18.1 Określenie ciągu. Sposoby opisywania ciągów
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (3 pkt)
Nieskończony ciąg $(a_n)$ jest określony za pomocą wyrazu ogólnego. Podaj pięć początkowych wyrazów tego ciągu.
a) $a_n = -n^2 + 5n$
b) $a_n = \frac{n+3}{7n-2}$
c) $a_n = (-1)^n \cdot n+4.$
a) Pięć początkowych wyrazów ciągu to $4, 6, 6, 4, 0$.
b) Pięć początkowych wyrazów ciągu to $\frac{4}{5}, \frac{5}{12}, \frac{6}{19}, \frac{7}{26}, \frac{8}{33}$.
c) Pięć początkowych wyrazów ciągu to $3, 6, 1, 8, -1$.
a) Obliczenie pięciu początkowych wyrazów ciągu $a_n = -n^2 + 5n$: Dla $n=1$:\[a_1 = -(1)^2 + 5 \cdot 1\]\[a_1 = -1 + 5\]\[a_1 = 4\]Dla $n=2$:\[a_2 = -(2)^2 + 5 \cdot 2\]\[a_2 = -4 + 10\]\[a_2 = 6\]Dla $n=3$:\[a_3 = -(3)^2 + 5 \cdot 3\]\[a_3 = -9 + 15\]\[a_3 = 6\]Dla $n=4$:\[a_4 = -(4)^2 + 5 \cdot 4\]\[a_4 = -16 + 20\]\[a_4 = 4\]Dla $n=5$:\[a_5 = -(5)^2 + 5 \cdot 5\]\[a_5 = -25 + 25\]\[a_5 = 0\]b) Obliczenie pięciu początkowych wyrazów ciągu $a_n = \frac{n+3}{7n-2}$: Dla $n=1$:\[a_1 = \frac{1+3}{7 \cdot 1 - 2}\]\[a_1 = \frac{4}{7 - 2}\]\[a_1 = \frac{4}{5}\]Dla $n=2$:\[a_2 = \frac{2+3}{7 \cdot 2 - 2}\]\[a_2 = \frac{5}{14 - 2}\]\[a_2 = \frac{5}{12}\]Dla $n=3$:\[a_3 = \frac{3+3}{7 \cdot 3 - 2}\]\[a_3 = \frac{6}{21 - 2}\]\[a_3 = \frac{6}{19}\]Dla $n=4$:\[a_4 = \frac{4+3}{7 \cdot 4 - 2}\]\[a_4 = \frac{7}{28 - 2}\]\[a_4 = \frac{7}{26}\]Dla $n=5$:\[a_5 = \frac{5+3}{7 \cdot 5 - 2}\]\[a_5 = \frac{8}{35 - 2}\]\[a_5 = \frac{8}{33}\]c) Obliczenie pięciu początkowych wyrazów ciągu $a_n = (-1)^n \cdot n+4$: Dla $n=1$:\[a_1 = (-1)^1 \cdot 1 + 4\]\[a_1 = -1 \cdot 1 + 4\]\[a_1 = -1 + 4\]\[a_1 = 3\]Dla $n=2$:\[a_2 = (-1)^2 \cdot 2 + 4\]\[a_2 = 1 \cdot 2 + 4\]\[a_2 = 2 + 4\]\[a_2 = 6\]Dla $n=3$:\[a_3 = (-1)^3 \cdot 3 + 4\]\[a_3 = -1 \cdot 3 + 4\]\[a_3 = -3 + 4\]\[a_3 = 1\]Dla $n=4$:\[a_4 = (-1)^4 \cdot 4 + 4\]\[a_4 = 1 \cdot 4 + 4\]\[a_4 = 4 + 4\]\[a_4 = 8\]Dla $n=5$:\[a_5 = (-1)^5 \cdot 5 + 4\]\[a_5 = -1 \cdot 5 + 4\]\[a_5 = -5 + 4\]\[a_5 = -1\]
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz wszystkie wyrazy nieskończonego ciągu określonego wzorem:
a) $a_n = (n+1)^2$, których wartość jest równa 100
b) $b_n = n^4 - 10n^2$, których wartość jest równa -9
c) $c_n = n^3 - 9n^2 + 23n$, których wartość jest równa 15.
a) Wartość 100 jest równa dziewiątemu wyrazowi ciągu, czyli dla $n=9$.
b) Wartość -9 jest równa pierwszemu i trzeciemu wyrazowi ciągu, czyli dla $n=1$ oraz $n=3$.
