24.3 Proste w układzie współrzędnych
Kartkówka
Grupa A
Zadanie 1 (2 pkt)
Wykaż, że czworokąt ABCD, gdzie:
a) $A(1, 1)$, $B(6, 1)$, $C(4, 5)$, $D(1, 5)$, jest trapezem prostokątnym,
b) $A(-2, 1)$, $B(5, 1)$, $C(3, 4)$, $D(0, 4)$, jest trapezem równoramiennym.
a) Wykazano, że czworokąt jest trapezem prostokątnym, ponieważ ma jedną parę boków równoległych (AB i CD) oraz kąt prosty między bokiem DA a AB.
b) Wykazano, że czworokąt jest trapezem równoramiennym, ponieważ ma jedną parę boków równoległych (AB i CD) oraz ramiona równej długości ($|AD| = |BC|$).
a) Sprawdzamy, czy czworokąt o wierzchołkach $A(1, 1)$, $B(6, 1)$, $C(4, 5)$, $D(1, 5)$ jest trapezem prostokątnym.
Obliczamy współczynniki kierunkowe boków:\[a_{AB} = \frac{1 - 1}{6 - 1} = \frac{0}{5} = 0\]\[a_{CD} = \frac{5 - 5}{1 - 4} = \frac{0}{-3} = 0\]Ponieważ $a_{AB} = a_{CD} = 0$, boki AB i CD są równoległe (oba są poziome). Czworokąt jest więc trapezem.
Sprawdzamy prostopadłość boków. Bok DA łączy punkty $D(1, 5)$ i $A(1, 1)$. Ponieważ obie współrzędne x są takie same ($x=1$), jest to odcinek pionowy. Bok AB jest odcinkiem poziomym ($y=1$). Odcinek pionowy jest zawsze prostopadły do odcinka poziomego. Zatem kąt DAB jest kątem prostym.
Czworokąt ABCD jest trapezem prostokątnym.
b) Sprawdzamy, czy czworokąt o wierzchołkach $A(-2, 1)$, $B(5, 1)$, $C(3, 4)$, $D(0, 4)$ jest trapezem równoramiennym.
Obliczamy współczynniki kierunkowe boków:\[a_{AB} = \frac{1 - 1}{5 - (-2)} = \frac{0}{7} = 0\]\[a_{CD} = \frac{4 - 4}{0 - 3} = \frac{0}{-3} = 0\]Ponieważ $a_{AB} = a_{CD} = 0$, boki AB i CD są równoległe. Czworokąt jest trapezem o podstawach AB i CD oraz ramionach AD i BC.
Obliczamy długości ramion AD i BC:\[|AD| = \sqrt{(0 - (-2))^2 + (4 - 1)^2} = \sqrt{2^2 + 3^2} = \sqrt{4 + 9} = \sqrt{13}\]\[|BC| = \sqrt{(3 - 5)^2 + (4 - 1)^2} = \sqrt{(-2)^2 + 3^2} = \sqrt{4 + 9} = \sqrt{13}\]Ponieważ $|AD| = |BC|$, ramiona trapezu mają równą długość. Zatem czworokąt ABCD jest trapezem równoramiennym.
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz współrzędne wierzchołków równoległoboku ABCD, wiedząc, że bok AB zawiera się w prostej $k: y = \frac{1}{3}x + \frac{5}{3}$, bok AD zawiera się w prostej $l: y = -2x + 4$, zaś $S(3, 5)$ jest punktem przecięcia się przekątnych AC i BD.
Współrzędne wierzchołków równoległoboku to $A = (1, 2)$, $B = (7, 4)$, $C = (5, 8)$, $D = (-1, 6)$.
Krok 1: Wyznaczenie współrzędnych wierzchołka A.
Wierzchołek A jest punktem przecięcia prostych $k$ i $l$. Rozwiązujemy układ równań:\[
\begin{cases} y = \frac{1}{3}x + \frac{5}{3} \\ y = -2x + 4 \end{cases}
\]\[\frac{1}{3}x + \frac{5}{3} = -2x + 4 \quad / \cdot 3\]\[x + 5 = -6x + 12\]\[7x = 7 \implies x = 1\]Podstawiamy $x = 1$ do drugiego równania:\[y = -2(1) + 4 = 2\]Zatem $A = (1, 2)$.
Krok 2: Wyznaczenie współrzędnych wierzchołka C.
