17.10 Zastosowanie wiadomości o funkcji homograficznej w zadaniach
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (3 pkt)
Wykaz, na podstawie definicji, że funkcja homograficzna określona wzorem: $f(x)=\frac{-3}{x+2}+4$ jest rosnąca w przedziałach $(-\infty, -2)$, $(-2, +\infty)$
Funkcja $f(x) = \frac{-3}{x+2} + 4$ jest rosnąca w przedziałach $(-\infty, -2)$ oraz $(-2, +\infty)$.
Zgodnie z definicją, funkcja jest rosnąca w danym przedziale, jeśli dla dowolnych argumentów $x_1, x_2$ z tego przedziału, z nierówności $x_1 < x_2$ wynika nierówność $f(x_1) < f(x_2)$.
Założenie: niech $x_1, x_2 \in (-\infty, -2)$ lub $x_1, x_2 \in (-2, +\infty)$ oraz $x_1 < x_2$.
Teza: $f(x_1) < f(x_2)$, co jest równoważne nierówności $f(x_2) - f(x_1) > 0$.
Badamy znak różnicy $f(x_2) - f(x_1)$:\[ f(x_2) - f(x_1) = \left(\frac{-3}{x_2+2} + 4\right) - \left(\frac{-3}{x_1+2} + 4\right) = \frac{-3}{x_2+2} + \frac{3}{x_1+2} \]\[ = 3\left(\frac{1}{x_1+2} - \frac{1}{x_2+2}\right) = 3\frac{(x_2+2) - (x_1+2)}{(x_1+2)(x_2+2)} = 3\frac{x_2-x_1}{(x_1+2)(x_2+2)} \]Z założenia wiemy, że $x_1 < x_2$, co oznacza, że $x_2 - x_1 > 0$. Wobec tego licznik wyrażenia, $3(x_2-x_1)$, jest dodatni.
Następnie rozpatrzmy znak mianownika $(x_1+2)(x_2+2)$.
Przypadek 1: $x_1, x_2 \in (-\infty, -2)$.
Wtedy $x_1+2 < 0$ oraz $x_2+2 < 0$. Iloczyn dwóch liczb ujemnych jest dodatni, więc $(x_1+2)(x_2+2) > 0$.
Przypadek 2: $x_1, x_2 \in (-2, +\infty)$.
Wtedy $x_1+2 > 0$ oraz $x_2+2 > 0$. Iloczyn dwóch liczb dodatnich jest dodatni, więc $(x_1+2)(x_2+2) > 0$.
W obu przypadkach mianownik jest dodatni. Ponieważ zarówno licznik, jak i mianownik są dodatnie, całe wyrażenie jest dodatnie:\[ f(x_2) - f(x_1) = \frac{3(x_2-x_1)}{(x_1+2)(x_2+2)} > 0 \]To oznacza, że $f(x_2) > f(x_1)$, co dowodzi, że funkcja $f(x)$ jest rosnąca w przedziałach $(-\infty, -2)$ oraz $(-2, +\infty)$.
Zadanie 2 (5 pkt)
Funkcja homograficzna $f(x)=\frac{b-12x}{3x+d}$ jest malejąca w każdym z przedziałów: $(-\infty, 2)$, $(2, +\infty)$. Do wykresu funkcji $f$ należy punkt $A(3, -2\frac{1}{3})$.
a) Oblicz współczynniki $b$ i $d$.
b) Rozwiąż nierówność $f(x)\ge -x-2\frac{2}{3}$.
a) Współczynniki funkcji wynoszą $b = 29$ oraz $d = -6$.
b) Rozwiązaniem nierówności jest $x \in (2, +\infty)$.
