22.1 Granica funkcji w punkcie
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (3 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz:
a) $ \lim_{x \to 3} (2x - 6) $
b) $ \lim_{x \to 1} (5x + 2) $
c) $ \lim_{x \to -2} (3x^2 - 4x + 1) $
a) $0$
b) $7$
c) $21$
Definicja Heinego granicy funkcji mówi, że funkcja $f(x)$ ma granicę $L$ w punkcie $x_0$, jeśli dla każdego ciągu $(x_n)$ zbieżnego do $x_0$ (gdzie $x_n \neq x_0$ dla każdego $n$), ciąg wartości funkcji $(f(x_n))$ zbiega do $L$.
a) $ \lim_{x \to 3} (2x - 6) $
Niech $(x_n)$ będzie dowolnym ciągiem liczb rzeczywistych takim, że $x_n \to 3$ i $x_n \neq 3$ dla każdego $n$. Wówczas, rozważamy ciąg wartości funkcji $f(x_n) = 2x_n - 6$.
Korzystając z własności granic ciągów, jeśli $x_n \to 3$, to:\[2x_n \to 2 \cdot 3 = 6\]\[2x_n - 6 \to 6 - 6 = 0\]Zatem, $ \lim_{x \to 3} (2x - 6) = 0 $.
b) $ \lim_{x \to 1} (5x + 2) $
Niech $(x_n)$ będzie dowolnym ciągiem liczb rzeczywistych takim, że $x_n \to 1$ i $x_n \neq 1$ dla każdego $n$. Wówczas, rozważamy ciąg wartości funkcji $f(x_n) = 5x_n + 2$.
Korzystając z własności granic ciągów, jeśli $x_n \to 1$, to:\[5x_n \to 5 \cdot 1 = 5\]\[5x_n + 2 \to 5 + 2 = 7\]Zatem, $ \lim_{x \to 1} (5x + 2) = 7 $.
c) $ \lim_{x \to -2} (3x^2 - 4x + 1) $
Niech $(x_n)$ będzie dowolnym ciągiem liczb rzeczywistych takim, że $x_n \to -2$ i $x_n \neq -2$ dla każdego $n$. Wówczas, rozważamy ciąg wartości funkcji $f(x_n) = 3x_n^2 - 4x_n + 1$.
Korzystając z własności granic ciągów, jeśli $x_n \to -2$, to:\[x_n^2 \to (-2)^2 = 4\]\[-4x_n \to -4 \cdot (-2) = 8\]Zatem, $3x_n^2 - 4x_n + 1 \to 3 \cdot 4 + 8 + 1 = 12 + 8 + 1 = 21$.
Zatem, $ \lim_{x \to -2} (3x^2 - 4x + 1) = 21 $.
Zadanie 2 (3 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz:
a) $ \lim_{x\to 3} \frac{x^2 - 4}{x - 2} $
b) $ \lim_{x\to -3} \frac{3 + x}{9 - x^2} $
c) $ \lim_{x\to 25} \frac{x - 12}{\sqrt{x} - 4} $
a) $5$
b) $\frac{1}{6}$
c) $13$
Zgodnie z definicją Heinego, funkcja $f(x)$ ma granicę $L$ w punkcie $x_0$, jeśli dla każdego ciągu $x_n$ zbieżnego do $x_0$, gdzie $x_n \neq x_0$ dla każdego $n$, ciąg wartości funkcji $f(x_n)$ jest zbieżny do $L$.
a) Obliczamy $ \lim_{x\to 3} \frac{x^2 - 4}{x - 2} $.
Niech $x_n$ będzie dowolnym ciągiem takim, że $x_n \to 3$ i $x_n \neq 3$ dla każdego $n$.
Wtedy:\[ \lim_{n\to\infty} f(x_n) = \lim_{n\to\infty} \frac{x_n^2 - 4}{x_n - 2} \]Ponieważ funkcja $f(x) = \frac{x^2 - 4}{x - 2}$ jest ciągła w punkcie $x=3$ (mianownik $x-2$ jest różny od zera dla $x=3$), możemy podstawić $x=3$:\[ \frac{3^2 - 4}{3 - 2} = \frac{9 - 4}{1} = \frac{5}{1} = 5 \]Zatem, $ \lim_{x\to 3} \frac{x^2 - 4}{x - 2} = 5 $.
b) Obliczamy $ \lim_{x\to -3} \frac{3 + x}{9 - x^2} $.
Niech $x_n$ będzie dowolnym ciągiem takim, że $x_n \to -3$ i $x_n \neq -3$ dla każdego $n$.
