24.7 Wzajemne położenie dwóch okręgów
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Określ wzajemne położenie okręgów $o_1$ i $o_2$, jeśli:
a) $o_1: x^2 + y^2 - 2x - 4y + 1 = 0$ oraz $o_2: x^2 + y^2 - 8x - 12y + 43 = 0$
b) $o_1: x^2 + y^2 + 2x + 2y + 1 = 0$ oraz $o_2: x^2 + y^2 - 6x - 4y + 12 = 0$
a) Okręgi są styczne zewnętrznie.
b) Okręgi są rozłączne zewnętrznie.
Aby określić wzajemne położenie okręgów, sprowadzamy ich równania do postaci kanonicznej $(x-a)^2 + (y-b)^2 = r^2$, aby odczytać współrzędne środków $S(a,b)$ i długości promieni $r$. Następnie obliczamy odległość $d$ między środkami i porównujemy ją z sumą $r_1+r_2$ i wartością bezwzględną różnicy $|r_1-r_2|$ promieni.
a) Okrąg $o_1$: $x^2 + y^2 - 2x - 4y + 1 = 0$\[(x^2 - 2x + 1) + (y^2 - 4y + 4) - 4 = 0\]\[(x - 1)^2 + (y - 2)^2 = 4\]Środek $S_1 = (1, 2)$, promień $r_1 = 2$.
Okrąg $o_2$: $x^2 + y^2 - 8x - 12y + 43 = 0$\[(x^2 - 8x + 16) + (y^2 - 12y + 36) - 9 = 0\]\[(x - 4)^2 + (y - 6)^2 = 9\]Środek $S_2 = (4, 6)$, promień $r_2 = 3$.
Odległość między środkami $d(S_1, S_2)$:\[d = \sqrt{(4-1)^2 + (6-2)^2} = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{25} = 5\]Suma promieni: $r_1 + r_2 = 2 + 3 = 5$.
Warunek: $d = 5$ oraz $r_1 + r_2 = 5$. Ponieważ $d = r_1 + r_2$, okręgi są styczne zewnętrznie.
b) Okrąg $o_1$: $x^2 + y^2 + 2x + 2y + 1 = 0$\[(x^2 + 2x + 1) + (y^2 + 2y + 1) - 1 = 0\]\[(x + 1)^2 + (y + 1)^2 = 1\]Środek $S_1 = (-1, -1)$, promień $r_1 = 1$.
Okrąg $o_2$: $x^2 + y^2 - 6x - 4y + 12 = 0$\[(x^2 - 6x + 9) + (y^2 - 4y + 4) - 1 = 0\]\[(x - 3)^2 + (y - 2)^2 = 1\]Środek $S_2 = (3, 2)$, promień $r_2 = 1$.
Odległość między środkami $d(S_1, S_2)$:\[d = \sqrt{(3 - (-1))^2 + (2 - (-1))^2} = \sqrt{4^2 + 3^2} = \sqrt{25} = 5\]Suma promieni: $r_1 + r_2 = 1 + 1 = 2$.
Warunek: $d = 5$ oraz $r_1 + r_2 = 2$. Ponieważ $d > r_1 + r_2$, okręgi są rozłączne zewnętrznie.
Zadanie 2 (4 pkt)
Dla jakich wartości parametru m, $m \in \mathbb{R}$, okręgi $o_1: (x - m)^2 + (y - 1)^2 = 18$ oraz $o_2: (x - 2m)^2 + (y + 1)^2 = 2$ są wewnętrznie styczne? Dla znalezionych wartości $m$ oblicz współrzędne punktu styczności.
Okręgi są styczne wewnętrznie dla $m=2$ lub $m=-2$. Dla $m=2$ punkt styczności ma współrzędne $P_1 = (5, -2)$, a dla $m=-2$ punkt styczności ma współrzędne $P_2 = (-5, -2)$.
Wyznaczamy środki i promienie okręgów:
$o_1$: środek $S_1 = (m, 1)$, promień $r_1 = \sqrt{18} = 3\sqrt{2}$
$o_2$: środek $S_2 = (2m, -1)$, promień $r_2 = \sqrt{2}$
Warunek styczności wewnętrznej okręgów to $|S_1S_2| = |r_1 - r_2|$.
Obliczamy odległość między środkami okręgów:\[|S_1S_2| = \sqrt{(2m-m)^2 + (-1 - 1)^2} = \sqrt{m^2 + (-2)^2} = \sqrt{m^2+4}\]Obliczamy różnicę promieni:\[|r_1 - r_2| = |3\sqrt{2} - \sqrt{2}| = 2\sqrt{2}\]Przyrównujemy odległość środków do różnicy promieni:\[\sqrt{m^2+4} = 2\sqrt{2}\]Podnosząc obie strony do kwadratu:\[m^2+4 = 8 \implies m^2=4\]Stąd $m=2$ lub $m=-2$.