a) Obliczenie współczynników $b$ i $d$: Asymptota pionowa funkcji homograficznej $f(x) = \frac{Ax+B}{Cx+D}$ znajduje się w miejscu, gdzie mianownik jest równy zero, czyli dla $Cx+D=0$. W naszym przypadku funkcja to $f(x) = \frac{b-12x}{3x+d}$. Asymptota pionowa to $x = -\frac{d}{3}$. Zgodnie z treścią zadania, funkcja jest malejąca w przedziałach $(-\infty, 2)$ i $(2, +\infty)$, co oznacza, że asymptota pionowa jest dla $x=2$.\[ -\frac{d}{3} = 2 \]\[ d = -6 \]Zatem funkcja przyjmuje postać:\[ f(x) = \frac{b-12x}{3x-6} \]Do wykresu funkcji należy punkt $A\left(3, -2\frac{1}{3}\right)$, czyli $f(3) = -\frac{7}{3}$. Podstawiamy współrzędne punktu $A$ do wzoru funkcji:\[ f(3) = \frac{b-12 \cdot 3}{3 \cdot 3 - 6} \]\[ f(3) = \frac{b-36}{9-6} \]\[ f(3) = \frac{b-36}{3} \]Porównujemy otrzymane wyrażenie z wartością $f(3) = -\frac{7}{3}$:\[ \frac{b-36}{3} = -\frac{7}{3} \]\[ b-36 = -7 \]\[ b = 29 \]Współczynniki wynoszą $b=29$ i $d=-6$.
b) Rozwiązanie nierówności $f(x)\ge -x-2\frac{2}{3}$: Podstawiamy wzór funkcji $f(x) = \frac{29-12x}{3x-6}$ oraz $-2\frac{2}{3} = -\frac{8}{3}$ do nierówności:\[ \frac{29-12x}{3x-6} \ge -x - \frac{8}{3} \]Przenosimy wszystkie wyrazy na jedną stronę:\[ \frac{29-12x}{3x-6} + x + \frac{8}{3} \ge 0 \]Sprowadzamy do wspólnego mianownika $3(x-2)$ (zauważmy, że $3x-6 = 3(x-2)$):\[ \frac{29-12x}{3(x-2)} + \frac{x \cdot 3(x-2)}{3(x-2)} + \frac{8 \cdot (x-2)}{3(x-2)} \ge 0 \]Łączymy liczniki:\[ \frac{29-12x + 3x(x-2) + 8(x-2)}{3(x-2)} \ge 0 \]Rozwijamy i upraszczamy licznik:\[ \frac{29-12x + 3x^2-6x + 8x-16}{3(x-2)} \ge 0 \]\[ \frac{3x^2-10x+13}{3(x-2)} \ge 0 \]Analizujemy licznik $3x^2-10x+13$. Obliczamy wyróżnik (deltę):\[ \Delta = (-10)^2 - 4 \cdot 3 \cdot 13 = 100 - 156 = -56 \]Ponieważ $\Delta < 0$ i współczynnik przy $x^2$ jest dodatni ($3>0$), trójmian kwadratowy $3x^2-10x+13$ jest zawsze dodatni dla każdego $x \in \mathbb{R}$.
Aby całe wyrażenie było nieujemne, mianownik musi być dodatni (nie może być zero):\[ 3(x-2) > 0 \]\[ x-2 > 0 \]\[ x > 2 \]Rozwiązaniem nierówności jest:\[ x \in (2, +\infty) \]
Zadanie 3 (4 pkt)
Z danego równania wyznacz y jako funkcję zmiennej x. Następnie wyznacz dziedzinę i zbiór wartości tej funkcji.
a) $\frac{3}{x} + \frac{6}{y} = 3$
b) $\frac{4}{x} + \frac{1}{y-2} = 1$
c) $\frac{1}{x+2} - \frac{1}{y+3} = 1$
a) Funkcja ma postać $y = \frac{2x}{x-1}$, jej dziedzina to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{0, 1\}$ a zbiór wartości to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{2\}$.
b) Funkcja ma postać $y = \frac{3x-8}{x-4}$, jej dziedzina to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{0, 4\}$ a zbiór wartości to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{3\}$.
c) Funkcja ma postać $y = \frac{-4x-5}{x+1}$, jej dziedzina to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{-2, -1\}$ a zbiór wartości to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{-4\}$.
a) Wyznaczenie y jako funkcji zmiennej x:\[\frac{3}{x} + \frac{6}{y} = 3\]\[\frac{6}{y} = 3 - \frac{3}{x}\]\[\frac{6}{y} = \frac{3x - 3}{x}\]\[\frac{y}{6} = \frac{x}{3x - 3}\]\[y = \frac{6x}{3x - 3}\]\[y = \frac{2x}{x - 1}\]Wyznaczenie dziedziny funkcji:
Warunki początkowe wymagają $x \neq 0$ i $y \neq 0$. Z funkcji $y = \frac{2x}{x - 1}$ wynika, że $x - 1 \neq 0 \implies x \neq 1$.