Wtedy:\[ \lim_{n\to\infty} f(x_n) = \lim_{n\to\infty} \frac{3 + x_n}{9 - x_n^2} \]Zauważmy, że dla $x = -3$ otrzymujemy symbol nieoznaczony $ \frac{0}{0} $. Upraszczamy wyrażenie, rozkładając mianownik na czynniki:\[ \frac{3 + x_n}{9 - x_n^2} = \frac{3 + x_n}{(3 - x_n)(3 + x_n)} \]Ponieważ $x_n \neq -3$, możemy skrócić czynnik $(3 + x_n)$:\[ \frac{1}{3 - x_n} \]Teraz obliczamy granicę:\[ \lim_{n\to\infty} \frac{1}{3 - x_n} = \frac{1}{3 - (-3)} = \frac{1}{3 + 3} = \frac{1}{6} \]Zatem, $ \lim_{x\to -3} \frac{3 + x}{9 - x^2} = \frac{1}{6} $.
c) Obliczamy $ \lim_{x\to 25} \frac{x - 12}{\sqrt{x} - 4} $.
Niech $x_n$ będzie dowolnym ciągiem takim, że $x_n \to 25$ i $x_n \neq 25$ dla każdego $n$.
Wtedy:\[ \lim_{n\to\infty} f(x_n) = \lim_{n\to\infty} \frac{x_n - 12}{\sqrt{x_n} - 4} \]Ponieważ funkcja $f(x) = \frac{x - 12}{\sqrt{x} - 4}$ jest ciągła w punkcie $x=25$ (mianownik $ \sqrt{x}-4 $ jest różny od zera dla $x=25$, a wyrażenie pod pierwiastkiem jest dodatnie), możemy podstawić $x=25$:\[ \frac{25 - 12}{\sqrt{25} - 4} = \frac{13}{5 - 4} = \frac{13}{1} = 13 \]Zatem, $ \lim_{x\to 25} \frac{x - 12}{\sqrt{x} - 4} = 13 $.
Zadanie 3 (3 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz $\lim_{x \to x_0} f(x)$, jeśli:
a) $f(x)=\frac{-x^2+x+6}{x+2}$, $x_0=-2$
b) $f(x)=\frac{x^2-x-6}{x^2-4x+3}$, $x_0=3$
c) $f(x)=\frac{2x+5}{x^2+x+1}$, $x_0=1$
a) $5$
b) $\frac{5}{2}$
c) $\frac{7}{3}$
a) Mamy funkcję $f(x)=\frac{-x^2+x+6}{x+2}$ i punkt $x_0=-2$.
Najpierw sprawdzamy wartość funkcji dla $x=x_0$: $f(-2) = \frac{-(-2)^2+(-2)+6}{-2+2} = \frac{-4-2+6}{0} = \frac{0}{0}$. Jest to symbol nieoznaczony, więc musimy uprościć wyrażenie.
Rozkładamy licznik na czynniki. Ponieważ $x_0=-2$ jest pierwiastkiem licznika, $(x+2)$ musi być jednym z czynników.\[-x^2+x+6 = -(x^2-x-6) = -(x+2)(x-3)\]Zatem\[f(x) = \frac{-(x+2)(x-3)}{x+2}\]Dla $x \neq -2$ możemy uprościć wyrażenie do $f(x) = -(x-3) = -x+3$.
Zgodnie z definicją Heinego, rozważmy dowolny ciąg $(x_n)$ taki, że $x_n \to -2$ i $x_n \neq -2$ dla każdego $n$.
Wtedy\[\lim_{n \to \infty} f(x_n) = \lim_{n \to \infty} (-x_n+3)\]Ponieważ $x_n \to -2$, możemy podstawić tę wartość do wyrażenia:\[\lim_{n \to \infty} (-x_n+3) = -(-2)+3 = 2+3 = 5\]Zatem\[\lim_{x \to -2} \frac{-x^2+x+6}{x+2} = 5\]b) Mamy funkcję $f(x)=\frac{x^2-x-6}{x^2-4x+3}$ i punkt $x_0=3$.
Najpierw sprawdzamy wartość funkcji dla $x=x_0$: $f(3) = \frac{3^2-3-6}{3^2-4(3)+3} = \frac{9-3-6}{9-12+3} = \frac{0}{0}$. Jest to symbol nieoznaczony, więc musimy uprościć wyrażenie.
Rozkładamy licznik i mianownik na czynniki. Ponieważ $x_0=3$ jest pierwiastkiem zarówno licznika, jak i mianownika, $(x-3)$ musi być jednym z czynników.
