bocznej $l = 13 \text{ dm}$ oraz połowę długości przekątnej $\frac{d}{2} = \frac{10}{2} = 5 \text{ dm}$.
Korzystając z twierdzenia Pitagorasa, możemy obliczyć wysokość $H$:\[H^2 + (\frac{d}{2})^2 = l^2\]\[H^2 + 5^2 = 13^2\]\[H^2 + 25 = 169\]\[H^2 = 144\]\[H = 12 \text{ dm}\]Teraz możemy obliczyć objętość ostrosłupa:\[V = \frac{1}{3} P_p H = \frac{1}{3} \cdot 25 \text{ dm}^2 \cdot 12 \text{ dm} = 25 \cdot 4 \text{ dm}^3 = 100 \text{ dm}^3\]
Zadanie 5 (3 pkt)
Podstawą ostrosłupa jest trójkąt prostokątny, którego jedna przyprostokątna jest dłuższa od drugiej o $6 \ \text{cm}$. Wszystkie krawędzie boczne ostrosłupa są nachylone do płaszczyzny podstawy pod kątem $45^\circ$. Wiedząc, że wysokość ostrosłupa ma $15 \ \text{cm}$, oblicz:
a) długości krawędzi podstawy,
b) objętość tego ostrosłupa.
a) Długości krawędzi podstawy wynoszą $18 \ \text{cm}$, $24 \ \text{cm}$ i $30 \ \text{cm}$.
b) Objętość ostrosłupa wynosi $1080 \ \text{cm}^3$.
Oznaczmy długości przyprostokątnych podstawy jako $a$ i $b$, a przeciwprostokątnej jako $c$. Z treści zadania wiemy, że $b = a + 6$.
Ponieważ wszystkie krawędzie boczne są nachylone pod tym samym kątem do podstawy, spodek wysokości ostrosłupa jest środkiem okręgu opisanego na podstawie. Dla trójkąta prostokątnego, jest to środek przeciwprostokątnej. Promień $R$ tego okręgu to $R = \frac{c}{2}$.
Z trójkąta prostokątnego utworzonego przez wysokość $H$, promień $R$ i krawędź boczną, przy kącie $45^\circ$ między krawędzią boczną a podstawą, mamy $\tan(45^\circ) = \frac{H}{R}$, co prowadzi do $H = R$.
Podano, że $H = 15 \ \text{cm}$, więc $R = 15 \ \text{cm}$.
Długość przeciwprostokątnej $c$ wynosi:\[c = 2R = 2 \cdot 15 \ \text{cm} = 30 \ \text{cm}\]a) Obliczanie długości krawędzi podstawy.
Stosujemy twierdzenie Pitagorasa dla podstawy: $a^2 + b^2 = c^2$.\[a^2 + (a+6)^2 = 30^2\]\[a^2 + a^2 + 12a + 36 = 900\]\[2a^2 + 12a - 864 = 0\]Dzielimy równanie przez 2:\[a^2 + 6a - 432 = 0\]Rozwiązujemy równanie kwadratowe. Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[\Delta = 6^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-432) = 36 + 1728 = 1764\]\[\sqrt{\Delta} = \sqrt{1764} = 42\]Obliczamy pierwiastki:\[a_1 = \frac{-6 - 42}{2} = -24\]\[a_2 = \frac{-6 + 42}{2} = 18\]Odrzucamy rozwiązanie ujemne, więc $a = 18 \ \text{cm}$.
Druga przyprostokątna ma długość $b = a + 6 = 18 + 6 = 24 \ \text{cm}$.
Krawędzie podstawy mają długości $18 \ \text{cm}$, $24 \ \text{cm}$ i $30 \ \text{cm}$.
b) Obliczanie objętości ostrosłupa.
Objętość $V$ liczymy ze wzoru $V = \frac{1}{3} P_p \cdot H$.
Pole podstawy $P_p$ wynosi:\[P_p = \frac{1}{2} a \cdot b = \frac{1}{2} \cdot 18 \ \text{cm} \cdot 24 \ \text{cm} = 216 \ \text{cm}^2\]Objętość ostrosłupa:\[V = \frac{1}{3} \cdot 216 \ \text{cm}^2 \cdot 15 \ \text{cm} = 72 \cdot 15 \ \text{cm}^3 = 1080 \ \text{cm}^3\]
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Jedna z krawędzi prostopadłościanu ma długość $10 \ \text{cm}$, a stosunek długości dwóch pozostałych krawędzi jest równy $4:1$. Wiedząc, że pole powierzchni całkowitej tego prostopadłościanu wynosi $372 \ \text{cm}^2$, oblicz objętość prostopadłościanu.
Objętość prostopadłościanu wynosi $360 \ \text{cm}^3$.
Zadanie 2 (3 pkt)
W graniastosłupie prawidłowym trójkątnym pole powierzchni bocznej jest trzy razy większe od pola jednej podstawy. Objętość graniastosłupa wynosi $1,5 \ \text{dm}^3$. Oblicz długość krawędzi podstawy i wysokość graniastosłupa.
Długość krawędzi podstawy wynosi $2 \ \text{dm}$, a wysokość graniastosłupa wynosi $\frac{\sqrt{3}}{2} \ \text{dm}$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Podstawą graniastosłupa prostego jest równoległobok, którego przekątne mają długość $18$ cm, $20$ cm i przecinają się pod kątem $30^\circ$. Dłuższa przekątna graniastosłupa ma długość $25$ cm. Oblicz objętość tego graniastosłupa.
Objętość graniastosłupa wynosi $1350 \ \text{cm}^3$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Podstawą ostrosłupa jest prostokąt, którego pole jest równe $64 \text{ dm}^2$. Przekątne tego prostokąta tworzą kąt $30^\circ$. Oblicz objętość ostrosłupa, wiedząc, że wszystkie jego krawędzie boczne mają długość $17 \text{ dm}$.
Objętość ostrosłupa wynosi $320 \text{ dm}^3$.
Zadanie 5 (3 pkt)
Podstawą ostrosłupa jest trójkąt prostokątny, którego jedna przyprostokątna jest dłuższa od drugiej o $7 \ \text{cm}$. Wszystkie krawędzie boczne ostrosłupa są nachylone do płaszczyzny podstawy pod kątem $45^\circ$. Wiedząc, że wysokość ostrosłupa ma $8,5 \ \text{cm}$, oblicz:
a) długości krawędzi podstawy,
b) objętość tego ostrosłupa.
a) Długości krawędzi podstawy wynoszą $8 \ \text{cm}$, $15 \ \text{cm}$ i $17 \ \text{cm}$.
b) Objętość ostrosłupa wynosi $170 \ \text{cm}^3$.
