18.7 Ciąg arytmetyczny i ciąg geometryczny – zadania różne
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Ciąg $(x, y, 9)$ jest ciągiem arytmetycznym, a ciąg $(9, x, y)$ jest ciągiem geometrycznym. Oblicz x, y.
Istnieją dwie pary wartości dla $x$ i $y$: $x = -4.5, y = 2.25$ oraz $x = 9, y = 9$.
Zgodnie z własnością ciągu arytmetycznego, dla ciągu $(x, y, 9)$ zachodzi:\[ 2y = x + 9 \]Zgodnie z własnością ciągu geometrycznego, dla ciągu $(9, x, y)$ zachodzi:\[ x^2 = 9y \]Mamy zatem układ równań:\[ \begin{cases} x + 9 = 2y \\ x^2 = 9y \end{cases} \]Pomnożymy pierwsze równanie przez $4.5$ by podstawić $9y$ do drugiego:\[ 4.5(x + 9) = 9y \]\[ 4.5x + 40.5 = 9y \]Podstawiamy $9y$ do drugiego równania:\[ x^2 = 4.5x + 40.5 \]Przemnażamy równanie przez $2$ aby pozbyć się ułamków:\[ 2x^2 = 9x + 81 \]Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę, aby otrzymać równanie kwadratowe:\[ 2x^2 - 9x - 81 = 0 \]Obliczamy wyróżnik $\Delta$ (deltę):\[ \Delta = (-9)^2 - 4 \cdot 2 \cdot (-81) \]\[ \Delta = 81 + 648 \]\[ \Delta = 729 \]Obliczamy pierwiastek z $\Delta$:\[ \sqrt{\Delta} = \sqrt{729} = 27 \]Obliczamy wartości dla $x$:\[ x_1 = \frac{-(-9) - 27}{2 \cdot 2} = \frac{9 - 27}{4} = \frac{-18}{4} = -4.5 \]\[ x_2 = \frac{-(-9) + 27}{2 \cdot 2} = \frac{9 + 27}{4} = \frac{36}{4} = 9 \]Teraz obliczamy odpowiadające wartości dla $y$ korzystając z równania $y = \frac{x+9}{2}$:
Pierwsza para rozwiązań:\[ \text{Dla } x_1 = -4.5 \]\[ y_1 = \frac{-4.5 + 9}{2} = \frac{4.5}{2} = 2.25 \]Sprawdzenie dla $(x,y) = (-4.5, 2.25)$: Ciąg arytmetyczny $(-4.5, 2.25, 9)$ ma stałą różnicę $6.75$. Ciąg geometryczny $(9, -4.5, 2.25)$ ma stały iloraz $-\frac{1}{2}$. Obie własności są spełnione.
Druga para rozwiązań:\[ \text{Dla } x_2 = 9 \]\[ y_2 = \frac{9 + 9}{2} = \frac{18}{2} = 9 \]Sprawdzenie dla $(x,y) = (9,9)$: Ciąg arytmetyczny $(9, 9, 9)$ ma stałą różnicę $0$. Ciąg geometryczny $(9, 9, 9)$ ma stały iloraz $1$. Obie własności są spełnione.
Zatem, istnieją dwie pary wartości $(x, y)$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Trzy liczby, których suma jest równa 45, tworzą rosnący ciąg arytmetyczny. Jeśli liczbę środkową zmniejszymy o 3, to otrzymamy ciąg geometryczny. Wyznacz ciąg arytmetyczny.
Ostatecznie ciąg arytmetyczny to $6, 15, 24$.
Niech liczby tworzące ciąg arytmetyczny to $a_1 = x - r$, $a_2 = x$, $a_3 = x + r$, gdzie $r$ jest różnicą ciągu arytmetycznego.
Zgodnie z treścią zadania, suma tych liczb wynosi 45:\[ (x - r) + x + (x + r) = 45 \]\[ 3x = 45 \]\[ x = \frac{45}{3} \]\[ x = 15 \]Po zmniejszeniu liczby środkowej o 3, otrzymujemy ciąg geometryczny: $x - r$, $x - 3$, $x + r$.
Warunek na ciąg geometryczny to $b^2 = a \cdot c$.