c) Wartość 15 jest równa pierwszemu, trzeciemu i piątemu wyrazowi ciągu, czyli dla $n=1$, $n=3$ oraz $n=5$.
a) Wyznaczenie wyrazu ciągu $a_n$ o wartości 100:
Mamy dane równanie:\[ (n+1)^2 = 100 \]Pierwiastkujemy obie strony równania:\[ \sqrt{(n+1)^2} = \sqrt{100} \]\[ |n+1| = 10 \]Otrzymujemy dwa przypadki:\[ n+1 = 10 \]lub\[ n+1 = -10 \]Dla pierwszego przypadku:\[ n = 10 - 1 \]\[ n = 9 \]Dla drugiego przypadku:\[ n = -10 - 1 \]\[ n = -11 \]Ponieważ $n$ musi być liczbą naturalną dodatnią, rozwiązanie $n=-11$ odrzucamy.
Jedynym prawidłowym rozwiązaniem jest $n=9$.
Sprawdzenie:\[ a_9 = (9+1)^2 = 10^2 = 100 \]b) Wyznaczenie wyrazów ciągu $b_n$ o wartości -9:
Mamy dane równanie:\[ n^4 - 10n^2 = -9 \]Przekształcamy równanie do postaci ogólnej:\[ n^4 - 10n^2 + 9 = 0 \]Wprowadzamy podstawienie $x = n^2$. Zauważamy, że $x$ musi być dodatnie, ponieważ $n$ jest liczbą naturalną.\[ x^2 - 10x + 9 = 0 \]Jest to równanie kwadratowe. Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = (-10)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 9 \]\[ \Delta = 100 - 36 \]\[ \Delta = 64 \]Obliczamy pierwiastki $x_1$ i $x_2$:\[ x_1 = \frac{-(-10) - \sqrt{64}}{2 \cdot 1} = \frac{10 - 8}{2} = \frac{2}{2} = 1 \]\[ x_2 = \frac{-(-10) + \sqrt{64}}{2 \cdot 1} = \frac{10 + 8}{2} = \frac{18}{2} = 9 \]Wracamy do podstawienia $x = n^2$:
Dla $x_1 = 1$:\[ n^2 = 1 \]\[ n = \sqrt{1} \]\[ n = 1 \](Odrzucamy $n=-1$, ponieważ $n$ musi być liczbą naturalną dodatnią).
Dla $x_2 = 9$:\[ n^2 = 9 \]\[ n = \sqrt{9} \]\[ n = 3 \](Odrzucamy $n=-3$, ponieważ $n$ musi być liczbą naturalną dodatnią).
Otrzymujemy dwa prawidłowe rozwiązania: $n=1$ i $n=3$.
Sprawdzenie dla $n=1$:\[ b_1 = 1^4 - 10 \cdot 1^2 = 1 - 10 = -9 \]Sprawdzenie dla $n=3$:\[ b_3 = 3^4 - 10 \cdot 3^2 = 81 - 10 \cdot 9 = 81 - 90 = -9 \]c) Wyznaczenie wyrazów ciągu $c_n$ o wartości 15:
Mamy dane równanie:\[ n^3 - 9n^2 + 23n = 15 \]Przenosimy stałą na lewą stronę, aby otrzymać równanie wielomianowe równe zero:\[ n^3 - 9n^2 + 23n - 15 = 0 \]Szukamy pierwiastków całkowitych wśród dzielników wyrazu wolnego (15). Sprawdzamy dodatnie dzielniki: $1, 3, 5, 15$.
Sprawdzamy $n=1$:\[ P(1) = 1^3 - 9 \cdot 1^2 + 23 \cdot 1 - 15 = 1 - 9 + 23 - 15 = 24 - 24 = 0 \]Zatem $n=1$ jest pierwiastkiem. Dzielimy wielomian przez $(n-1)$ (np. używając schematu Hornera):\[ (n^3 - 9n^2 + 23n - 15) \div (n-1) = n^2 - 8n + 15 \]Więc równanie możemy zapisać jako:\[ (n-1)(n^2 - 8n + 15) = 0 \]Teraz rozwiązujemy równanie kwadratowe $n^2 - 8n + 15 = 0$.
Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[ \Delta = (-8)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 15 \]\[ \Delta = 64 - 60 \]\[ \Delta = 4 \]Obliczamy pierwiastki $n_2$ i $n_3$:\[ n_2 = \frac{-(-8) - \sqrt{4}}{2 \cdot 1} = \frac{8 - 2}{2} = \frac{6}{2} = 3 \]\[ n_3 = \frac{-(-8) + \sqrt{4}}{2 \cdot 1} = \frac{8 + 2}{2} = \frac{10}{2} = 5 \]Otrzymujemy trzy prawidłowe rozwiązania: $n=1$, $n=3$ i $n=5$.