Teraz znajdujemy punkty styczności dla obu wartości $m$.
Przypadek 1: $m=2$
Układ równań okręgów:\[\begin{cases} (x-2)^2 + (y-1)^2 = 18 \\ (x-4)^2 + (y+1)^2 = 2 \end{cases}\]Po rozwinięciu i odjęciu stronami drugiego równania od pierwszego otrzymujemy:\[4x - 4y - 12 = 16 \implies 4x-4y=28 \implies x = y+7\]Podstawiając do drugiego równania:\[(y+7-4)^2 + (y+1)^2 = 2\]\[(y+3)^2+(y+1)^2=2\]\[y^2+6y+9+y^2+2y+1=2\]\[2y^2+8y+8=0 \implies y^2+4y+4=0 \implies (y+2)^2=0\]Zatem $y=-2$, a $x = -2+7 = 5$. Punkt styczności to $P_1 = (5, -2)$.
Przypadek 2: $m=-2$
Układ równań okręgów:\[\begin{cases} (x+2)^2 + (y-1)^2 = 18 \\ (x+4)^2 + (y+1)^2 = 2 \end{cases}\]Po rozwinięciu i odjęciu stronami drugiego równania od pierwszego otrzymujemy:\[-4x - 4y - 12 = 16 \implies -4x-4y=28 \implies x = -y-7\]Podstawiając do drugiego równania:\[(-y-7+4)^2 + (y+1)^2 = 2\]\[(-y-3)^2 + (y+1)^2 = 2\]\[y^2+6y+9+y^2+2y+1=2\]\[2y^2+8y+8=0 \implies y^2+4y+4=0 \implies (y+2)^2=0\]Zatem $y=-2$, a $x = -(-2)-7 = -5$. Punkt styczności to $P_2 = (-5, -2)$.
Zadanie 3 (4 pkt)
Dla jakich wartości parametru $m$, $m \in R$, okręgi $o_1: (x - m)^2 + (y + 2)^2 = 18$ oraz $o_2: (x + 2)^2 + (y - m)^2 = 2$ są zewnętrznie styczne? Dla znalezionych wartości $m$ oblicz współrzędne punktu styczności.
Okręgi są zewnętrznie styczne dla $m=2$ lub $m=-6$.
Dla $m=2$ punkt styczności ma współrzędne $P_1 = (-1, 1)$.
Dla $m=-6$ punkt styczności ma współrzędne $P_2 = (-3, -5)$.
1. Analiza równań okręgów
Odczytujemy środki i promienie obu okręgów z ich równań kanonicznych.
Dla okręgu $o_1: (x - m)^2 + (y + 2)^2 = 18$:
Środek $S_1 = (m, -2)$
Promień $r_1 = \sqrt{18} = 3\sqrt{2}$
Dla okręgu $o_2: (x + 2)^2 + (y - m)^2 = 2$:
Środek $S_2 = (-2, m)$
Promień $r_2 = \sqrt{2}$
2. Warunek styczności zewnętrznej
Dwa okręgi są zewnętrznie styczne, gdy odległość między ich środkami jest równa sumie ich promieni.\[|S_1S_2| = r_1 + r_2\]3. Obliczenie odległości między środkami\[|S_1S_2| = \sqrt{(-2 - m)^2 + (m - (-2))^2} = \sqrt{(-(m+2))^2 + (m+2)^2} = \sqrt{2(m+2)^2} = |m+2|\sqrt{2}\]4. Obliczenie sumy promieni\[r_1 + r_2 = 3\sqrt{2} + \sqrt{2} = 4\sqrt{2}\]5. Rozwiązanie równania dla parametru m\[|m+2|\sqrt{2} = 4\sqrt{2}\]\[|m+2| = 4\]Stąd mamy dwie możliwości:
$m + 2 = 4 \implies m = 2$
$m + 2 = -4 \implies m = -6$
6. Obliczenie punktu styczności dla $m = 2$
Tworzymy układ równań dla $m=2$:\[\begin{cases} (x - 2)^2 + (y + 2)^2 = 18 \\ (x + 2)^2 + (y - 2)^2 = 2 \end{cases}\]Odejmujemy równania stronami, aby znaleźć równanie prostej przechodzącej przez punkty wspólne:
$(x^2 - 4x + 4 + y^2 + 4y + 4) - (x^2 + 4x + 4 + y^2 - 4y + 4) = 18 - 2$
$-8x + 8y = 16$
$y - x = 2 \implies y = x + 2$
Podstawiamy $y = x+2$ do drugiego równania:\[(x + 2)^2 + (x + 2 - 2)^2 = 2\]\[(x + 2)^2 + x^2 = 2\]\[x^2 + 4x + 4 + x^2 = 2\]\[2x^2 + 4x + 2 = 0\]\[x^2 + 2x + 1 = 0 \implies (x+1)^2 = 0 \implies x = -1\]Wtedy $y = -1 + 2 = 1$. Punkt styczności to $P_1 = (-1, 1)$.
