1.10 Punkty procentowe
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1
| zajęcia | robotyka | teatr | szachy | fotografia |
|---|---|---|---|---|
| przed doposażeniem sal | 4% | 2,5% | 3,2% | 5% |
| po doposażeniu sal | 6% | 3,5% | 4,8% | 6,5% |
a) O ile punktów procentowych i o ile punktów bazowych wzrosło zainteresowanie poszczególnymi kołami?
b) O ile procent zwiększyła się grupa osób uczęszczająca na dane koła zainteresowań?
Teatr: wzrost o \(1\text{ p.p.}\) oraz o \(100\text{ pb}\)
Szachy: wzrost o \(1{,}6\text{ p.p.}\) oraz o \(160\text{ pb}\)
Fotografia: wzrost o \(1{,}5\text{ p.p.}\) oraz o \(150\text{ pb}\)
b) Robotyka: o \(50\%\)
Teatr: o \(40\%\)
Szachy: o \(50\%\)
Fotografia: o \(30\%\)
- Zmianę wyrażoną w punktach procentowych (\(\text{p.p.}\)) obliczamy jako bezwzględną różnicę wartości procentowych: \(\Delta p = p_2 - p_1\).
- Jeden punkt procentowy odpowiada 100 punktom bazowym (\(1\text{ p.p.} = 100\text{ pb}\)), co oznacza, że liczbę punktów procentowych mnożymy przez 100.
- Względny wzrost procentowy liczby uczestników odnosi się do stanu początkowego (przed doposażeniem): \(W = \dfrac{p_2 - p_1}{p_1} \cdot 100\%\).
Dane z tabeli:
• Robotyka: \(p_{1,r} = 4\%\), \(p_{2,r} = 6\%\)
• Teatr: \(p_{1,t} = 2{,}5\%\), \(p_{2,t} = 3{,}5\%\)
• Szachy: \(p_{1,s} = 3{,}2\%\), \(p_{2,s} = 4{,}8\%\)
• Fotografia: \(p_{1,f} = 5\%\), \(p_{2,f} = 6{,}5\%\)
Szukane:
a) Wzrost w punktach procentowych (\(\Delta p\)) oraz w punktach bazowych (\(\Delta pb\)) dla poszczególnych zajęć
b) Względny wzrost procentowy (\(W\)) liczby uczestników poszczególnych zajęć
-
Podpunkt a) Obliczenie wzrostu w punktach procentowych oraz punktach bazowych:
Wartość w punktach procentowych wyznaczamy ze wzoru: $$\Delta p = p_2 - p_1$$ Następnie zamieniamy punkty procentowe na punkty bazowe, wiedząc, że \(1\text{ p.p.} = 100\text{ pb}\): $$\Delta pb = \Delta p \cdot 100$$ Wykonujemy obliczenia dla każdego koła zainteresowań:
• Robotyka: $$\begin{aligned} \Delta p_r &= 6\% - 4\% = 2\text{ p.p.} \\ \Delta pb_r &= 2 \cdot 100 = 200\text{ pb} \end{aligned}$$ • Teatr: $$\begin{aligned} \Delta p_t &= 3{,}5\% - 2{,}5\% = 1\text{ p.p.} \\ \Delta pb_t &= 1 \cdot 100 = 100\text{ pb} \end{aligned}$$ • Szachy: $$\begin{aligned} \Delta p_s &= 4{,}8\% - 3{,}2\% = 1{,}6\text{ p.p.} \\ \Delta pb_s &= 1{,}6 \cdot 100 = 160\text{ pb} \end{aligned}$$ • Fotografia: $$\begin{aligned} \Delta p_f &= 6{,}5\% - 5\% = 1{,}5\text{ p.p.} \\ \Delta pb_f &= 1{,}5 \cdot 100 = 150\text{ pb} \end{aligned}$$ -
Podpunkt b) Obliczenie względnego wzrostu procentowego grupy uczestników:
Względną zmianę procentową odniesioną do początkowej liczebności grupy obliczamy według wzoru: $$W = \dfrac{p_2 - p_1}{p_1} \cdot 100\% = \dfrac{\Delta p}{p_1} \cdot 100\%$$ Wykonujemy obliczenia dla poszczególnych zajęć:
• Robotyka: $$\begin{aligned} W_r &= \dfrac{2\%}{4\%} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{1}{2} \cdot 100\% \\ &= 50\% \end{aligned}$$ • Teatr: $$\begin{aligned} W_t &= \dfrac{1\%}{2{,}5\%} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{10}{25} \cdot 100\% \\ &= 40\% \end{aligned}$$ • Szachy: $$\begin{aligned} W_s &= \dfrac{1{,}6\%}{3{,}2\%} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{1}{2} \cdot 100\% \\ &= 50\% \end{aligned}$$ • Fotografia: $$\begin{aligned} W_f &= \dfrac{1{,}5\%}{5\%} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{15}{50} \cdot 100\% \\ &= 30\% \end{aligned}$$
a) Robotyka: wzrost o \(2\text{ p.p.}\) oraz o \(200\text{ pb}\)
Teatr: wzrost o \(1\text{ p.p.}\) oraz o \(100\text{ pb}\)
Szachy: wzrost o \(1{,}6\text{ p.p.}\) oraz o \(160\text{ pb}\)
Fotografia: wzrost o \(1{,}5\text{ p.p.}\) oraz o \(150\text{ pb}\)
b) Robotyka: o \(50\%\)
Teatr: o \(40\%\)
Szachy: o \(50\%\)
Fotografia: o \(30\%\)
Zadanie 2
| I a | I b | I c |
|---|---|---|
| 22,5% | 30% | 36% |
b) O ile procent więcej wypożyczyła książek ze szkolnej biblioteki klasa I c od klasy I a?
c) O ile procent mniej wypożyczyła książek ze szkolnej biblioteki klasa I a od klasy I b?
b) O \(60\%\)
c) O \(25\%\)
- Punkt procentowy (\(\text{p.p.}\)) określa bezwzględną różnicę pomiędzy dwiema wielkościami wyrażonymi w procentach: \(\Delta p = p_2 - p_1\).
- Jeden punkt bazowy (\(\text{pb}\)) to jedna setna część punktu procentowego: \(1\text{ p.p.} = 100\text{ pb}\).
- Względną różnicę procentową obliczamy, dzieląc bezwzględną różnicę przez wielkość bazową (tę, która występuje po słowie „od”) i mnożąc wynik przez \(100\%\).
- W podpunkcie b) bazą odniesienia jest udział klasy I a, a w podpunkcie c) bazą odniesienia jest udział klasy I b.
Dane:
Udział klasy I a: \(p_a = 22{,}5\%\)
Udział klasy I b: \(p_b = 30\%\)
Udział klasy I c: \(p_c = 36\%\)
Przelicznik punktów bazowych: \(1\text{ p.p.} = 100\text{ pb}\)
Szukane:
Różnice bezwzględne między parami klas w \(\text{p.p.}\) oraz w \(\text{pb}\)
Względny wzrost czytelnictwa klasy I c względem I a: \(w\% = ?\)
Względny spadek czytelnictwa klasy I a względem I b: \(s\% = ?\)
-
Podpunkt a) Wyznaczenie różnic w czytelnictwie w punktach procentowych i bazowych:
Różnica w punktach procentowych to zwykła różnica arytmetyczna podanych wartości procentowych. Następnie wynik mnożymy przez \(100\), aby uzyskać punkty bazowe.