Zatem dziedzina funkcji to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{0, 1\}$.
Wyznaczenie zbioru wartości funkcji:\[x = \frac{y}{y - 2}\]Z tego wynika, że $y - 2 \neq 0 \implies y \neq 2$.
Zatem zbiór wartości funkcji to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{2\}$.
b) Wyznaczenie y jako funkcji zmiennej x:\[\frac{4}{x} + \frac{1}{y-2} = 1\]\[\frac{1}{y-2} = 1 - \frac{4}{x}\]\[\frac{1}{y-2} = \frac{x - 4}{x}\]\[y - 2 = \frac{x}{x - 4}\]\[y = \frac{x}{x - 4} + 2\]\[y = \frac{x + 2(x - 4)}{x - 4}\]\[y = \frac{x + 2x - 8}{x - 4}\]\[y = \frac{3x - 8}{x - 4}\]Wyznaczenie dziedziny funkcji:
Warunki początkowe wymagają $x \neq 0$ i $y-2 \neq 0 \implies y \neq 2$. Z funkcji $y = \frac{3x - 8}{x - 4}$ wynika, że $x - 4 \neq 0 \implies x \neq 4$.
Zatem dziedzina funkcji to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{0, 4\}$.
Wyznaczenie zbioru wartości funkcji:\[x = \frac{4y - 8}{y - 3}\]Z tego wynika, że $y - 3 \neq 0 \implies y \neq 3$.
Zatem zbiór wartości funkcji to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{3\}$.
c) Wyznaczenie y jako funkcji zmiennej x:\[\frac{1}{x+2} - \frac{1}{y+3} = 1\]\[-\frac{1}{y+3} = 1 - \frac{1}{x+2}\]\[-\frac{1}{y+3} = \frac{x+2 - 1}{x+2}\]\[-\frac{1}{y+3} = \frac{x+1}{x+2}\]\[\frac{1}{y+3} = -\frac{x+1}{x+2}\]\[y+3 = -\frac{x+2}{x+1}\]\[y = -\frac{x+2}{x+1} - 3\]\[y = \frac{-(x+2) - 3(x+1)}{x+1}\]\[y = \frac{-x-2-3x-3}{x+1}\]\[y = \frac{-4x - 5}{x+1}\]Wyznaczenie dziedziny funkcji:
Warunki początkowe wymagają $x+2 \neq 0 \implies x \neq -2$ i $y+3 \neq 0 \implies y \neq -3$. Z funkcji $y = \frac{-4x - 5}{x+1}$ wynika, że $x + 1 \neq 0 \implies x \neq -1$.
Zatem dziedzina funkcji to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{-2, -1\}$.
Wyznaczenie zbioru wartości funkcji:\[x = \frac{-y - 5}{y + 4}\]Z tego wynika, że $y + 4 \neq 0 \implies y \neq -4$.
Zatem zbiór wartości funkcji to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{-4\}$.
Zadanie 4 (3 pkt)
Wyznacz wszystkie pary liczb całkowitych (x, y) spełniające równanie:
a) $y = \frac{-3}{x} + 2$
b) $y = \frac{7}{x-2}$
c) $x + y - 6 = xy$.
a) Rozwiązaniami są pary $(-3, 3)$, $(-1, 5)$, $(1, -1)$, $(3, 1)$.
b) Rozwiązaniami są pary $(-5, -1)$, $(1, -7)$, $(3, 7)$, $(9, 1)$.
c) Rozwiązaniami są pary $(-4, 2)$, $(0, 6)$, $(2, -4)$, $(6, 0)$.
a) Rozwiązanie równania $y = \frac{-3}{x} + 2$:
Aby $y$ było liczbą całkowitą, $x$ musi być dzielnikiem liczby $-3$. Dzielniki całkowite $-3$: $-3, -1, 1, 3$.
