24.10 Zastosowanie analizy matematycznej w rozwiązywaniu zadań z geometrii analitycznej
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (3 pkt)
Wyznacz współrzędne takiego punktu A, że styczna do wykresu funkcji f w punkcie A jest równoległa do prostej k, jeśli:
a) $f(x) = 3x^2 - 5x + 2, k: x + y - 3 = 0$
b) $f(x) = \frac{2x+1}{x-3}, k: 7x + y + 1 = 0$
a) $A = \left(\frac{2}{3}, 0\right)$
b) $A_1 = (4, 9)$, $A_2 = (2, -5)$
Warunkiem równoległości stycznej do prostej $k$ jest równość ich współczynników kierunkowych. Współczynnik kierunkowy stycznej do wykresu funkcji $f$ w punkcie $A(x_0, y_0)$ jest równy wartości pochodnej $f'(x_0)$.
a) $f(x) = 3x^2 - 5x + 2, k: x + y - 3 = 0$
Krok 1: Wyznaczamy współczynnik kierunkowy $a$ prostej $k$.
Przekształcamy równanie prostej do postaci kierunkowej $y = ax + b$.\[x + y - 3 = 0 \implies y = -x + 3\]Współczynnik kierunkowy prostej $k$ wynosi $a=-1$.
Krok 2: Obliczamy pochodną funkcji $f(x)$.\[f'(x) = (3x^2 - 5x + 2)' = 6x - 5\]Krok 3: Porównujemy wartość pochodnej w punkcie $x_0$ z współczynnikiem kierunkowym prostej $k$.\[f'(x_0) = a\]\[6x_0 - 5 = -1\]Krok 4: Rozwiązujemy równanie, aby znaleźć $x_0$.\[6x_0 = 4\]\[x_0 = \frac{4}{6} = \frac{2}{3}\]Krok 5: Obliczamy rzędną $y_0 = f(x_0)$.\[y_0 = f\left(\frac{2}{3}\right) = 3\left(\frac{2}{3}\right)^2 - 5\left(\frac{2}{3}\right) + 2 = 3\left(\frac{4}{9}\right) - \frac{10}{3} + 2 = \frac{4}{3} - \frac{10}{3} + \frac{6}{3} = 0\]Krok 6: Podajemy współrzędne punktu $A$.\[A = \left(\frac{2}{3}, 0\right)\]b) $f(x) = \frac{2x+1}{x-3}, k: 7x + y + 1 = 0$
Krok 1: Wyznaczamy współczynnik kierunkowy $a$ prostej $k$.\[7x + y + 1 = 0 \implies y = -7x - 1\]Współczynnik kierunkowy prostej $k$ wynosi $a = -7$.
Krok 2: Obliczamy pochodną funkcji $f(x)$.\[f'(x) = \frac{(2x+1)'(x-3) - (2x+1)(x-3)'}{(x-3)^2} = \frac{2(x-3) - (2x+1)1}{(x-3)^2} = \frac{2x-6-2x-1}{(x-3)^2} = \frac{-7}{(x-3)^2}\]Krok 3: Porównujemy wartość pochodnej w punkcie $x_0$ z współczynnikiem kierunkowym prostej $k$.\[f'(x_0) = a\]\[\frac{-7}{(x_0-3)^2} = -7\]Krok 4: Rozwiązujemy równanie, aby znaleźć $x_0$.\[(x_0-3)^2 = 1\]\[x_0-3 = 1 \quad \lor \quad x_0-3 = -1\]\[x_0 = 4 \quad \lor \quad x_0 = 2\]Krok 5: Obliczamy rzędne $y_0$ dla obu wartości $x_0$.
Dla $x_0 = 4$: $y_0 = f(4) = \frac{2(4)+1}{4-3} = \frac{9}{1} = 9$. Punkt $A_1 = (4, 9)$.
Dla $x_0 = 2$: $y_0 = f(2) = \frac{2(2)+1}{2-3} = \frac{5}{-1} = -5$. Punkt $A_2 = (2, -5)$.
Krok 6: Podajemy współrzędne punktów.
Są dwa takie punkty: $A_1 = (4, 9)$ i $A_2 = (2, -5)$.