Różnica między klasą I b a klasą I a: $$\begin{aligned} \Delta p_{ba} &= 30\% - 22{,}5\% = 7{,}5\text{ p.p.} \\ \Delta pb_{ba} &= 7{,}5 \cdot 100 = 750\text{ pb} \end{aligned}$$ Różnica między klasą I c a klasą I b: $$\begin{aligned} \Delta p_{cb} &= 36\% - 30\% = 6\text{ p.p.} \\ \Delta pb_{cb} &= 6 \cdot 100 = 600\text{ pb} \end{aligned}$$ Różnica między klasą I c a klasą I a: $$\begin{aligned} \Delta p_{ca} &= 36\% - 22{,}5\% = 13{,}5\text{ p.p.} \\ \Delta pb_{ca} &= 13{,}5 \cdot 100 = 1350\text{ pb} \end{aligned}$$ -
Podpunkt b) Obliczenie, o ile procent więcej książek wypożyczyła klasa I c od klasy I a:
Wielkością odniesienia (mianownikiem stanowiącym \(100\%\)) jest udział klasy I a (\(p_a = 22{,}5\%\)).
Sposób I – Wzór na zmianę względną:
$$\begin{aligned} w\% &= \dfrac{p_c - p_a}{p_a} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{36 - 22{,}5}{22{,}5} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{13{,}5}{22{,}5} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{135}{225} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{3}{5} \cdot 100\% = 60\% \end{aligned}$$
Sposób II – Ułożenie proporcji:
Przyjmujemy czytelnictwo klasy I a za \(100\%\): $$\begin{aligned} 22{,}5\% &\longrightarrow 100\% \\ 13{,}5\% &\longrightarrow w\% \end{aligned}$$ Mnożąc na krzyż: $$\begin{aligned} w\% &= \dfrac{13{,}5 \cdot 100\%}{22{,}5} \\ &= \dfrac{1350\%}{22{,}5} = 60\% \end{aligned}$$ -
Podpunkt c) Obliczenie, o ile procent mniej książek wypożyczyła klasa I a od klasy I b:
Wielkością odniesienia (mianownikiem stanowiącym \(100\%\)) jest udział klasy I b (\(p_b = 30\%\)).
Sposób I – Wzór na zmianę względną:
$$\begin{aligned} s\% &= \dfrac{p_b - p_a}{p_b} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{30 - 22{,}5}{30} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{7{,}5}{30} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{75}{300} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{1}{4} \cdot 100\% = 25\% \end{aligned}$$
Sposób II – Ułożenie proporcji:
Przyjmujemy czytelnictwo klasy I b za \(100\%\): $$\begin{aligned} 30\% &\longrightarrow 100\% \\ 7{,}5\% &\longrightarrow s\% \end{aligned}$$ Mnożąc na krzyż: $$\begin{aligned} s\% &= \dfrac{7{,}5 \cdot 100\%}{30} \\ &= \dfrac{750\%}{30} = 25\% \end{aligned}$$
a) Między klasą I b a I a: \(7{,}5\text{ p.p.} = 750\text{ pb}\); między klasą I c a I b: \(6\text{ p.p.} = 600\text{ pb}\); między klasą I c a I a: \(13{,}5\text{ p.p.} = 1350\text{ pb}\)
b) O \(60\%\)
c) O \(25\%\)
Zadanie 3
a) O ile punktów procentowych zwiększono oprocentowanie kredytu?
b) O ile procent zwiększono oprocentowanie kredytu?
b) O \(20\%\)
- Różnica w punktach procentowych (p.p.) to bezwzględna różnica arytmetyczna między dwiema wartościami wyrażonymi w procentach.
- Względna zmiana w procentach określa, jaką część wartości wyjściowej stanowi zaistniały przyrost.
- Podstawą odniesienia (mianownikiem w ułamku określającym zmianę procentową) jest zawsze początkowy poziom oprocentowania.