7. Obliczenie punktu styczności dla $m = -6$
Tworzymy układ równań dla $m=-6$:\[\begin{cases} (x + 6)^2 + (y + 2)^2 = 18 \\ (x + 2)^2 + (y + 6)^2 = 2 \end{cases}\]Odejmując stronami, otrzymujemy równanie prostej $y-x = \frac{8}{m+2}$.
Dla $m=-6$: $y-x = \frac{8}{-4} = -2 \implies y = x-2$.
Podstawiamy $y = x-2$ do drugiego równania:\[(x + 2)^2 + (x - 2 + 6)^2 = 2\]\[(x + 2)^2 + (x + 4)^2 = 2\]\[(x^2 + 4x + 4) + (x^2 + 8x + 16) = 2\]\[2x^2 + 12x + 20 = 2\]\[2x^2 + 12x + 18 = 0\]\[x^2 + 6x + 9 = 0 \implies (x+3)^2 = 0 \implies x = -3\]Wtedy $y = -3 - 2 = -5$. Punkt styczności to $P_2 = (-3, -5)$.
Zadanie 4 (3 pkt)
Punkty A i B są punktami wspólnymi okręgów $o_1$ o środku $S_1(0, 0)$ i promieniu $r_1 = 5$ oraz $o_2$ o środku $S_2(6, 0)$ i promieniu $r_2 = 5$. Wyznacz długość cięciwy AB.
Długość cięciwy AB wynosi $8$.
Okręgi $o_1$ i $o_2$ mają równe promienie $r_1 = r_2 = 5$.
Środki okręgów to $S_1(0, 0)$ i $S_2(6, 0)$.
Odległość między środkami okręgów wynosi:\[d(S_1, S_2) = \sqrt{(6-0)^2 + (0-0)^2} = \sqrt{6^2} = 6\]Cięciwa AB jest wspólna dla obu okręgów. Linia łącząca środki okręgów jest prostopadła do wspólnej cięciwy i dzieli ją na dwie równe części.
Niech M będzie środkiem cięciwy AB. Wówczas odcinek $S_1M$ jest prostopadły do AB.
Trójkąt $S_1MA$ jest trójkątem prostokątnym z kątem prostym przy wierzchołku M.
Długość odcinka $S_1M$ to połowa odległości między środkami okręgów, ponieważ promienie są równe:\[|S_1M| = \frac{1}{2} d(S_1, S_2) = \frac{1}{2} \cdot 6 = 3\]Długość odcinka $S_1A$ to promień okręgu $o_1$:\[|S_1A| = r_1 = 5\]Korzystamy z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta $S_1MA$:\[|S_1M|^2 + |MA|^2 = |S_1A|^2\]\[3^2 + |MA|^2 = 5^2\]\[9 + |MA|^2 = 25\]\[|MA|^2 = 25 - 9\]\[|MA|^2 = 16\]\[|MA| = 4\]Długość cięciwy AB jest dwukrotnością długości odcinka MA:\[|AB| = 2 \cdot |MA| = 2 \cdot 4 = 8\]
Zadanie 5 (5 pkt)
Wyznacz współrzędne punktów wspólnych dwóch okręgów
$o_1 : x^2 + y^2 - 4x - 6y + 9 = 0$ i
$o_2 : x^2 + y^2 - 10x - 2y + 17 = 0$ (o ile istnieją).
Współrzędne punktów wspólnych to $P_1 = (2, 1)$ oraz $P_2 = \left(\frac{50}{13}, \frac{49}{13}\right)$.