Licznik: $x^2-x-6 = (x-3)(x+2)$.
Mianownik: $x^2-4x+3 = (x-3)(x-1)$.
Zatem\[f(x) = \frac{(x-3)(x+2)}{(x-3)(x-1)}\]Dla $x \neq 3$ możemy uprościć wyrażenie do $f(x) = \frac{x+2}{x-1}$.
Zgodnie z definicją Heinego, rozważmy dowolny ciąg $(x_n)$ taki, że $x_n \to 3$ i $x_n \neq 3$ dla każdego $n$.
Wtedy\[\lim_{n \to \infty} f(x_n) = \lim_{n \to \infty} \frac{x_n+2}{x_n-1}\]Ponieważ $x_n \to 3$, możemy podstawić tę wartość do wyrażenia:\[\lim_{n \to \infty} \frac{x_n+2}{x_n-1} = \frac{3+2}{3-1} = \frac{5}{2}\]Zatem\[\lim_{x \to 3} \frac{x^2-x-6}{x^2-4x+3} = \frac{5}{2}\]c) Mamy funkcję $f(x)=\frac{2x+5}{x^2+x+1}$ i punkt $x_0=1$.
Najpierw sprawdzamy wartość funkcji dla $x=x_0$: $f(1) = \frac{2(1)+5}{1^2+1+1} = \frac{2+5}{1+1+1} = \frac{7}{3}$.
Ponieważ mianownik nie jest równy zero, funkcja jest ciągła w punkcie $x_0=1$. Granica funkcji jest równa wartości funkcji w tym punkcie.
Zgodnie z definicją Heinego, rozważmy dowolny ciąg $(x_n)$ taki, że $x_n \to 1$ i $x_n \neq 1$ dla każdego $n$.
Wtedy\[\lim_{n \to \infty} f(x_n) = \lim_{n \to \infty} \frac{2x_n+5}{x_n^2+x_n+1}\]Ponieważ $x_n \to 1$, możemy podstawić tę wartość do wyrażenia:\[\lim_{n \to \infty} \frac{2x_n+5}{x_n^2+x_n+1} = \frac{2(1)+5}{1^2+1+1} = \frac{7}{3}\]Zatem\[\lim_{x \to 1} \frac{2x+5}{x^2+x+1} = \frac{7}{3}\]
Zadanie 4 (2 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz $\lim_{x \to x_0} f(x)$, jeśli:
a) $f(x) = \frac{x^3 - 8}{x - 2}$, $x_0 = 2$
b) $f(x) = \frac{x^3 - 8}{x - 2}$, $x_0 = 1$
a) $12$
b) $7$
Definicja Heinego granicy funkcji w punkcie mówi, że liczba $g$ jest granicą funkcji $f(x)$ w punkcie $x_0$, jeśli dla każdego ciągu $(x_n)$ argumentów funkcji, zbieżnego do $x_0$ (ale o wyrazach różnych od $x_0$), ciąg wartości funkcji $(f(x_n))$ jest zbieżny do $g$.
a) Mamy obliczyć $\lim_{x \to 2} \frac{x^3 - 8}{x - 2}$.
Niech $(x_n)$ będzie dowolnym ciągiem takim, że $x_n \neq 2$ dla każdego $n \in \mathbb{N}$ oraz $\lim_{n \to \infty} x_n = 2$.
Musimy zbadać granicę ciągu $f(x_n) = \frac{x_n^3 - 8}{x_n - 2}$.
Korzystamy ze wzoru skróconego mnożenia na różnicę sześcianów $a^3 - b^3 = (a-b)(a^2+ab+b^2)$.\[ \frac{x_n^3 - 8}{x_n - 2} = \frac{(x_n - 2)(x_n^2 + 2x_n + 4)}{x_n - 2} \]Ponieważ $x_n \neq 2$, możemy skrócić wyrażenie $(x_n - 2)$:\[ f(x_n) = x_n^2 + 2x_n + 4 \]Teraz obliczamy granicę tego ciągu:\[ \lim_{n \to \infty} f(x_n) = \lim_{n \to \infty} (x_n^2 + 2x_n + 4) \]Zgodnie z arytmetyką granic i faktem, że $\lim_{n \to \infty} x_n = 2$:\[ \lim_{n \to \infty} (x_n^2 + 2x_n + 4) = 2^2 + 2 \cdot 2 + 4 = 4 + 4 + 4 = 12 \]Zatem granica funkcji wynosi 12.
b) Mamy obliczyć $\lim_{x \to 1} \frac{x^3 - 8}{x - 2}$.