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz współrzędne takiego punktu A, że styczna do wykresu funkcji f w punkcie A jest prostopadła do prostej k, jeśli:
a) $f(x) = 2x^2 - 3x + 1$, $k: x + 5y - 3 = 0$
b) $f(x) = \frac{x+2}{x-2}$, $k: x - 4y + 20 = 0$
a) $A = (2, 3)$
b) $A_1 = (3, 5)$, $A_2 = (1, -3)$
Celem zadania jest znalezienie punktu $A = (x_0, y_0)$ na wykresie funkcji $f$, w którym styczna do wykresu jest prostopadła do danej prostej $k$. Współczynnik kierunkowy stycznej w punkcie $x_0$ jest równy wartości pochodnej $f'(x_0)$. Dwie proste są prostopadłe, gdy iloczyn ich współczynników kierunkowych wynosi $-1$.
a) $f(x) = 2x^2 - 3x + 1$, $k: x + 5y - 3 = 0$
Krok 1: Wyznaczamy współczynnik kierunkowy prostej $k$.\[x + 5y - 3 = 0 \implies 5y = -x + 3 \implies y = -\frac{1}{5}x + \frac{3}{5}\]Współczynnik kierunkowy prostej $k$ wynosi $a_k = -\frac{1}{5}$.
Krok 2: Wyznaczamy współczynnik kierunkowy stycznej.\[a_s \cdot a_k = -1 \implies a_s \cdot \left(-\frac{1}{5}\right) = -1 \implies a_s = 5\]Krok 3: Obliczamy pochodną funkcji $f(x)$.\[f'(x) = (2x^2 - 3x + 1)' = 4x - 3\]Krok 4: Znajdujemy pierwszą współrzędną punktu $A$.\[f'(x_0) = a_s \implies 4x_0 - 3 = 5 \implies 4x_0 = 8 \implies x_0 = 2\]Krok 5: Znajdujemy drugą współrzędną punktu $A$.\[y_0 = f(2) = 2(2)^2 - 3(2) + 1 = 8 - 6 + 1 = 3\]Punkt $A$ ma współrzędne $(2, 3)$.
b) $f(x) = \frac{x+2}{x-2}$, $k: x - 4y + 20 = 0$
Krok 1: Wyznaczamy współczynnik kierunkowy prostej $k$.\[x - 4y + 20 = 0 \implies -4y = -x - 20 \implies y = \frac{1}{4}x + 5\]Współczynnik kierunkowy prostej $k$ wynosi $a_k = \frac{1}{4}$.
Krok 2: Wyznaczamy współczynnik kierunkowy stycznej.\[a_s \cdot a_k = -1 \implies a_s \cdot \frac{1}{4} = -1 \implies a_s = -4\]Krok 3: Obliczamy pochodną funkcji $f(x)$.\[f'(x) = \left(\frac{x+2}{x-2}\right)' = \frac{(1)(x-2) - (x+2)(1)}{(x-2)^2} = \frac{x-2-x-2}{(x-2)^2} = \frac{-4}{(x-2)^2}\]Krok 4: Znajdujemy pierwszą współrzędną punktu $A$.\[f'(x_0) = a_s \implies \frac{-4}{(x_0-2)^2} = -4\]\[1 = (x_0-2)^2\]Stąd $x_0-2 = 1$ lub $x_0-2 = -1$. Rozwiązując, otrzymujemy $x_0 = 3$ lub $x_0 = 1$.
Krok 5: Znajdujemy drugą współrzędną dla każdego $x_0$.
Dla $x_0 = 3$:\[y_0 = f(3) = \frac{3+2}{3-2} = \frac{5}{1} = 5\]Punkt $A_1 = (3, 5)$.
Dla $x_0 = 1$:\[y_0 = f(1) = \frac{1+2}{1-2} = \frac{3}{-1} = -3\]Punkt $A_2 = (1, -3)$.
Istnieją dwa takie punkty.
Zadanie 3 (2 pkt)
Wykaż, że styczna do paraboli o równaniu $y = x^2 - 5x + 3$, poprowadzona w punkcie $P$ o odciętej 3, ogranicza wraz z osiami układu współrzędnych trójkąt o polu równym 18.
Styczna do paraboli w podanym punkcie tworzy z osiami układu współrzędnych trójkąt o polu równym 18, co należało wykazać.
Aby wykazać tezę, należy wykonać następujące kroki:
1. Wyznaczyć pełne współrzędne punktu styczności P.
2. Znaleźć równanie stycznej do paraboli w tym punkcie.
3. Obliczyć punkty przecięcia tej stycznej z osiami OX i OY.
4. Na podstawie punktów przecięcia obliczyć pole trójkąta ograniczonego przez styczną i osie układu współrzędnych.
Krok 1: Wyznaczenie współrzędnych punktu styczności $P$.
Mamy daną odciętą punktu $P$, czyli $x_0 = 3$. Rzędną $y_0$ obliczamy, wstawiając $x_0$ do równania paraboli:\[y_0 = (3)^2 - 5(3) + 3 = 9 - 15 + 3 = -3\]Zatem punkt styczności to $P = (3, -3)$.