Punkt $S(3, 5)$ jest środkiem przekątnej AC. Niech $C = (x_C, y_C)$.\[x_S = \frac{x_A + x_C}{2} \implies 3 = \frac{1 + x_C}{2} \implies 6 = 1 + x_C \implies x_C = 5\]\[y_S = \frac{y_A + y_C}{2} \implies 5 = \frac{2 + y_C}{2} \implies 10 = 2 + y_C \implies y_C = 8\]Zatem $C = (5, 8)$.
Krok 3: Wyznaczenie współrzędnych wierzchołków B i D.
Punkt $S(3, 5)$ jest również środkiem przekątnej BD. Niech $B = (x_B, y_B)$ i $D = (x_D, y_D)$.
Wiemy, że $B$ leży na prostej $k$, a $D$ na prostej $l$.\[x_S = \frac{x_B + x_D}{2} \implies 3 = \frac{x_B + x_D}{2} \implies x_B + x_D = 6\]\[y_S = \frac{y_B + y_D}{2} \implies 5 = \frac{y_B + y_D}{2} \implies y_B + y_D = 10\]Podstawiamy równania prostych $y_B = \frac{1}{3}x_B + \frac{5}{3}$ oraz $y_D = -2x_D + 4$ do równania $y_B + y_D = 10$:\[(\frac{1}{3}x_B + \frac{5}{3}) + (-2x_D + 4) = 10 \quad / \cdot 3\]\[x_B + 5 - 6x_D + 12 = 30\]\[x_B - 6x_D = 13\]Rozwiązujemy układ równań:\[
\begin{cases} x_B + x_D = 6 \\ x_B - 6x_D = 13 \end{cases}
\]Z pierwszego równania $x_B = 6 - x_D$. Podstawiamy do drugiego:\[(6 - x_D) - 6x_D = 13\]\[6 - 7x_D = 13\]\[-7x_D = 7 \implies x_D = -1\]Obliczamy pozostałe współrzędne:\[x_B = 6 - (-1) = 7\]\[y_D = -2(-1) + 4 = 6\]\[y_B = \frac{1}{3}(7) + \frac{5}{3} = \frac{7}{3} + \frac{5}{3} = \frac{12}{3} = 4\]Zatem $B = (7, 4)$ i $D = (-1, 6)$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Dane są wierzchołki trójkąta ABC. Wyznacz współrzędne punktu wspólnego symetralnych boków tego trójkąta.
$A(1, 1)$, $B(5, 3)$, $C(2, 6)$
Współrzędne punktu wspólnego symetralnych to $S = \left(\frac{7}{3}, \frac{10}{3}\right)$.
Punkt wspólny symetralnych boków trójkąta to środek okręgu opisanego na tym trójkącie (tzw. środek okręgu opisanego lub circumcenter). Aby go wyznaczyć, znajdziemy równania dwóch symetralnych i obliczymy ich punkt przecięcia.
1. Wyznaczamy równanie symetralnej boku AB.
a) Obliczamy współrzędne środka odcinka AB, $M_{AB}$:\[M_{AB} = \left(\frac{x_A+x_B}{2}, \frac{y_A+y_B}{2}\right)\]\[M_{AB} = \left(\frac{1+5}{2}, \frac{1+3}{2}\right)\]\[M_{AB} = (3, 2)\]b) Obliczamy współczynnik kierunkowy prostej AB, $a_{AB}$:\[a_{AB} = \frac{y_B-y_A}{x_B-x_A}\]\[a_{AB} = \frac{3-1}{5-1}\]\[a_{AB} = \frac{2}{4}\]\[a_{AB} = \frac{1}{2}\]c) Obliczamy współczynnik kierunkowy symetralnej boku AB, $a_{s_{AB}}$. Symetralna jest prostopadła do boku, więc $a_{s_{AB}} = -\frac{1}{a_{AB}}$:\[a_{s_{AB}} = -\frac{1}{1/2}\]\[a_{s_{AB}} = -2\]d) Wyznaczamy równanie symetralnej $s_{AB}$ przechodzącej przez $M_{AB}(3, 2)$ ze współczynnikiem kierunkowym $a_{s_{AB}} = -2$:\[y - y_{M_{AB}} = a_{s_{AB}}(x - x_{M_{AB}})\]\[y - 2 = -2(x - 3)\]\[y - 2 = -2x + 6\]\[y = -2x + 8 \quad \text{(Równanie 1)}\]2. Wyznaczamy równanie symetralnej boku BC.