Zatem:\[ (x - 3)^2 = (x - r)(x + r) \]Podstawiamy obliczoną wartość $x = 15$:\[ (15 - 3)^2 = (15 - r)(15 + r) \]\[ 12^2 = 15^2 - r^2 \]\[ 144 = 225 - r^2 \]Przenosimy $r^2$ na jedną stronę, a stałe na drugą:\[ r^2 = 225 - 144 \]\[ r^2 = 81 \]Obliczamy $r$:\[ r = \sqrt{81} \quad \text{lub} \quad r = -\sqrt{81} \]\[ r = 9 \quad \text{lub} \quad r = -9 \]Ponieważ ciąg arytmetyczny jest rosnący, różnica $r$ musi być dodatnia.
Zatem przyjmujemy $r = 9$.
Teraz obliczamy poszczególne wyrazy ciągu arytmetycznego:
Pierwszy wyraz:\[ a_1 = x - r = 15 - 9 = 6 \]Drugi wyraz:\[ a_2 = x = 15 \]Trzeci wyraz:\[ a_3 = x + r = 15 + 9 = 24 \]Ciąg arytmetyczny to $6, 15, 24$.
Sprawdzenie warunku dla ciągu geometrycznego:
Ciąg po zmianie to $6, (15-3), 24$, czyli $6, 12, 24$.
Sprawdzamy warunek $b^2 = a \cdot c$:\[ 12^2 = 144 \]\[ 6 \cdot 24 = 144 \]Warunek jest spełniony.
Zadanie 3 (4 pkt)
Trzeci, czwarty i piąty wyraz nieskończonego ciągu geometrycznego ($a_n$) są odpowiednio pierwszym, drugim i czwartym wyrazem ciągu arytmetycznego o różnicy 3. Wyznacz ciąg geometryczny. Oblicz sumę ośmiu początkowych wyrazów tego ciągu.
Ciąg geometryczny dany jest wzorem $a_n = \frac{3}{4} \cdot 2^{n-1}$, a suma ośmiu początkowych wyrazów tego ciągu wynosi $S_8 = 191.25$.
Oznaczmy ciąg geometryczny jako $(a_n)$ z pierwszym wyrazem $a_1$ i ilorazem $q$. Ciąg arytmetyczny oznaczmy jako $(b_n)$ z pierwszym wyrazem $b_1$ i różnicą $r=3$.
Wzory na $n$-ty wyraz ciągu geometrycznego i arytmetycznego to:
Ciąg geometryczny:\[a_n = a_1 \cdot q^{n-1}\]Ciąg arytmetyczny:\[b_n = b_1 + (n-1)r\]Zgodnie z treścią zadania, mamy następujące zależności:\[a_3 = b_1\]\[a_4 = b_2\]\[a_5 = b_4\]Podstawiamy wzory na $n$-ty wyraz do powyższych równości, pamiętając, że różnica ciągu arytmetycznego $r=3$:\[a_1 \cdot q^2 = b_1\]\[a_1 \cdot q^3 = b_1 + 3\]\[a_1 \cdot q^4 = b_1 + 9\]Podstawiamy $b_1 = a_1 \cdot q^2$ do drugiego i trzeciego równania:\[a_1 \cdot q^3 = a_1 \cdot q^2 + 3\]\[a_1 \cdot q^4 = a_1 \cdot q^2 + 9\]Przekształcamy równania:\[a_1 \cdot q^3 - a_1 \cdot q^2 = 3\]\[a_1 \cdot q^2 \cdot (q - 1) = 3 \quad (*_1)\]oraz\[a_1 \cdot q^4 - a_1 \cdot q^2 = 9\]\[a_1 \cdot q^2 \cdot (q^2 - 1) = 9\]Rozkładamy $q^2 - 1$ na $(q-1)(q+1)$:\[a_1 \cdot q^2 \cdot (q - 1) \cdot (q + 1) = 9 \quad (*_2)\]Podstawiamy równanie $(*_1)$ do równania $(*_2)$:\[3 \cdot (q + 1) = 9\]\[q + 1 = 3\]\[q = 2\]Podstawiamy wartość $q=2$ do równania $(*_1)$:\[a_1 \cdot 2^2 \cdot (2 - 1) = 3\]\[a_1 \cdot 4 \cdot 1 = 3\]\[4 \cdot a_1 = 3\]\[a_1 = \frac{3}{4}\]Zatem ciąg geometryczny ma pierwszy wyraz $a_1 = \frac{3}{4}$ i iloraz $q = 2$. Jego wzór ogólny to:\[a_n = \frac{3}{4} \cdot 2^{n-1}\]Obliczamy sumę ośmiu początkowych wyrazów tego ciągu geometrycznego. Wzór na sumę $n$ początkowych wyrazów ciągu geometrycznego to:\[S_n = a_1 \cdot \frac{1-q^n}{1-q}\]Dla $n=8$, $a_1=\frac{3}{4}$ i $q=2$:\[S_8 = \frac{3}{4} \cdot \frac{1-2^8}{1-2}\]\[S_8 = \frac{3}{4} \cdot \frac{1-256}{-1}\]\[S_8 = \frac{3}{4} \cdot \frac{-255}{-1}\]\[S_8 = \frac{3}{4} \cdot 255\]\[S_8 = \frac{765}{4}\]\[S_8 = 191.25\]