Jeżeli $x = -3$: \[ y = \frac{-3}{-3} + 2 = 1 + 2 = 3 \]Para: $(-3, 3)$
Jeżeli $x = -1$: \[ y = \frac{-3}{-1} + 2 = 3 + 2 = 5 \]Para: $(-1, 5)$
Jeżeli $x = 1$: \[ y = \frac{-3}{1} + 2 = -3 + 2 = -1 \]Para: $(1, -1)$
Jeżeli $x = 3$: \[ y = \frac{-3}{3} + 2 = -1 + 2 = 1 \]Para: $(3, 1)$
b) Rozwiązanie równania $y = \frac{7}{x-2}$:
Aby $y$ było liczbą całkowitą, $x-2$ musi być dzielnikiem liczby $7$. Dzielniki całkowite $7$: $-7, -1, 1, 7$.
Jeżeli $x-2 = -7$: \[ x = -7 + 2 = -5 \]\[ y = \frac{7}{-7} = -1 \]Para: $(-5, -1)$
Jeżeli $x-2 = -1$: \[ x = -1 + 2 = 1 \]\[ y = \frac{7}{-1} = -7 \]Para: $(1, -7)$
Jeżeli $x-2 = 1$: \[ x = 1 + 2 = 3 \]\[ y = \frac{7}{1} = 7 \]Para: $(3, 7)$
Jeżeli $x-2 = 7$: \[ x = 7 + 2 = 9 \]\[ y = \frac{7}{7} = 1 \]Para: $(9, 1)$
c) Rozwiązanie równania $x + y - 6 = xy$:
Przekształcamy równanie:\[ xy - x - y = -6 \]Dodajemy $1$ do obu stron, aby móc sfaktoryzować lewą stronę:\[ xy - x - y + 1 = -6 + 1 \]\[ (x-1)(y-1) = -5 \]Ponieważ $x, y$ są całkowite, $(x-1)$ i $(y-1)$ są całkowitymi dzielnikami liczby $-5$. Dzielniki $-5$: $-5, -1, 1, 5$.
Jeżeli $x-1 = -5$ i $y-1 = 1$: \[ x = -5 + 1 = -4 \]\[ y = 1 + 1 = 2 \]Para: $(-4, 2)$
Jeżeli $x-1 = -1$ i $y-1 = 5$: \[ x = -1 + 1 = 0 \]\[ y = 5 + 1 = 6 \]Para: $(0, 6)$
Jeżeli $x-1 = 1$ i $y-1 = -5$: \[ x = 1 + 1 = 2 \]\[ y = -5 + 1 = -4 \]Para: $(2, -4)$
Jeżeli $x-1 = 5$ i $y-1 = -1$: \[ x = 5 + 1 = 6 \]\[ y = -1 + 1 = 0 \]Para: $(6, 0)$
Zadanie 5 (4 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $k, k \in \mathbb{R}$, dla których funkcja $h(x)=\frac{kx-2k-8}{x-k}$, gdzie $x \ne k$, jest funkcją homograficzną, malejącą w przedziałach $(-\infty, k), (k, +\infty)$.
Funkcja jest malejąca w podanych przedziałach, gdy $k \in (-\infty, -2) \cup (4, +\infty)$.
Aby funkcja homograficzna $h(x)$ była malejąca w jej dziedzinie, należy przekształcić ją do postaci $h(x) = q + \frac{A}{x-p}$. Funkcja w tej postaci jest malejąca, jeśli $A > 0$.