a) Obliczamy współrzędne środka odcinka BC, $M_{BC}$:\[M_{BC} = \left(\frac{x_B+x_C}{2}, \frac{y_B+y_C}{2}\right)\]\[M_{BC} = \left(\frac{5+2}{2}, \frac{3+6}{2}\right)\]\[M_{BC} = \left(\frac{7}{2}, \frac{9}{2}\right)\]b) Obliczamy współczynnik kierunkowy prostej BC, $a_{BC}$:\[a_{BC} = \frac{y_C-y_B}{x_C-x_B}\]\[a_{BC} = \frac{6-3}{2-5}\]\[a_{BC} = \frac{3}{-3}\]\[a_{BC} = -1\]c) Obliczamy współczynnik kierunkowy symetralnej boku BC, $a_{s_{BC}}$. Symetralna jest prostopadła do boku, więc $a_{s_{BC}} = -\frac{1}{a_{BC}}$:\[a_{s_{BC}} = -\frac{1}{-1}\]\[a_{s_{BC}} = 1\]d) Wyznaczamy równanie symetralnej $s_{BC}$ przechodzącej przez $M_{BC}\left(\frac{7}{2}, \frac{9}{2}\right)$ ze współczynnikiem kierunkowym $a_{s_{BC}} = 1$:\[y - y_{M_{BC}} = a_{s_{BC}}(x - x_{M_{BC}})\]\[y - \frac{9}{2} = 1\left(x - \frac{7}{2}\right)\]\[y = x - \frac{7}{2} + \frac{9}{2}\]\[y = x + \frac{2}{2}\]\[y = x + 1 \quad \text{(Równanie 2)}\]3. Obliczamy punkt przecięcia symetralnych $s_{AB}$ i $s_{BC}$.
Rozwiązujemy układ równań:\[\begin{cases} y = -2x + 8 \\ y = x + 1 \end{cases}\]Podstawiamy drugie równanie do pierwszego:\[x + 1 = -2x + 8\]\[3x = 7\]\[x = \frac{7}{3}\]Obliczamy $y$:\[y = x + 1 = \frac{7}{3} + 1 = \frac{7}{3} + \frac{3}{3} = \frac{10}{3}\]Punkt przecięcia symetralnych to $P\left(\frac{7}{3}, \frac{10}{3}\right)$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Punkty $D, E, F$ są spodkami wysokości, poprowadzonymi odpowiednio na boki $AB, BC$ i $AC$. Wiedząc, że $A(1, 2)$, $B(7, 2)$, $C(3, 8)$, oblicz współrzędne punktów $D, E, F$.
Współrzędne spodków wysokości to: $D(3, 2)$, $E\left(\frac{67}{13}, \frac{62}{13}\right)$, $F\left(\frac{8}{5}, \frac{19}{5}\right)$.
Obliczamy współrzędne punktu $D$.
Punkt $D$ jest spodkiem wysokości z wierzchołka $C$ na bok $AB$.
Współrzędne punktów $A(1, 2)$ i $B(7, 2)$ wskazują, że bok $AB$ leży na prostej poziomej $y = 2$.
Wysokość z punktu $C(3, 8)$ na prostą $AB$ będzie prostą pionową przechodzącą przez $C$.
Zatem równanie prostej zawierającej wysokość to $x = 3$.
Punkt $D$ jest przecięciem prostych $y=2$ i $x=3$.
Stąd współrzędne punktu $D$ to $D(3, 2)$.
Obliczamy współrzędne punktu $E$.
Punkt $E$ jest spodkiem wysokości z wierzchołka $A$ na bok $BC$.
Najpierw wyznaczamy równanie prostej $BC$.
Współrzędne punktów $B(7, 2)$ i $C(3, 8)$.
Współczynnik kierunkowy prostej $BC$:\[a_{BC} = \frac{8 - 2}{3 - 7} = \frac{6}{-4} = -\frac{3}{2}\]Równanie prostej $BC$:\[y - y_B = a_{BC}(x - x_B)\]\[y - 2 = -\frac{3}{2}(x - 7)\]\[y - 2 = -\frac{3}{2}x + \frac{21}{2}\]\[y = -\frac{3}{2}x + \frac{25}{2}\]Następnie wyznaczamy równanie prostej zawierającej wysokość $AE$.
Prosta $AE$ jest prostopadła do prostej $BC$ i przechodzi przez punkt $A(1, 2)$.