Krok 2: Wyznaczenie równania stycznej.
Równanie stycznej do wykresu funkcji $f(x)$ w punkcie $(x_0, y_0)$ ma postać $y - y_0 = f'(x_0)(x - x_0)$.
Najpierw obliczamy pochodną funkcji $f(x) = x^2 - 5x + 3$:\[f'(x) = 2x - 5\]Następnie obliczamy wartość pochodnej w punkcie $x_0 = 3$:\[f'(3) = 2(3) - 5 = 6 - 5 = 1\]Jest to współczynnik kierunkowy stycznej.
Teraz podstawiamy dane do wzoru na równanie stycznej:\[y - (-3) = 1(x - 3)\]\[y + 3 = x - 3\]\[y = x - 6\]Krok 3: Wyznaczenie punktów przecięcia stycznej z osiami układu współrzędnych.
Aby znaleźć punkt przecięcia z osią OY, podstawiamy $x=0$:\[y = 0 - 6 = -6\]Punkt przecięcia z osią OY to $A = (0, -6)$.
Aby znaleźć punkt przecięcia z osią OX, podstawiamy $y=0$:\[0 = x - 6\]\[x = 6\]Punkt przecięcia z osią OX to $B = (6, 0)$.
Krok 4: Obliczenie pola trójkąta.
Trójkąt ograniczony przez styczną i osie układu współrzędnych jest trójkątem prostokątnym o wierzchołkach w punktach $(0,0)$, $(6,0)$ i $(0,-6)$.
Długości przyprostokątnych tego trójkąta są równe wartościom bezwzględnym współrzędnych punktów przecięcia z osiami:\[a = |6| = 6\]\[h = |-6| = 6\]Pole trójkąta wynosi:\[P_{\triangle} = \frac{1}{2} \cdot a \cdot h = \frac{1}{2} \cdot 6 \cdot 6 = 18\]Udało się wykazać, że pole trójkąta jest równe 18.
Zadanie 4 (4 pkt)
Oblicz pole trójkąta ograniczonego ujemnymi półosiami układu współrzędnych i tą styczną do wykresu funkcji $f(x) = \frac{x+1}{x-1}$, która jest równoległa do prostej o równaniu $2x + y + 5 = 0$.
Pole trójkąta wynosi $P = \frac{1}{4}$.
Krok 1: Wyznaczamy współczynnik kierunkowy $a$ stycznej.
Prosta $2x + y + 5 = 0$ w postaci kierunkowej to $y = -2x - 5$.
Jej współczynnik kierunkowy wynosi $-2$.
Styczna jest równoległa do tej prostej, więc jej współczynnik kierunkowy $a$ również wynosi $-2$.
Krok 2: Obliczamy pochodną funkcji $f(x)$.\[f(x) = \frac{x+1}{x-1}\]\[f'(x) = \frac{(x+1)'(x-1) - (x+1)(x-1)'}{(x-1)^2} = \frac{1(x-1) - (x+1)(1)}{(x-1)^2} = \frac{x-1-x-1}{(x-1)^2} = \frac{-2}{(x-1)^2}\]Krok 3: Wyznaczamy punkty styczności $(x_0, y_0)$.\[\frac{-2}{(x_0-1)^2} = -2\]\[(x_0-1)^2 = 1\]Stąd mamy dwie możliwości:
$x_0 - 1 = 1 \implies x_0 = 2$
$x_0 - 1 = -1 \implies x_0 = 0$
Krok 4: Wyznaczamy równania stycznych i sprawdzamy warunki zadania.
Przypadek 1: $x_0 = 2$
$y_0 = f(2) = \frac{2+1}{2-1} = 3$.
Równanie stycznej: $y - 3 = -2(x - 2) \implies y = -2x + 7$.
Punkty przecięcia z osiami: $y_p = 7$ (dla $x=0$), $x_p = 3.5$ (dla $y=0$).
Oba punkty przecięcia są na dodatnich półosiach, więc ta styczna nie tworzy trójkąta z ujemnymi półosiami.
Przypadek 2: $x_0 = 0$
$y_0 = f(0) = \frac{0+1}{0-1} = -1$.
Równanie stycznej: $y - (-1) = -2(x - 0) \implies y = -2x - 1$.
Punkty przecięcia z osiami: $y_p = -1$ (dla $x=0$), $x_p = -\frac{1}{2}$ (dla $y=0$).
Oba punkty przecięcia są na ujemnych półosiach. Ten przypadek spełnia warunki zadania.