Niech $(x_n)$ będzie dowolnym ciągiem takim, że $x_n \neq 1$ dla każdego $n \in \mathbb{N}$ oraz $\lim_{n \to \infty} x_n = 1$.
Musimy zbadać granicę ciągu $f(x_n) = \frac{x_n^3 - 8}{x_n - 2}$.
W tym przypadku funkcja $f(x)$ jest określona w punkcie $x_0 = 1$ i jest w nim ciągła (ponieważ mianownik $x-2$ jest różny od zera dla $x=1$). Możemy więc obliczyć granicę przez podstawienie.\[ \lim_{n \to \infty} f(x_n) = f(\lim_{n \to \infty} x_n) = f(1) \]\[ f(1) = \frac{1^3 - 8}{1 - 2} = \frac{1 - 8}{-1} = \frac{-7}{-1} = 7 \]Zatem granica funkcji wynosi 7.
Zadanie 5 (2 pkt)
Wskaż dwa ciągi $(a_n)$ i $(b_n)$, dla których $\lim_{n \to \infty} a_n = \lim_{n \to \infty} b_n = x_0$ oraz $\lim_{n \to \infty} f(a_n) \neq \lim_{n \to \infty} f(b_n)$, i na tej podstawie wykaż, że nie istnieje granica funkcji $f$ w punkcie $x_0$, jeśli:
a) $f(x) = \frac{|x-2|}{x-2}, x_0 = 2$
b) $f(x) = \frac{x+3}{|x+3|}, x_0 = -3$
a) Wybrano ciągi $a_n = 2 + \frac{1}{n}$ i $b_n = 2 - \frac{1}{n}$. Granice wartości funkcji wynoszą odpowiednio $\lim_{n \to \infty} f(a_n) = 1$ oraz $\lim_{n \to \infty} f(b_n) = -1$. Ponieważ granice są różne, granica funkcji w punkcie $x_0=2$ nie istnieje.
b) Wybrano ciągi $a_n = -3 + \frac{1}{n}$ i $b_n = -3 - \frac{1}{n}$. Granice wartości funkcji wynoszą odpowiednio $\lim_{n \to \infty} f(a_n) = 1$ oraz $\lim_{n \to \infty} f(b_n) = -1$. Ponieważ granice są różne, granica funkcji w punkcie $x_0=-3$ nie istnieje.
Aby wykazać, że granica funkcji nie istnieje w danym punkcie, posłużymy się definicją Heinego granicy funkcji. Zgodnie z nią, jeżeli znajdziemy dwa ciągi $(a_n)$ i $(b_n)$ zbieżne do punktu $x_0$, dla których granice wartości funkcji $f(a_n)$ i $f(b_n)$ są różne, to granica funkcji $f$ w punkcie $x_0$ nie istnieje.
a) Dla $f(x) = \frac{|x-2|}{x-2}$ i $x_0 = 2$:
Wybierzmy ciąg $(a_n)$ zbieżny do 2 z prawej strony, np. $a_n = 2 + \frac{1}{n}$. Wtedy $\lim_{n \to \infty} a_n = 2$.
Obliczmy granicę $f(a_n)$:\[ \lim_{n \to \infty} f(a_n) = \lim_{n \to \infty} \frac{|(2 + \frac{1}{n}) - 2|}{(2 + \frac{1}{n}) - 2} = \lim_{n \to \infty} \frac{|\frac{1}{n}|}{\frac{1}{n}} = \lim_{n \to \infty} \frac{\frac{1}{n}}{\frac{1}{n}} = 1 \]Wybierzmy ciąg $(b_n)$ zbieżny do 2 z lewej strony, np. $b_n = 2 - \frac{1}{n}$. Wtedy $\lim_{n \to \infty} b_n = 2$.
Obliczmy granicę $f(b_n)$:\[ \lim_{n \to \infty} f(b_n) = \lim_{n \to \infty} \frac{|(2 - \frac{1}{n}) - 2|}{(2 - \frac{1}{n}) - 2} = \lim_{n \to \infty} \frac{|-\frac{1}{n}|}{-\frac{1}{n}} = \lim_{n \to \infty} \frac{\frac{1}{n}}{-\frac{1}{n}} = -1 \]Ponieważ $\lim_{n \to \infty} f(a_n) \neq \lim_{n \to \infty} f(b_n)$, granica funkcji $f$ w punkcie $x_0 = 2$ nie istnieje.
b) Dla $f(x) = \frac{x+3}{|x+3|}$ i $x_0 = -3$:
Wybierzmy ciąg $(a_n)$ zbieżny do -3 z prawej strony, np. $a_n = -3 + \frac{1}{n}$. Wtedy $\lim_{n \to \infty} a_n = -3$.