Aby znaleźć punkty wspólne okręgów, należy rozwiązać układ równań:\[
\begin{cases}
x^2 + y^2 - 4x - 6y + 9 = 0 \\
x^2 + y^2 - 10x - 2y + 17 = 0
\end{cases}
\]Odejmujemy stronami drugie równanie od pierwszego:\[(x^2 + y^2 - 4x - 6y + 9) - (x^2 + y^2 - 10x - 2y + 17) = 0\]\[6x - 4y - 8 = 0\]Po uproszczeniu (dzieląc przez 2) otrzymujemy równanie prostej:\[3x - 2y - 4 = 0\]Wyznaczamy z niego $y$:\[2y = 3x - 4 \implies y = \frac{3}{2}x - 2\]Podstawiamy to wyrażenie do pierwszego równania okręgu:\[x^2 + \left(\frac{3}{2}x - 2\right)^2 - 4x - 6\left(\frac{3}{2}x - 2\right) + 9 = 0\]\[x^2 + \frac{9}{4}x^2 - 6x + 4 - 4x - 9x + 12 + 9 = 0\]\[\frac{13}{4}x^2 - 19x + 25 = 0\]Mnożymy obie strony przez 4:\[13x^2 - 76x + 100 = 0\]Obliczamy wyróżnik $\Delta$:\[\Delta = (-76)^2 - 4 \cdot 13 \cdot 100 = 5776 - 5200 = 576\]\[\sqrt{\Delta} = 24\]Obliczamy pierwiastki równania:\[x_1 = \frac{76 - 24}{2 \cdot 13} = \frac{52}{26} = 2\]\[x_2 = \frac{76 + 24}{2 \cdot 13} = \frac{100}{26} = \frac{50}{13}\]Obliczamy odpowiadające wartości $y$:\[y_1 = \frac{3}{2}x_1 - 2 = \frac{3}{2} \cdot 2 - 2 = 3 - 2 = 1\]\[y_2 = \frac{3}{2}x_2 - 2 = \frac{3}{2} \cdot \frac{50}{13} - 2 = \frac{75}{13} - \frac{26}{13} = \frac{49}{13}\]Punkty wspólne mają współrzędne $P_1 = (2, 1)$ oraz $P_2 = (\frac{50}{13}, \frac{49}{13})$.
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Określ wzajemne położenie okręgów $o_1$ i $o_2$, jeśli:
a) $o_1: x^2 + y^2 - 4x - 6y - 12 = 0$ oraz $o_2: x^2 + y^2 - 10x - 14y - 26 = 0$
b) $o_1: x^2 + y^2 - 2x + 4y + 1 = 0$ oraz $o_2: x^2 + y^2 - 2x + 4y - 11 = 0$
a) Okręgi są styczne wewnętrznie.
b) Okręgi są współśrodkowe.
Zadanie 2 (4 pkt)
Dla jakich wartości parametru m, $m \in \mathbb{R}$, okręgi $o_1: (x - m)^2 + (y - 2m)^2 = 45$ oraz $o_2: (x + 1)^2 + (y + 2)^2 = 5$ są wewnętrznie styczne? Dla znalezionych wartości $m$ oblicz współrzędne punktu styczności.
Okręgi są styczne wewnętrznie dla $m=1$ lub $m=-3$. Dla $m=1$ punkt styczności ma współrzędne $P_1 = (-2, -4)$, a dla $m=-3$ punkt styczności ma współrzędne $P_2 = (0, 0)$.
Zadanie 3 (4 pkt)
Dla jakich wartości parametru $m$, $m \in R$, okręgi $o_1: (x - m)^2 + y^2 = 50$ oraz $o_2: x^2 + (y - m)^2 = 8$ są zewnętrznie styczne? Dla znalezionych wartości $m$ oblicz współrzędne punktu styczności.
Okręgi są zewnętrznie styczne dla $m=7$ lub $m=-7$.
Dla $m=7$ punkt styczności ma współrzędne $P_1 = (2, 5)$.
Dla $m=-7$ punkt styczności ma współrzędne $P_2 = (-2, -5)$.
Zadanie 4 (3 pkt)
Punkty A i B są punktami wspólnymi okręgów $o_1$ o środku $S_1(0, 0)$ i promieniu $r_1 = 5$ oraz $o_2$ o środku $S_2(8, 0)$ i promieniu $r_2 = 5$. Wyznacz długość cięciwy AB.
Długość cięciwy AB wynosi $6$.
Zadanie 5 (5 pkt)
Wyznacz współrzędne punktów wspólnych dwóch okręgów
$o_1 : x^2 + y^2 - 2x - 8y + 13 = 0$ i
$o_2 : x^2 + y^2 - 8x - 2y + 7 = 0$ (o ile istnieją).
Współrzędne punktów wspólnych to $P_1 = (1, 2)$ oraz $P_2 = (3, 4)$.