Sprawdzenie dla $n=1$:\[ c_1 = 1^3 - 9 \cdot 1^2 + 23 \cdot 1 = 1 - 9 + 23 = 15 \]Sprawdzenie dla $n=3$:\[ c_3 = 3^3 - 9 \cdot 3^2 + 23 \cdot 3 = 27 - 9 \cdot 9 + 69 = 27 - 81 + 69 = 15 \]Sprawdzenie dla $n=5$:\[ c_5 = 5^3 - 9 \cdot 5^2 + 23 \cdot 5 = 125 - 9 \cdot 25 + 115 = 125 - 225 + 115 = 15 \]
Zadanie 3 (3 pkt)
Dany jest wyraz ogólny ciągu $(a_n)$, gdzie $n \in \mathbb{N}_+$. Które wyrazy tego ciągu są liczbami ujemnymi?
a) $a_n = \frac{7-3n}{4n+1}$
b) $a_n = |n-7|-2$
c) $a_n = n^2 - 5n - 24$
a) Wyrazy ciągu są liczbami ujemnymi dla $n \in \{3, 4, 5, \dots\}$.
b) Wyrazy ciągu są liczbami ujemnymi dla $n \in \{6, 7, 8\}$.
c) Wyrazy ciągu są liczbami ujemnymi dla $n \in \{1, 2, 3, 4, 5, 6, 7\}$.
a) Obliczenie, dla których $n$ wyraz $a_n = \frac{7-3n}{4n+1}$ jest ujemny:
Szukamy $n$ takich, że $a_n < 0$.\[ \frac{7-3n}{4n+1} < 0 \]Ponieważ $n \in \mathbb{N}_+$, mianownik $4n+1$ jest zawsze dodatni. Zatem znak ułamka zależy od licznika.\[ 7-3n < 0 \]\[ 7 < 3n \]\[ n > \frac{7}{3} \]\[ n > 2.\overline{3} \]Ponieważ $n$ musi być liczbą naturalną dodatnią, $n \ge 3$.
b) Obliczenie, dla których $n$ wyraz $a_n = |n-7|-2$ jest ujemny:
Szukamy $n$ takich, że $a_n < 0$.\[ |n-7|-2 < 0 \]\[ |n-7| < 2 \]To oznacza, że:\[ -2 < n-7 < 2 \]Dodajemy 7 do wszystkich części nierówności:\[ -2+7 < n < 2+7 \]\[ 5 < n < 9 \]Ponieważ $n$ musi być liczbą naturalną dodatnią, liczby całkowite spełniające ten warunek to $n \in \{6, 7, 8\}$.
c) Obliczenie, dla których $n$ wyraz $a_n = n^2 - 5n - 24$ jest ujemny:
Szukamy $n$ takich, że $a_n < 0$.\[ n^2 - 5n - 24 < 0 \]Najpierw znajdujemy pierwiastki równania $n^2 - 5n - 24 = 0$.
Wyznaczamy wyróżnik trójmianu kwadratowego $\Delta$:\[ \Delta = (-5)^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-24) \]\[ \Delta = 25 + 96 \]\[ \Delta = 121 \]Obliczamy pierwiastek z $\Delta$:\[ \sqrt{\Delta} = \sqrt{121} = 11 \]Obliczamy pierwiastki $n_1$ i $n_2$:\[ n_1 = \frac{-(-5) - 11}{2 \cdot 1} = \frac{5 - 11}{2} = \frac{-6}{2} = -3 \]\[ n_2 = \frac{-(-5) + 11}{2 \cdot 1} = \frac{5 + 11}{2} = \frac{16}{2} = 8 \]Parabola $y = n^2 - 5n - 24$ ma ramiona skierowane do góry, więc wartości są ujemne dla $n$ między pierwiastkami:\[ -3 < n < 8 \]Ponieważ $n \in \mathbb{N}_+$, bierzemy pod uwagę $n \ge 1$. Zatem $n \in \{1, 2, 3, 4, 5, 6, 7\}$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Ciąg $(b_n)$ jest określony za pomocą wzoru rekurencyjnego. Wyznacz $b_5$.