Zadanie 4 (5 pkt)
Pierwszy, czwarty i trzynasty wyraz nieskończonego rosnącego ciągu arytmetycznego ($a_n$), w podanej kolejności, są trzema początkowymi wyrazami nieskończonego ciągu geometrycznego ($b_n$). Wiedząc, że ich suma jest równa 78, wyznacz wyraz ogólny ciągu ($a_n$) oraz wyraz ogólny ciągu ($b_n$).
Wyraz ogólny ciągu arytmetycznego wynosi $a_n = 4n + 2$.
Wyraz ogólny ciągu geometrycznego wynosi $b_n = 6 \cdot 3^{n-1}$.
Zgodnie z treścią zadania, wyrazy ciągu arytmetycznego $a_1$, $a_4$ i $a_{13}$ tworzą początkowe wyrazy ciągu geometrycznego $b_n$.
Wyrazy ciągu arytmetycznego można zapisać jako:\[a_1\]\[a_4 = a_1 + 3r\]\[a_{13} = a_1 + 12r\]Suma tych wyrazów wynosi 78:\[a_1 + (a_1 + 3r) + (a_1 + 12r) = 78\]\[3a_1 + 15r = 78\]Dzieląc przez 3, otrzymujemy:\[a_1 + 5r = 26\]Stąd wyznaczamy $a_1$:\[a_1 = 26 - 5r\]Wyrazy ciągu geometrycznego spełniają zależność: $(b_2)^2 = b_1 \cdot b_3$.
Podstawiamy wyrażenia z ciągu arytmetycznego:\[(a_1 + 3r)^2 = a_1 \cdot (a_1 + 12r)\]Podstawiamy wyznaczone $a_1 = 26 - 5r$:\[((26 - 5r) + 3r)^2 = (26 - 5r) \cdot ((26 - 5r) + 12r)\]\[(26 - 2r)^2 = (26 - 5r) \cdot (26 + 7r)\]Rozwijamy obie strony równania:\[676 - 104r + 4r^2 = 676 + 182r - 130r - 35r^2\]\[676 - 104r + 4r^2 = 676 + 52r - 35r^2\]Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę i porządkujemy:\[4r^2 + 35r^2 - 104r - 52r + 676 - 676 = 0\]\[39r^2 - 156r = 0\]Wyłączamy wspólny czynnik $39r$:\[39r(r - 4) = 0\]Rozwiązaniami tego równania są $r = 0$ lub $r = 4$.
Ponieważ ciąg arytmetyczny jest rosnący, różnica $r$ musi być większa od zera ($r > 0$).
Dlatego:\[r = 4\]Obliczamy pierwszy wyraz ciągu arytmetycznego $a_1$:\[a_1 = 26 - 5 \cdot 4 = 26 - 20 = 6\]Wyrazy ciągu geometrycznego są równe:\[b_1 = a_1 = 6\]\[b_2 = a_1 + 3r = 6 + 3 \cdot 4 = 6 + 12 = 18\]\[b_3 = a_1 + 12r = 6 + 12 \cdot 4 = 6 + 48 = 54\]Obliczamy wyraz ogólny ciągu arytmetycznego $a_n$ ze wzoru $a_n = a_1 + (n-1)r$:\[a_n = 6 + (n-1) \cdot 4\]\[a_n = 6 + 4n - 4\]\[a_n = 4n + 2\]Obliczamy iloraz ciągu geometrycznego $q$ ze wzoru $q = \frac{b_2}{b_1}$:\[q = \frac{18}{6} = 3\]Obliczamy wyraz ogólny ciągu geometrycznego $b_n$ ze wzoru $b_n = b_1 \cdot q^{n-1}$:\[b_n = 6 \cdot 3^{n-1}\]
Zadanie 5 (5 pkt)
W nieskończonym ciągu arytmetycznym $(a_n)$, wyraz dwunasty jest o 18 mniejszy od wyrazu trzeciego. Średnia arytmetyczna wyrazu czwartego, szóstego i jedenastego jest równa 10.