Obliczmy granicę $f(a_n)$:\[ \lim_{n \to \infty} f(a_n) = \lim_{n \to \infty} \frac{(-3 + \frac{1}{n}) + 3}{|(-3 + \frac{1}{n}) + 3|} = \lim_{n \to \infty} \frac{\frac{1}{n}}{|\frac{1}{n}|} = \lim_{n \to \infty} \frac{\frac{1}{n}}{\frac{1}{n}} = 1 \]Wybierzmy ciąg $(b_n)$ zbieżny do -3 z lewej strony, np. $b_n = -3 - \frac{1}{n}$. Wtedy $\lim_{n \to \infty} b_n = -3$.
Obliczmy granicę $f(b_n)$:\[ \lim_{n \to \infty} f(b_n) = \lim_{n \to \infty} \frac{(-3 - \frac{1}{n}) + 3}{|(-3 - \frac{1}{n}) + 3|} = \lim_{n \to \infty} \frac{-\frac{1}{n}}{|-\frac{1}{n}|} = \lim_{n \to \infty} \frac{-\frac{1}{n}}{\frac{1}{n}} = -1 \]Ponieważ $\lim_{n \to \infty} f(a_n) \neq \lim_{n \to \infty} f(b_n)$, granica funkcji $f$ w punkcie $x_0 = -3$ nie istnieje.
Grupa B
Zadanie 1 (3 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz:
a) $ \lim_{x \to -1} (5x + 5) $
b) $ \lim_{x \to 2} (3x - 7) $
c) $ \lim_{x \to 1} (x^2 + 3x - 5) $
a) $0$
b) $-1$
c) $-1$
Zadanie 2 (3 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz:
a) $ \lim_{x\to 4} \frac{x^2 - 9}{x - 3} $
b) $ \lim_{x\to -5} \frac{5 + x}{25 - x^2} $
c) $ \lim_{x\to 4} \frac{x - 1}{\sqrt{x} - 1} $
a) $7$
b) $\frac{1}{10}$
c) $3$
Zadanie 3 (3 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz $\lim_{x \to x_0} f(x)$, jeśli:
a) $f(x)=\frac{-x^2-3x+4}{x-1}$, $x_0=1$
b) $f(x)=\frac{x^2+3x-4}{x^2+6x+8}$, $x_0=-4$
c) $f(x)=\frac{x^2+3x}{2x^2-x+3}$, $x_0=-2$
a) $-5$
b) $\frac{5}{2}$
c) $\frac{-2}{13}$
Zadanie 4 (2 pkt)
Korzystając z definicji Heinego granicy funkcji w punkcie, oblicz $\lim_{x \to x_0} f(x)$, jeśli:
a) $f(x) = \frac{x^3 + 27}{x + 3}$, $x_0 = -3$
b) $f(x) = \frac{x^3 + 27}{x + 3}$, $x_0 = 0$
a) $27$
b) $9$
Zadanie 5 (3 pkt)
Wskaż dwa ciągi $(a_n)$ i $(b_n)$, dla których $\lim_{n \to \infty} a_n = \lim_{n \to \infty} b_n = x_0$ oraz $\lim_{n \to \infty} f(a_n) \neq \lim_{n \to \infty} f(b_n)$, i na tej podstawie wykaż, że nie istnieje granica funkcji $f$ w punkcie $x_0$, jeśli:
a) $f(x) = \frac{x-10}{|x-10|}, x_0 = 10$
b) $f(x) = \frac{|x+1|}{x+1}, x_0 = -1$
a) Wybrano ciągi $a_n = 10 + \frac{1}{n}$ i $b_n = 10 - \frac{1}{n}$. Granice wartości funkcji wynoszą odpowiednio $\lim_{n \to \infty} f(a_n) = 1$ oraz $\lim_{n \to \infty} f(b_n) = -1$. Ponieważ granice są różne, granica funkcji w punkcie $x_0=10$ nie istnieje.
b) Wybrano ciągi $a_n = -1 + \frac{1}{n}$ i $b_n = -1 - \frac{1}{n}$. Granice wartości funkcji wynoszą odpowiednio $\lim_{n \to \infty} f(a_n) = 1$ oraz $\lim_{n \to \infty} f(b_n) = -1$. Ponieważ granice są różne, granica funkcji w punkcie $x_0=-1$ nie istnieje.