Dane:
Początkowe oprocentowanie kredytu: \(p_1 = 15\%\)
Końcowe oprocentowanie kredytu: \(p_2 = 18\%\)
Szukane:
Zmiana w punktach procentowych: \(\Delta p_{\text{p.p.}} = ?\)
Względna zmiana w procentach: \(\Delta p_{\%} = ?\)
-
Podpunkt a) Obliczenie zmiany oprocentowania w punktach procentowych:
Punkt procentowy (p.p.) jest jednostką różnicy między dwiema wartościami podanymi w procentach. Obliczamy różnicę arytmetyczną między nową stawką oprocentowania a stawką pierwotną: $$\begin{aligned} \Delta p_{\text{p.p.}} &= p_2 - p_1 \\ &= 18\% - 15\% \\ &= 3\text{ p.p.} \end{aligned}$$ Oprocentowanie kredytu wzrosło o \(3\) punkty procentowe. -
Podpunkt b) Obliczenie względnej zmiany oprocentowania w procentach:
Wyznaczamy, jaki procent początkowego oprocentowania (\(p_1 = 15\%\)) stanowi zaistniały wzrost (\(\Delta p = 3\%\)). Zadanie możemy rozwiązać na dwa sposoby:
Sposób I – Wykorzystanie wzoru na względną zmianę wartości:
Względną zmianę wartości wyznaczamy ze wzoru: $$\Delta p_{\%} = \dfrac{p_2 - p_1}{p_1} \cdot 100\%$$ Podstawiamy dane liczbowe: $$\begin{aligned} \Delta p_{\%} &= \dfrac{18\% - 15\%}{15\%} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{3\%}{15\%} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{1}{5} \cdot 100\% \\ &= 20\% \end{aligned}$$
Sposób II – Wykorzystanie proporcji:
Przyjmujemy początkowe oprocentowanie kredytu jako podstawę odniesienia, czyli \(100\%\), a bezwzględny wzrost oprocentowania jako szukaną wartość \(x\): $$\begin{aligned} 15\% &\text{ --- } 100\% \\ 3\% &\text{ --- } x \end{aligned}$$ Wyznaczamy wartość \(x\) mnożąc na krzyż: $$\begin{aligned} 15\% \cdot x &= 3\% \cdot 100\% \\ x &= \dfrac{3\% \cdot 100\%}{15\%} \\ &= \dfrac{300}{15}\% \\ &= 20\% \end{aligned}$$
a) O \(3\) punkty procentowe (o \(3\text{ p.p.}\))
b) O \(20\%\)
Zadanie 4
a) w punktach procentowych
b) w punktach bazowych
c) w procentach.
b) \(75\text{ pb}\)
c) \(15\%\)
- Punkty procentowe (\(\text{p.p.}\)) określają bezwzględną arytmetyczną różnicę między dwiema wartościami podanymi w procentach: \(\Delta s = s_1 - s_2\).
- Jeden punkt procentowy odpowiada stu punktom bazowym: \(1\text{ p.p.} = 100\text{ pb}\), czyli jeden punkt bazowy to jedna setna punktu procentowego (\(0{,}01\text{ p.p.}\)).
- Względną zmianę wyrażoną w procentach obliczamy, odnosząc wielkość zmiany bezwzględnej do wartości początkowej: \(\dfrac{\Delta s}{s_1} \cdot 100\%\).