Współczynnik kierunkowy prostej $AE$:\[a_{AE} = -\frac{1}{a_{BC}} = -\frac{1}{-\frac{3}{2}} = \frac{2}{3}\]Równanie prostej $AE$:\[y - y_A = a_{AE}(x - x_A)\]\[y - 2 = \frac{2}{3}(x - 1)\]\[y - 2 = \frac{2}{3}x - \frac{2}{3}\]\[y = \frac{2}{3}x + \frac{4}{3}\]Obliczamy punkt przecięcia $E$ prostych $BC$ i $AE$:\[-\frac{3}{2}x + \frac{25}{2} = \frac{2}{3}x + \frac{4}{3}\]Mnożymy przez 6, aby usunąć mianowniki:\[-9x + 75 = 4x + 8\]\[67 = 13x\]\[x_E = \frac{67}{13}\]Podstawiamy $x_E$ do równania prostej $AE$:\[y_E = \frac{2}{3} \cdot \frac{67}{13} + \frac{4}{3} = \frac{134}{39} + \frac{52}{39} = \frac{186}{39} = \frac{62}{13}\]Stąd współrzędne punktu $E$ to $E\left(\frac{67}{13}, \frac{62}{13}\right)$.
Obliczamy współrzędne punktu $F$.
Punkt $F$ jest spodkiem wysokości z wierzchołka $B$ na bok $AC$.
Najpierw wyznaczamy równanie prostej $AC$.
Współrzędne punktów $A(1, 2)$ i $C(3, 8)$.
Współczynnik kierunkowy prostej $AC$:\[a_{AC} = \frac{8 - 2}{3 - 1} = \frac{6}{2} = 3\]Równanie prostej $AC$:\[y - y_A = a_{AC}(x - x_A)\]\[y - 2 = 3(x - 1)\]\[y = 3x - 1\]Następnie wyznaczamy równanie prostej zawierającej wysokość $BF$.
Prosta $BF$ jest prostopadła do prostej $AC$ i przechodzi przez punkt $B(7, 2)$.
Współczynnik kierunkowy prostej $BF$:\[a_{BF} = -\frac{1}{a_{AC}} = -\frac{1}{3}\]Równanie prostej $BF$:\[y - y_B = a_{BF}(x - x_B)\]\[y - 2 = -\frac{1}{3}(x - 7)\]\[y - 2 = -\frac{1}{3}x + \frac{7}{3}\]\[y = -\frac{1}{3}x + \frac{13}{3}\]Obliczamy punkt przecięcia $F$ prostych $AC$ i $BF$:\[3x - 1 = -\frac{1}{3}x + \frac{13}{3}\]Mnożymy przez 3, aby usunąć mianowniki:\[9x - 3 = -x + 13\]\[10x = 16\]\[x_F = \frac{16}{10} = \frac{8}{5}\]Podstawiamy $x_F$ do równania prostej $AC$:\[y_F = 3 \cdot \frac{8}{5} - 1 = \frac{24}{5} - \frac{5}{5} = \frac{19}{5}\]Stąd współrzędne punktu $F$ to $F\left(\frac{8}{5}, \frac{19}{5}\right).$
Zadanie 5 (3 pkt)
W trójkącie równoramiennym $ABC$, $|AC| = |BC|$, dane są: $A(1, 1)$, $C(2, 8)$. Wiedząc, że bok $AB$ zawiera się w prostej $k: x + 2y - 3 = 0$, oblicz współrzędne punktu $B$.
Współrzędne punktu $B$ to $(-3, 3)$.
W trójkącie równoramiennym wysokość opuszczona z wierzchołka $C$ na podstawę $AB$ jest jednocześnie środkową tej podstawy. Oznacza to, że spodek wysokości, punkt $D$, jest środkiem odcinka $AB$. Punkt $D$ jest punktem przecięcia prostej $k$ (na której leży podstawa $AB$) i prostej do niej prostopadłej, przechodzącej przez wierzchołek $C$.
Krok 1: Wyznaczenie równania prostej $CD$ prostopadłej do prostej $k$.
Prosta $k$ ma równanie $x + 2y - 3 = 0$. Przekształcamy je do postaci kierunkowej $y = ax + b$, aby odczytać współczynnik kierunkowy:\[2y = -x + 3 \]\[y = -\frac{1}{2}x + \frac{3}{2}\]Współczynnik kierunkowy prostej $k$ wynosi $m_k = -\frac{1}{2}$.