a)$$\begin{cases}
b_1 = 64 \\
b_{n+1} = -\frac{1}{4}b_n, \text{ jeśli } n \ge 1
\end{cases}$$b)
$$\begin{cases}
b_1 = 5 \\
b_{n+1} = 2b_n - 7, \text{ jeśli } n \ge 1
\end{cases}$$c)
$$\begin{cases}
b_1 = 2 \\
b_n = b_{n-1}^2 + 3n, \text{ jeśli } n \ge 2
\end{cases}$$d)
$$\begin{cases}
b_1 = 3 \\
b_2 = -2 \\
b_{n+2} = n \cdot b_n - 2b_{n+1}, \text{ jeśli } n \ge 1
\end{cases}$$
a) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = \frac{1}{4}$.
b) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = -25$.
c) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = 141443464$.
d) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = 57$.
a) Obliczenie kolejnych wyrazów ciągu:\[ b_1 = 64 \]\[ b_2 = -\frac{1}{4} \cdot b_1 = -\frac{1}{4} \cdot 64 = -16 \]\[ b_3 = -\frac{1}{4} \cdot b_2 = -\frac{1}{4} \cdot (-16) = 4 \]\[ b_4 = -\frac{1}{4} \cdot b_3 = -\frac{1}{4} \cdot 4 = -1 \]\[ b_5 = -\frac{1}{4} \cdot b_4 = -\frac{1}{4} \cdot (-1) = \frac{1}{4} \]b) Obliczenie kolejnych wyrazów ciągu:\[ b_1 = 5 \]\[ b_2 = 2 \cdot b_1 - 7 = 2 \cdot 5 - 7 = 10 - 7 = 3 \]\[ b_3 = 2 \cdot b_2 - 7 = 2 \cdot 3 - 7 = 6 - 7 = -1 \]\[ b_4 = 2 \cdot b_3 - 7 = 2 \cdot (-1) - 7 = -2 - 7 = -9 \]\[ b_5 = 2 \cdot b_4 - 7 = 2 \cdot (-9) - 7 = -18 - 7 = -25 \]c) Obliczenie kolejnych wyrazów ciągu:\[ b_1 = 2 \]\[ b_2 = b_1^2 + 3 \cdot 2 = 2^2 + 6 = 4 + 6 = 10 \]\[ b_3 = b_2^2 + 3 \cdot 3 = 10^2 + 9 = 100 + 9 = 109 \]\[ b_4 = b_3^2 + 3 \cdot 4 = 109^2 + 12 = 11881 + 12 = 11893 \]\[ b_5 = b_4^2 + 3 \cdot 5 = 11893^2 + 15 = 141443449 + 15 = 141443464 \]d) Obliczenie kolejnych wyrazów ciągu:\[ b_1 = 3 \]\[ b_2 = -2 \]\[ b_3 = 1 \cdot b_1 - 2 \cdot b_2 = 1 \cdot 3 - 2 \cdot (-2) = 3 + 4 = 7 \]\[ b_4 = 2 \cdot b_2 - 2 \cdot b_3 = 2 \cdot (-2) - 2 \cdot 7 = -4 - 14 = -18 \]\[ b_5 = 3 \cdot b_3 - 2 \cdot b_4 = 3 \cdot 7 - 2 \cdot (-18) = 21 + 36 = 57 \]
Zadanie 5 (4 pkt)
Zapisz wzór rekurencyjny danego ciągu. Oblicz piąty wyraz tego ciągu.
a) (3, 9, 81, 6561, ...)
b) (3, -2, -6, 12, ...)
a) Wzór rekurencyjny to $a_{n+1} = a_n^2$ dla $n \ge 1$ z $a_1 = 3$, a piąty wyraz ciągu wynosi $a_5 = 43046721$.
b) Wzór rekurencyjny to $a_{n+2} = a_n \cdot a_{n+1}$ dla $n \ge 1$ z $a_1 = 3, a_2 = -2$, a piąty wyraz ciągu wynosi $a_5 = -72$.