Przekształcamy funkcję $h(x)=\frac{kx-2k-8}{x-k}$:
Przedstawiamy licznik jako sumę wyrazu zawierającego mianownik i reszty:
$kx - 2k - 8 = k(x - k) + k^2 - 2k - 8$
Podstawiamy to do wzoru funkcji:\[h(x) = \frac{k(x - k) + k^2 - 2k - 8}{x - k}\]Rozdzielamy ułamek:\[h(x) = \frac{k(x - k)}{x - k} + \frac{k^2 - 2k - 8}{x - k}\]Upraszczamy wyrażenie:\[h(x) = k + \frac{k^2 - 2k - 8}{x - k}\]Porównując z ogólną postacią $h(x) = q + \frac{A}{x-p}$, identyfikujemy $A$:\[A = k^2 - 2k - 8\]Warunek na to, aby funkcja homograficzna była malejąca bez użycia pochodnej, jest $A > 0$:\[k^2 - 2k - 8 > 0\]Obliczamy pierwiastki równania kwadratowego $k^2 - 2k - 8 = 0$ za pomocą wyróżnika $\Delta$:\[\Delta = (-2)^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-8)\]\[\Delta = 4 + 32\]\[\Delta = 36\]Obliczamy pierwiastki $k_1$ i $k_2$:\[k_1 = \frac{-(-2) - \sqrt{36}}{2 \cdot 1}\]\[k_1 = \frac{2 - 6}{2}\]\[k_1 = -2\]\[k_2 = \frac{-(-2) + \sqrt{36}}{2 \cdot 1}\]\[k_2 = \frac{2 + 6}{2}\]\[k_2 = 4\]Ponieważ współczynnik przy $k^2$ jest dodatni (równy 1), parabola ma ramiona skierowane w górę. Nierówność $k^2 - 2k - 8 > 0$ jest spełniona dla wartości $k$ leżących na zewnątrz przedziału między pierwiastkami:\[k \in (-\infty, -2) \cup (4, +\infty)\]
Grupa B
Zadanie 1 (3 pkt)
Wykaz, na podstawie definicji, że funkcja homograficzna określona wzorem: $f(x)=\frac{-7}{x-3}+1$ jest rosnąca w przedziałach $(-\infty, 3)$, $(3, +\infty)$
Funkcja $f(x) = \frac{-7}{x-3} + 1$ jest rosnąca w przedziałach $(-\infty, 3)$ oraz $(3, +\infty)$.
Zadanie 2 (5 pkt)
Funkcja homograficzna $f(x)=\frac{b-12x}{3x+d}$ jest malejąca w każdym z przedziałów: $(-\infty, -1)$, $(-1, +\infty)$. Do wykresu funkcji $f$ należy punkt $A(-2, 1\frac{1}{3})$.
a) Oblicz współczynniki $b$ i $d$.
b) Rozwiąż nierówność $f(x)\ge -x+1\frac{2}{3}$.
a) Współczynniki funkcji wynoszą $b = -28$ oraz $d = 3$.
b) Rozwiązaniem nierówności jest $x \in \left[\frac{7 - 2\sqrt{37}}{3}, -1\right) \cup \left[\frac{7 + 2\sqrt{37}}{3}, +\infty\right)$.
Zadanie 3 (4 pkt)
Z danego równania wyznacz y jako funkcję zmiennej x. Następnie wyznacz dziedzinę i zbiór wartości tej funkcji.
a) $\frac{4}{x} + \frac{8}{y} = 4$
b) $\frac{6}{x} + \frac{1}{y-4} = 1$
c) $\frac{1}{x+5} - \frac{1}{y+2} = 1$
a) Funkcja ma postać $y = \frac{2x}{x-1}$, jej dziedzina to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{0, 1\}$ a zbiór wartości to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{2\}$.
b) Funkcja ma postać $y = \frac{5x-24}{x-6}$, jej dziedzina to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{0, 6\}$ a zbiór wartości to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{5\}$.
c) Funkcja ma postać $y = \frac{-3x-13}{x+4}$, jej dziedzina to $D_f = \mathbb{R} \setminus \{-5, -4\}$ a zbiór wartości to $W_f = \mathbb{R} \setminus \{-3\}$.
Zadanie 4 (3 pkt)
Wyznacz wszystkie pary liczb całkowitych (x, y) spełniające równanie:
a) $y = \frac{-4}{x} + 5$
b) $y = \frac{9}{x-3}$
c) $x + y - 8 = xy$.
a) Rozwiązaniami są pary $(-4, 6)$, $(-2, 7)$, $(-1, 9)$, $(1, 1)$, $(2, 3)$, $(4, 4)$.
b) Rozwiązaniami są pary $(-6, -1)$, $(0, -3)$, $(2, -9)$, $(4, 9)$, $(6, 3)$, $(12, 1)$.
c) Rozwiązaniami są pary $(-6, 2)$, $(0, 8)$, $(2, -6)$, $(8, 0)$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $p, p \in \mathbb{R}$, dla których funkcja $h(x)=\frac{px-5p+6}{x-p}$, gdzie $x \ne p$, jest funkcją homograficzną, malejącą w przedziałach $(-\infty, p)$, $(p, +\infty)$.
Funkcja $h(x)$ jest malejąca dla wartości parametru $p \in (-\infty, 2) \cup (3, +\infty)$.