Prosta zawierająca wysokość $CD$ jest prostopadła do prostej $k$, więc jej współczynnik kierunkowy $m_{CD}$ spełnia warunek $m_k \cdot m_{CD} = -1$.\[m_{CD} = -\frac{1}{m_k} = -\frac{1}{-1/2} = 2\]Równanie prostej $CD$ przechodzącej przez punkt $C(2, 8)$ wyznaczamy ze wzoru $y - y_C = m_{CD}(x - x_C)$:\[y - 8 = 2(x - 2)\]\[y - 8 = 2x - 4\]\[2x - y + 4 = 0\]Krok 2: Obliczenie współrzędnych punktu $D$.
Punkt $D$ jest punktem przecięcia prostych $k$ i $CD$. Jego współrzędne znajdziemy, rozwiązując układ równań:\[\begin{cases} x + 2y - 3 = 0 \\ 2x - y + 4 = 0 \end{cases}\]Z drugiego równania wyznaczamy $y = 2x + 4$ i podstawiamy do pierwszego równania:\[x + 2(2x + 4) - 3 = 0\]\[x + 4x + 8 - 3 = 0\]\[5x + 5 = 0 \implies x = -1\]Obliczamy $y$:\[y = 2(-1) + 4 = -2 + 4 = 2\]Spodek wysokości ma współrzędne $D(-1, 2)$.
Krok 3: Obliczenie współrzędnych punktu $B$.
Punkt $D$ jest środkiem odcinka $AB$. Korzystając ze wzoru na współrzędne środka odcinka $D = (\frac{x_A+x_B}{2}, \frac{y_A+y_B}{2})$ oraz znając $A(1, 1)$ i $D(-1, 2)$, obliczamy współrzędne $B(x_B, y_B)$:\[-1 = \frac{1 + x_B}{2} \implies -2 = 1 + x_B \implies x_B = -3\]\[2 = \frac{1 + y_B}{2} \implies 4 = 1 + y_B \implies y_B = 3\]Współrzędne punktu $B$ to $(-3, 3)$.
Grupa B
Zadanie 1 (2 pkt)
Wykaż, że czworokąt ABCD, gdzie:
a) $A(-3, 0)$, $B(-1, 4)$, $C(-6, 4)$, $D(-7, 2)$, jest trapezem prostokątnym,
b) $A(-3, 5)$, $B(0, 2)$, $C(-2, 2)$, $D(-3, 3)$, jest trapezem równoramiennym.
a) Wykazano, że czworokąt jest trapezem prostokątnym, ponieważ ma jedną parę boków równoległych (AB i CD) oraz kąt prosty między bokiem AB a DA.
b) Wykazano, że czworokąt jest trapezem równoramiennym, ponieważ ma jedną parę boków równoległych (AB i DC) oraz ramiona równej długości ($|AD| = |BC|$).
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyznacz współrzędne wierzchołków równoległoboku ABCD, wiedząc, że bok AB zawiera się w prostej $k: y = 2x - 1$, bok AD zawiera się w prostej $l: y = -\frac{1}{2}x + 4$, zaś $S(4, 3)$ jest punktem przecięcia się przekątnych AC i BD.
Współrzędne wierzchołków równoległoboku to: $A(2, 3)$, $B\left(\frac{14}{5}, \frac{23}{5}\right)$, $C(6, 3)$, $D\left(\frac{26}{5}, \frac{7}{5}\right)$.
Zadanie 3 (3 pkt)
Dane są wierzchołki trójkąta ABC. Wyznacz współrzędne punktu wspólnego symetralnych boków tego trójkąta.
$A(-3, 2)$, $B(5, 2)$, $C(1, 6)$
Współrzędne punktu wspólnego symetralnych to $S = (1, 2)$.
Zadanie 4 (4 pkt)
Punkty $D, E, F$ są spodkami wysokości, poprowadzonymi odpowiednio na boki $AB, BC$ i $AC$. Wiedząc, że $A(-2, 1)$, $B(4, 3)$, $C(2, 7)$, oblicz współrzędne punktów $D, E, F$.
Współrzędne spodków wysokości to: $D\left(\frac{17}{5}, \frac{14}{5}\right)$, $E\left(\frac{18}{5}, \frac{19}{5}\right)$, $F\left(\frac{10}{13}, \frac{67}{13}\right)$.
Zadanie 5 (3 pkt)
W trójkącie równoramiennym $ABC$, $|AC| = |BC|$, dane są: $A(5, 0)$, $C(1, 2)$. Wiedząc, że bok $AB$ zawiera się w prostej $k: 3x + y - 15 = 0$, oblicz współrzędne punktu $B$.
Współrzędne punktu $B$ to $(3, 6)$.