a) Wyznacz ciąg $(a_n)$.
b) Wiedząc dodatkowo, że dla pewnej liczby naturalnej dodatniej k liczby $a_k, a_{k+2}, a_{k+3}$ są w danej kolejności trzema początkowymi wyrazami nieskończonego ciągu geometrycznego $(b_n)$, oblicz sumę pięciu początkowych wyrazów ciągu $(b_n)$.
a) Ciąg arytmetyczny $(a_n)$ to $a_n = 24 - 2n$.
b) Suma pięciu początkowych wyrazów ciągu $(b_n)$ wynosi $S_5 = 15.5$.
a) Obliczenie różnicy $r$ i pierwszego wyrazy $a_1$ ciągu arytmetycznego $(a_n)$:
Z warunku, że wyraz dwunasty jest o 18 mniejszy od wyrazu trzeciego: \[ a_{12} = a_3 - 18 \]Używając wzoru na $n$-ty wyraz ciągu arytmetycznego $a_n = a_1 + (n-1)r$: \[ a_1 + 11r = a_1 + 2r - 18 \]\[ 9r = -18 \]\[ r = -2 \]Z warunku, że średnia arytmetyczna wyrazu czwartego, szóstego i jedenastego jest równa 10: \[ \frac{a_4 + a_6 + a_{11}}{3} = 10 \]\[ a_4 + a_6 + a_{11} = 30 \]Podstawiając wzory na wyrazy: \[ (a_1 + 3r) + (a_1 + 5r) + (a_1 + 10r) = 30 \]\[ 3a_1 + 18r = 30 \]Dzieląc przez 3: \[ a_1 + 6r = 10 \]Podstawiamy $r = -2$: \[ a_1 + 6 \cdot (-2) = 10 \]\[ a_1 - 12 = 10 \]\[ a_1 = 22 \]Zatem ciąg arytmetyczny $(a_n)$ to $a_n = 22 + (n-1)(-2) = 24 - 2n$.
b) Obliczenie sumy pięciu początkowych wyrazów ciągu geometrycznego $(b_n)$:
Wyrazy $a_k, a_{k+2}, a_{k+3}$ tworzą ciąg geometryczny $(b_n)$.
Warunek na ciąg geometryczny to $b_2^2 = b_1 \cdot b_3$, czyli: \[ (a_{k+2})^2 = a_k \cdot a_{k+3} \]Wyznaczamy wyrazy ciągu arytmetycznego w zależności od $k$: \[ a_k = 24 - 2k \]\[ a_{k+2} = 24 - 2(k+2) = 24 - 2k - 4 = 20 - 2k \]\[ a_{k+3} = 24 - 2(k+3) = 24 - 2k - 6 = 18 - 2k \]Podstawiamy do warunku na ciąg geometryczny: \[ (20 - 2k)^2 = (24 - 2k) \cdot (18 - 2k) \]Wyciągamy 2 przed nawias z każdego czynnika: \[ (2(10 - k))^2 = 2(12 - k) \cdot 2(9 - k) \]\[ 4(10 - k)^2 = 4(12 - k)(9 - k) \]Dzielimy przez 4: \[ (10 - k)^2 = (12 - k)(9 - k) \]Rozwijamy równanie: \[ 100 - 20k + k^2 = 108 - 12k - 9k + k^2 \]\[ 100 - 20k + k^2 = 108 - 21k + k^2 \]Odejmujemy $k^2$ od obu stron i porządkujemy: \[ -20k + 21k = 108 - 100 \]\[ k = 8 \]Teraz obliczamy trzy początkowe wyrazy ciągu geometrycznego $(b_n)$:
Pierwszy wyraz $b_1 = a_k = a_8$: \[ b_1 = a_8 = 24 - 2 \cdot 8 = 24 - 16 = 8 \]Drugi wyraz $b_2 = a_{k+2} = a_{10}$: \[ b_2 = a_{10} = 24 - 2 \cdot 10 = 24 - 20 = 4 \]Trzeci wyraz $b_3 = a_{k+3} = a_{11}$: \[ b_3 = a_{11} = 24 - 2 \cdot 11 = 24 - 22 = 2 \]Iloraz ciągu geometrycznego $q$: \[ q = \frac{b_2}{b_1} = \frac{4}{8} = \frac{1}{2} \]Suma pięciu początkowych wyrazów ciągu geometrycznego $S_5$:
Korzystamy ze wzoru $S_n = b_1 \frac{1 - q^n}{1 - q}$: \[ S_5 = 8 \cdot \frac{1 - (\frac{1}{2})^5}{1 - \frac{1}{2}} \]\[ S_5 = 8 \cdot \frac{1 - \frac{1}{32}}{\frac{1}{2}} \]\[ S_5 = 8 \cdot \frac{\frac{31}{32}}{\frac{1}{2}} \]\[ S_5 = 8 \cdot \frac{31}{32} \cdot 2 \]\[ S_5 = \frac{31 \cdot 16}{32} \]\[ S_5 = \frac{31}{2} = 15.5 \]
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Ciąg $(x, y, 1)$ jest ciągiem arytmetycznym, a ciąg $(1, x, y)$ jest ciągiem geometrycznym. Oblicz x, y.
Istnieją dwie pary wartości dla $x$ i $y$: $x = -0.5, y = 0.25$ oraz $x = 1, y = 1$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Trzy liczby, których suma jest równa 60, tworzą rosnący ciąg arytmetyczny. Jeśli liczbę środkową zmniejszymy o 4, to otrzymamy ciąg geometryczny. Wyznacz ciąg arytmetyczny.
Ostatecznie ciąg arytmetyczny to $8, 20, 32$.
Zadanie 3 (4 pkt)
Trzeci, czwarty i piąty wyraz nieskończonego ciągu geometrycznego ($a_n$) są odpowiednio pierwszym, drugim i czwartym wyrazem ciągu arytmetycznego o różnicy 5. Wyznacz ciąg geometryczny. Oblicz sumę dziewięciu początkowych wyrazów tego ciągu.
Ciąg geometryczny dany jest wzorem $a_n = \frac{5}{4} \cdot 2^{n-1}$, a suma dziewięciu początkowych wyrazów tego ciągu wynosi $S_9 = 638.75$.
Zadanie 4 (5 pkt)
Pierwszy, czwarty i trzynasty wyraz nieskończonego rosnącego ciągu arytmetycznego ($a_n$), w podanej kolejności, są trzema początkowymi wyrazami nieskończonego ciągu geometrycznego ($b_n$). Wiedząc, że ich suma jest równa 117, wyznacz wyraz ogólny ciągu ($a_n$) oraz wyraz ogólny ciągu ($b_n$).
Wyraz ogólny ciągu arytmetycznego wynosi $a_n = 6n + 3$.
Wyraz ogólny ciągu geometrycznego wynosi $b_n = 3^{n+1}$.
Zadanie 5 (5 pkt)
W nieskończonym ciągu arytmetycznym $(a_n)$, wyraz dwunasty jest o 12 mniejszy od wyrazu trzeciego. Średnia arytmetyczna wyrazu czwartego, szóstego i jedenastego jest równa 8.a) Wyznacz ciąg $(a_n)$.b) Wiedząc dodatkowo, że dla pewnej liczby naturalnej dodatniej k liczby $a_k, a_{k+2}, a_{k+3}$ są w danej kolejności trzema początkowymi wyrazami nieskończonego ciągu geometrycznego $(b_n)$, oblicz sumę pięciu początkowych wyrazów ciągu $(b_n)$.
a) Ciąg arytmetyczny $(a_n)$ to $a_n = \frac{52}{3} - \frac{4}{3}n$.
b) Suma pięciu początkowych wyrazów ciągu $(b_n)$ wynosi $S_5 = \frac{31}{3}$.