Krok 5: Obliczamy pole trójkąta.
Wierzchołki trójkąta to $(0,0)$, $(-\frac{1}{2}, 0)$ i $(0, -1)$.
Pole trójkąta: $P = \frac{1}{2} |x_p| \cdot |y_p| = \frac{1}{2} \cdot |-\frac{1}{2}| \cdot |-1| = \frac{1}{4}$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Do paraboli o równaniu $y = x^2$ poprowadzono styczną w punkcie o odciętej ujemnej, która wraz z osiami układu współrzędnych ograniczyła trójkąt o polu równym 2. Wyznacz równanie tej stycznej.
Równanie stycznej to $y = -4x - 4$.
Niech punkt styczności ma współrzędne $P = (x_0, y_0)$, gdzie $y_0 = x_0^2$ oraz z założenia $x_0 < 0$.
Pochodna funkcji $f(x) = x^2$ wynosi $f'(x) = 2x$. Współczynnik kierunkowy stycznej w punkcie $x_0$ jest równy $f'(x_0) = 2x_0$.
Równanie stycznej w punkcie $(x_0, x_0^2)$ ma postać:\[y - x_0^2 = 2x_0(x - x_0)\]\[y = 2x_0x - x_0^2\]Znajdujemy punkty przecięcia stycznej z osiami układu współrzędnych.
Dla $x=0$ otrzymujemy $y = -x_0^2$. Punkt przecięcia z osią OY to $A = (0, -x_0^2)$.
Dla $y=0$ otrzymujemy $0 = 2x_0x - x_0^2$, stąd $x = \frac{x_0}{2}$. Punkt przecięcia z osią OX to $B = (\frac{x_0}{2}, 0)$.
Trójkąt jest prostokątny, a długości jego przyprostokątnych to $|\frac{x_0}{2}|$ i $|-x_0^2|$.
Ponieważ $x_0 < 0$, to $|\frac{x_0}{2}| = -\frac{x_0}{2}$.
Zawsze $|-x_0^2| = x_0^2$.
Pole trójkąta jest równe 2, więc:\[P = \frac{1}{2} \cdot \left(-\frac{x_0}{2}\right) \cdot x_0^2 = 2\]\[-\frac{x_0^3}{4} = 2\]\[x_0^3 = -8\]\[x_0 = -2\]Otrzymana wartość $x_0 = -2$ jest ujemna, więc spełnia warunki zadania.
Podstawiamy $x_0 = -2$ do równania stycznej:\[y = 2(-2)x - (-2)^2\]\[y = -4x - 4\]
Grupa B
Zadanie 1 (3 pkt)
Wyznacz współrzędne takiego punktu A, że styczna do wykresu funkcji f w punkcie A jest równoległa do prostej k, jeśli:
a) $f(x) = -x^2 + 6x - 5, k: 2x - y + 7 = 0$
b) $f(x) = \frac{x+5}{x+2}, k: x + 3y - 9 = 0$
a) $A = (2, 3)$
b) $A_1 = (1, 2)$, $A_2 = (-5, 0)$
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz współrzędne takiego punktu A, że styczna do wykresu funkcji f w punkcie A jest prostopadła do prostej k, jeśli:
a) $f(x) = -x^2 + 4x + 5$, $k: x - 2y + 4 = 0$
b) $f(x) = \frac{2x-1}{x+1}$, $k: 3x + y - 2 = 0$
a) $A = (3, 8)$
b) $A_1 = (2, 1)$, $A_2 = (-4, 3)$
Zadanie 3 (2 pkt)
Wykaż, że styczna do paraboli o równaniu $y = -x^2 + 2x + 1$, poprowadzona w punkcie $P$ o odciętej -1, ogranicza wraz z osiami układu współrzędnych trójkąt o polu równym 0,5.
Styczna do paraboli w podanym punkcie tworzy z osiami układu współrzędnych trójkąt o polu równym 0,5, co należało wykazać.
Zadanie 4 (4 pkt)
Oblicz pole trójkąta ograniczonego ujemnymi półosiami układu współrzędnych i tą styczną do wykresu funkcji $f(x) = \frac{2-x}{x+2}$, która jest równoległa do prostej o równaniu $x + y - 5 = 0$.
Pole trójkąta wynosi $P = \frac{49}{2}$.
Zadanie 5 (4 pkt)
Do paraboli o równaniu $y = -x^2$ poprowadzono styczną w punkcie o odciętej dodatniej, która wraz z osiami układu współrzędnych ograniczyła trójkąt o polu równym 2. Wyznacz równanie tej stycznej.
Równanie stycznej to $y = -4x + 4$.