Dane:
\(s_1 = 5{,}00\%\) – początkowa wysokość stopy procentowej
\(s_2 = 4{,}25\%\) – końcowa wysokość stopy procentowej
Szukane:
Obniżka stopy procentowej w punktach procentowych (\(\text{p.p.}\))
Obniżka stopy procentowej w punktach bazowych (\(\text{pb}\))
Obniżka stopy procentowej w procentach (\(\%\))
-
Podpunkt a) Obliczenie obniżki stopy procentowej w punktach procentowych:
Punkt procentowy (\(\text{p.p.}\)) to jednostka różnicy między dwiema wielkościami wyrażonymi w procentach. Obliczamy różnicę między wartością wyjściową a wartością nową: $$\begin{aligned} \Delta s &= s_1 - s_2 \\ &= 5{,}00\% - 4{,}25\% = 0{,}75\text{ p.p.} \end{aligned}$$ Stopa procentowa spadła o \(0{,}75\) punktu procentowego. -
Podpunkt b) Przeliczenie obniżki na punkty bazowe:
Jeden punkt bazowy (\(\text{pb}\)) to jedna setna część punktu procentowego: $$1\text{ p.p.} = 100\text{ pb}$$ Mnożymy otrzymaną w podpunkcie a) liczbę punktów procentowych przez \(100\): $$\begin{aligned} \Delta s_{\text{pb}} &= 0{,}75 \cdot 100\text{ pb} \\ &= 75\text{ pb} \end{aligned}$$ Obniżka wynosi \(75\) punktów bazowych. -
Podpunkt c) Sposób I – Wyznaczenie obniżki w procentach ze wzoru na zmianę względną:
Obliczamy, jaki procent wielkości początkowej \(s_1 = 5{,}00\%\) stanowi wyznaczona obniżka \(\Delta s = 0{,}75\text{ p.p.}\): $$\begin{aligned} P &= \dfrac{\Delta s}{s_1} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{0{,}75\%}{5{,}00\%} \cdot 100\% \\ &= \dfrac{0{,}75}{5} \cdot 100\% \\ &= 0{,}15 \cdot 100\% = 15\% \end{aligned}$$ -
Podpunkt c) Sposób II – Wyznaczenie obniżki w procentach za pomocą proporcji:
Przyjmujemy wartość początkową stopy procentowej \(5{,}00\%\) jako \(100\%\) bazy, a obniżkę \(0{,}75\%\) oznaczamy jako \(x\): $$\begin{aligned} 5{,}00\% &\ \text{---}\ 100\% \\ 0{,}75\% &\ \text{---}\ x \end{aligned}$$ Układamy i rozwiązujemy równanie: $$\begin{aligned} 5 \cdot x &= 0{,}75 \cdot 100\% \\ 5x &= 75\% \\ x &= \dfrac{75\%}{5} = 15\% \end{aligned}$$
a) \(0{,}75\text{ p.p.}\)
b) \(75\text{ pb}\)
c) \(15\%\)
Zadanie 5
- Punkt bazowy (pb) to jedna setna punktu procentowego (p.p.): \(1\text{ pb} = 0,01\text{ p.p.} = 0,01\%\).
- Względna zmiana wartości (obniżenie o dany procent) odnosi się do poziomu bazowego, czyli do stopy inflacji z pierwszego roku: \(\dfrac{\Delta I}{I_1} \cdot 100\% = 116\dfrac{2}{3}\%\).
- Zamień liczbę mieszaną z procentem na ułamek zwykły: \(116\dfrac{2}{3}\% = \dfrac{350}{3}\% = \dfrac{7}{6}\).
- Ujemna wartość inflacji (\(I_2 < 0\)) oznacza spadek ogólnego poziomu cen, czyli wystąpienie deflacji.
Dane:
Bezwzględna zmiana inflacji w punktach bazowych: \(\Delta I = 140\text{ pb}\)
Względne obniżenie inflacji w stosunku do roku pierwszego: \(p = 116\dfrac{2}{3}\%\)
Szukane:
Inflacja w pierwszym roku: \(I_1 = ?\)
Inflacja w drugim roku: \(I_2 = ?\)
-
Przeliczenie punktów bazowych na punkty procentowe:
Jeden punkt bazowy to \(0,01\) punktu procentowego, czyli \(0,01\%\): $$1\text{ pb} = 0,01\text{ p.p.} = 0,01\%$$ Zatem spadek inflacji o 140 punktów bazowych wynosi: $$\Delta I = 140 \cdot 0,01\% = 1,4\%$$ Oznacza to, że różnica między stopą inflacji w pierwszym a drugim roku wynosi: $$I_1 - I_2 = 1,4\%$$ -
Wyznaczenie inflacji w pierwszym roku \(I_1\):
Przekształcamy procent względnego obniżenia na ułamek zwykły: $$\begin{aligned} 116\dfrac{2}{3}\% &= \dfrac{116 \cdot 3 + 2}{3}\% \\ &= \dfrac{350}{3}\% \\ &= \dfrac{350}{3} \cdot \dfrac{1}{100} \\ &= \dfrac{350}{300} \\ &= \dfrac{7}{6} \end{aligned}$$
Sposób I – Ułożenie równania z ułamkiem zwykłym:
Względne obniżenie inflacji to stosunek bezwzględnego spadku \(\Delta I\) do wartości wyjściowej \(I_1\): $$\dfrac{\Delta I}{I_1} = \dfrac{7}{6}$$ Podstawiamy \(\Delta I = 1,4\%\): $$\begin{aligned} \dfrac{1,4\%}{I_1} &= \dfrac{7}{6} \\ 7 \cdot I_1 &= 6 \cdot 1,4\% \\ 7 \cdot I_1 &= 8,4\% \\ I_1 &= \dfrac{8,4\%}{7} \\ I_1 &= 1,2\% \end{aligned}$$
Sposób II – Ułożenie proporcji:
Wartość z pierwszego roku \(I_1\) stanowi bazowe \(100\%\), a spadek \(\Delta I = 1,4\%\) stanowi \(116\dfrac{2}{3}\% = \dfrac{350}{3}\%\): $$\begin{aligned} I_1 &\longleftrightarrow 100\% \\ 1,4\% &\longleftrightarrow \dfrac{350}{3}\% \end{aligned}$$ Mnożymy na krzyż: $$\begin{aligned} I_1 \cdot \dfrac{350}{3}\% &= 1,4\% \cdot 100\% \\ I_1 \cdot \dfrac{350}{3} &= 140 \\ I_1 &= 140 \cdot \dfrac{3}{350} \\ I_1 &= \dfrac{420}{350} \\ I_1 &= \dfrac{6}{5}\% = 1,2\% \end{aligned}$$ -
Wyznaczenie inflacji w drugim roku \(I_2\):
W drugim roku inflacja była niższa o \(1,4\%\) w stosunku do pierwszego roku: $$\begin{aligned} I_2 &= I_1 - \Delta I \\ &= 1,2\% - 1,4\% \\ &= -0,2\% \end{aligned}$$ Ujemna stopa inflacji na poziomie \(-0,2\%\) oznacza spadek poziomu cen, czyli deflację wynoszącą \(0,2\%\).
W pierwszym roku inflacja wynosiła \(1,2\%\), a w drugim roku wynosiła \(-0,2\%\) (wystąpiła deflacja \(0,2\%\)).
Grupa B
Zadanie 1
| zajęcia | pływalnia | taniec | siłownia | badminton |
|---|---|---|---|---|
| przed otwarciem centrum | 4,5% | 5% | 6,4% | 2% |
| po otwarciu centrum | 6,3% | 7% | 8% | 3,5% |
a) O ile punktów procentowych i o ile punktów bazowych wzrosło zainteresowanie poszczególnymi zajęciami?
b) O ile procent zwiększyła się grupa osób uczęszczająca na dane zajęcia sportowe?
Taniec: wzrost o \(2\text{ p.p.}\) oraz o \(200\text{ pb}\)
Siłownia: wzrost o \(1{,}6\text{ p.p.}\) oraz o \(160\text{ pb}\)
Badminton: wzrost o \(1{,}5\text{ p.p.}\) oraz o \(150\text{ pb}\)
b) Pływalnia: o \(40\%\)
Taniec: o \(40\%\)
Siłownia: o \(25\%\)
Badminton: o \(75\%\)
Zadanie 2
| I a | I b | I c |
|---|---|---|
| 21% | 28% | 35,7% |
b) O ile procent więcej wypożyczyła książek ze szkolnej biblioteki klasa I c od klasy I a?
c) O ile procent mniej wypożyczyła książek ze szkolnej biblioteki klasa I a od klasy I b?
b) O \(70\%\)
c) O \(25\%\)
Zadanie 3
a) O ile punktów procentowych zwiększono oprocentowanie kredytu?
b) O ile procent zwiększono oprocentowanie kredytu?
b) O \(25\%\)
Zadanie 4
a) w punktach procentowych
b) w punktach bazowych
c) w procentach.
b) \(50\text{ pb}\)
c) \(12{,}5\%\)