a) Znalezienie wzoru rekurencyjnego i obliczenie piątego wyrazu ciągu:
Obserwujemy, że kolejne wyrazy ciągu są kwadratami poprzednich wyrazów:\[ a_1 = 3 \]\[ a_2 = 9 = 3^2 \]\[ a_3 = 81 = 9^2 \]\[ a_4 = 6561 = 81^2 \]Zatem wzór rekurencyjny dla tego ciągu to:\[ a_{n+1} = a_n^2 \quad \text{dla} \ n \ge 1, \quad \text{z} \ a_1 = 3 \]Obliczamy piąty wyraz ciągu:\[ a_5 = a_4^2 \]\[ a_5 = 6561^2 \]\[ a_5 = 43046721 \]b) Znalezienie wzoru rekurencyjnego i obliczenie piątego wyrazu ciągu:
Obserwujemy, że każdy kolejny wyraz ciągu (począwszy od trzeciego) jest iloczynem dwóch poprzednich wyrazów:\[ a_1 = 3 \]\[ a_2 = -2 \]\[ a_3 = -6 = 3 \cdot (-2) \]\[ a_4 = 12 = (-2) \cdot (-6) \]Zatem wzór rekurencyjny dla tego ciągu to:\[ a_{n+2} = a_n \cdot a_{n+1} \quad \text{dla} \ n \ge 1, \quad \text{z} \ a_1 = 3, \ a_2 = -2 \]Obliczamy piąty wyraz ciągu:\[ a_5 = a_3 \cdot a_4 \]\[ a_5 = (-6) \cdot 12 \]\[ a_5 = -72 \]
Grupa B
Zadanie 1 (3 pkt)
Nieskończony ciąg $(a_n)$ jest określony za pomocą wyrazu ogólnego. Podaj pięć początkowych wyrazów tego ciągu.
a) $a_n = -2n^2 + 4n$
b) $a_n = \frac{n+1}{5n-3}$
c) $a_n = (-1)^n \cdot n+1.$
a) Pięć początkowych wyrazów ciągu to $2, 0, -6, -16, -30$.
b) Pięć początkowych wyrazów ciągu to $1, \frac{3}{7}, \frac{1}{3}, \frac{5}{17}, \frac{3}{11}$.
c) Pięć początkowych wyrazów ciągu to $0, 3, -2, 5, -4$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz wszystkie wyrazy nieskończonego ciągu określonego wzorem:
a) $a_n = (n+1)^2$, których wartość jest równa 49
b) $b_n = n^4 - 17n^2$, których wartość jest równa -16
c) $c_n = n^3 - 10n^2 + 29n$, których wartość jest równa 20.
a) Wartość 49 jest równa szóstemu wyrazowi ciągu, czyli dla $n=6$.
b) Wartość -16 jest równa pierwszemu i czwartemu wyrazowi ciągu, czyli dla $n=1$ oraz $n=4$.
c) Wartość 20 jest równa pierwszemu, czwartemu i piątemu wyrazowi ciągu, czyli dla $n=1$, $n=4$ oraz $n=5$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Dany jest wyraz ogólny ciągu $(a_n)$, gdzie $n \in \mathbb{N}_+$. Które wyrazy tego ciągu są liczbami ujemnymi?
a) $a_n = \frac{9-4n}{3n+2}$
b) $a_n = |n-6|-3$
c) $a_n = n^2 - 6n - 27$
a) Wyrazy ciągu są liczbami ujemnymi dla $n \in \{3, 4, 5, \dots\}$.
b) Wyrazy ciągu są liczbami ujemnymi dla $n \in \{4, 5, 6, 7, 8\}$.
c) Wyrazy ciągu są liczbami ujemnymi dla $n \in \{1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8\}$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Ciąg $(b_n)$ jest określony za pomocą wzoru rekurencyjnego. Wyznacz $b_5$.
a) $$\begin{cases}
b_1 = -81 \\
b_{n+1} = -\frac{1}{3}b_n, \text{ jeśli } n \ge 1
\end{cases}$$b)
$$\begin{cases}
b_1 = 1 \\
b_{n+1} = 4b_n - 9, \text{ jeśli } n \ge 1
\end{cases}$$c)
$$\begin{cases}
b_1 = -2 \\
b_n = b_{n-1}^2 + n, \text{ jeśli } n \ge 2
\end{cases}$$d)
$$\begin{cases}
b_1 = 5 \\
b_2 = 1 \\
b_{n+2} = n \cdot b_n - 4b_{n+1}, \text{ jeśli } n \ge 1
\end{cases}$$
a) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = -1$.
b) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = -509$.
c) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = 2325630$.
d) Piąty wyraz ciągu wynosi $b_5 = 11$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Zapisz wzór rekurencyjny danego ciągu. Oblicz piąty wyraz tego ciągu.
a) (4, 16, 256, 65536, ...)
b) (4, -2, -8, 16, ...)
a) Wzór rekurencyjny to $a_{n+1} = a_n^2$ dla $n \ge 1$ z $a_1 = 4$, a piąty wyraz ciągu wynosi $a_5 = 4294967296$.
b) Wzór rekurencyjny to $a_{n+2} = a_n \cdot a_{n+1}$ dla $n \ge 1$ z $a_1 = 4, a_2 = -2$, a piąty wyraz ciągu wynosi $a_5 = -128$.
